Tür, yalnızca etiket değil; izleyiciyle yapılan beklenti anlaşmasıdır.
Polisiye
- Temel soru: Suçu kim, nasıl ve neden işledi?
- Araçlar: ipucu, yanlış iz, şüpheli, çıkarım, bilgi kontrolü.
- Adil çözümde gerekli ipuçları izleyiciye verilmiş fakat anlamları gizlenmiştir.
Gerilim
- Temel soru: Yaklaşan tehdit önlenebilecek mi?
- Araçlar: zaman baskısı, bilgi eşitsizliği, daralan seçenekler, geri dönüşsüz karar.
Korku
- Temel deneyim: Güvenli dünyanın sınırlarının ihlali.
- Korku yalnızca canavar değil; bedenin, evin, kimliğin veya bilginin güvenilmez hâle gelmesidir.
Romantik anlatı
- Temel soru: Bu kişiler yakınlık kurabilecek mi?
- Dış engel kadar içsel bağlanma korkuları, değer çatışmaları ve karşılıklı seçim önemlidir. İlişki iki tarafın da eylemiyle değişmelidir.
Komedi
Araçlar:
- beklentinin uyumsuz biçimde kırılması,
- statü değişimi,
- tekrar ve üçüncü vuruş,
- yanlış anlama,
- karakterin kör noktası,
- gerilim ve boşalma,
- sözel ritim.
Komedi çoğu zaman karakterin kendisi hakkında inandığı şey ile davranışının gösterdiği şey arasındaki mesafeden doğar.
Trajedi
Karakterin değeri, kusuru, koşulları ve seçimleri geri dönüşü olmayan kayıp üretir. Trajedinin gücü “kötü son” değil; kaybın anlaşılabilir ve bir ölçüde önlenebilir görünmesidir.
Bilimkurgu ve fantastik
Bu türler “farklı dünya” aracılığıyla bugünün insanına soru sorar:
- Teknoloji insan olmayı nasıl değiştirir?
- Güç hangi bedelle kullanılır?
- Toplum başka türlü düzenlenebilir mi?
- Ölüm, hafıza, kimlik veya özgür irade ne demektir?
Tarihsel anlatı
Dönemi kostüm olarak değil, insanların seçeneklerini belirleyen yaşayan sistem olarak kurar. Günümüz değerlerini geçmiş karakterlere fark etmeden yüklemekten ve dönemi tek tip göstermekten kaçınır.
Biyografi ve anı
Gerçek hayatın her ayrıntısı anlatı değildir. Seçim kaçınılmazdır. Etik sorular:
- Hafıza ile belge ayrıştığında ne yapılacak?
- Başka insanların mahremiyeti nasıl korunacak?
- Boşluklar açıkça belirtilecek mi?
- Hayat, sonradan uydurulmuş tek bir kadere mi dönüştürülüyor?