Birinci kişi
Kuyunun başına vardığımda çatlağı hemen gördüm; kimseye söylemedim.
- Avantajları: yakınlık, belirgin ses, sınırlı bilgi, güvenilmezlik imkânı.
- Sınırı: Anlatıcı görmediği veya bilmediği şeyi doğal biçimde aktaramaz.
Üçüncü kişi sınırlı
Ada çatlağı gördü. Muhtarın da görüp görmediğini anlayamadı.
Bir karakterin algısına yakın durur. Modern kurmacada sık kullanılır. Anlatıcı dışarıdadır ama bilgi odağı sınırlıdır.
Tanrısal anlatıcı
Birden fazla zihne, zamana ve bilgiye erişebilir. Gücü genişlik ve ironi; riski odak kaybıdır.
Ada çatlağı yeni görmüştü. Muhtar ise üç aydır her sabah onun biraz daha büyümesini izliyordu.
Nesnel/kamera anlatımı
Yalnızca gözlenebilir eylem ve sözleri verir; iç dünyayı yorumlamaz.
Ada elini çatlağa soktu. Çıkardığında parmaklarında siyah çamur vardı. Muhtar arkasını döndü.
İkinci kişi
Kuyunun kenarına eğiliyorsun. Çocukken adını kazıdığın taşı bulamıyorsun.
Yakınlık, suç ortaklığı veya rahatsızlık yaratabilir. İnteraktif anlatılarda doğaldır.
Güvenilmez anlatıcı
Anlatıcının aktardıkları eksik, çarpıtılmış veya yanlış olabilir. Nedenleri:
- kendini kandırma,
- bilgisizlik,
- hafıza sorunu,
- ideolojik körlük,
- kasıtlı yalan,
- çocukluk veya sınırlı kavrayış.
Güvenilmezlik rastgele sürpriz olmamalıdır. Metin, anlatıcının iddiası ile ayrıntılar arasında okuyucunun fark edebileceği çatlaklar bırakır.
Odaklanma
“Kim anlatıyor?” ile “Kimin algısından görüyoruz?” farklı sorulardır. Üçüncü kişi anlatıcı, sahneyi Ada’nın duyuları ve bilgisiyle sınırlayabilir.
Bakış açısı aynı zamanda etik bir seçimdir: Kimin acısı içeriden, kimin acısı uzaktan gösteriliyor? Kime karmaşıklık, kime yalnızca işlev veriliyor?