Odak ve takip

Öğrenme hedefi

Uçan bir kuşu uzun bir objektifle keskin çekmek için makineyi önceden hazırlayabilecek ve kuşu kareye girdiği andan itibaren izleyebileceksin. Sürekli odağı, bir alan seçeneğini ve varsa kuş algılamayı bir arada kullanacak; objektifin odak aralığını sınırlayarak ve makinenin konuya ne kadar sıkı tutunacağını ayarlayarak netliğin arkadaki sazlara kaçmasını önleyeceksin. Hareketi dondurmak için gereken enstantaneyi kuşun büyüklüğüne ve hızına göre seçecek, parlak gökyüzünün önünde koyu kalan bir kuşu pozlamayı ayarlayarak kurtaracaksın. Bir seri çekimin içinden kanatların en anlatıcı durduğu kareyi seçeceksin. Aynı pozlama mantığını, parlak suyun önünde kürek çeken bir insanın yüzüne de uygulayıp teni kendi renginde tutacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın çadırın içinde balıkçılı rahatça çekerken kuş bir anda havalanıyor ve suyun hemen üstünden, kıyıya paralel uçuyor. Deklanşöre basılı tutuyor, makine saniyede birçok kare çekiyor. Eve dönüp kareleri açınca hayal kırıklığına uğruyor: bazılarında netlik arkadaki sazlarda, kuş yumuşak bir leke; bazılarında kuş keskin gibi ama kanatlar bulanık; birkaçında da parlak gökyüzünün önünde simsiyah bir siluet. Uçan bir kuş nasıl net çekilir?

Bağlam

Konuyu izleyip netliği sürekli yenileyen sürekli odağı ve makinenin konunun bir sonraki yerini tahmin etmesini otomatik odak derslerinde öğrenmiştin (Ders 10.2). Bazı makinelerin kareyi tarayıp bir insanı, bir hayvanı ya da bir kuşu kendisi bulduğunu algılama üzerine çalışırken görmüştün (Ders 10.4). Bir karenin neden bulanık çıktığını, netliğin kaçtığını mı yoksa hareketin iz bıraktığını mı ayırt etmeyi de bulanıklık teşhisinde denemiştin (Ders 10.7).

Uçan bir kuş, bu becerilerin hepsini aynı anda ister. Kuş küçük, hızlı ve çoğu zaman karmaşık bir arka planın önündedir; objektif uzun, netlik dilimi incedir. Makine bir anlığına sazlara tutunursa kuş kaçar; enstantane biraz uzun kalırsa kanatlar silinir. Bu ders, makineyi uçuş için önceden kurmayı, kuşu izlemeyi ve bir dizinin içinden doğru kareyi seçmeyi ele alıyor.

Basit açıklama

Makine uçuşa nasıl hazırlanır?

Uçuş için sürekli odak, orta büyüklükte bir alan seçeneği ve makinende varsa kuş ya da hayvan algılama iyi bir başlangıçtır. Tek bir nokta küçük bir kuşu izlemekte zorlanır, bütün kareyi kullanan geniş alan seçeneği ise bazen arkadaki bir dala atlar. Odak sınırlayıcı, birçok uzun objektifin gövdesinde bulunan ve objektifin netlik aradığı aralığı, örneğin yalnızca on metre ile sonsuz arasına sınırlayan bir düğmedir. Kuş uzaktaysa bu düğme objektifin yakın mesafelere doğru boşuna gidip gelmesini önler ve netliği çok daha hızlı bulur.

Takip hassasiyeti, makinenin izlediği konuya ne kadar sıkı tutunacağını, önüne bir dal ya da bir saz girdiğinde hemen ona mı geçeceğini yoksa bir süre kuşta mı kalacağını belirleyen ayardır. Birçok makinede bu ayar bir ölçekle değiştirilebilir. Sazların önünde uçan bir kuş için sıkı bir ayar, netliğin sazlara kaçmasını azaltır; aynı anda birçok kuşun uçtuğu ve birinden ötekine geçmek istediğin bir sürüde ise daha gevşek bir ayar işe yarar. Kuşu kareye girer girmez yakalamak için odağı, kuşun geçeceği mesafeye yakın bir yere önceden getirmek de zaman kazandırır.

Hangi enstantane donar?

Uçan bir kuşu dondurmak, çoğu zaman hızlı bir enstantane ister. Kabaca, balıkçıl ya da kartal gibi büyük ve ağır kanat çırpan kuşlar için 1/1000 civarı gövdeyi ve çoğu zaman kanatları keskin tutar; serçe, kırlangıç ya da yalıçapkını gibi küçük ve hızlı kanat çırpan kuşlar için 1/2000 ya da daha kısa gerekebilir. Bu kadar kısa sürelerde ışık azalır; diyaframı açmak ve ISO'yu yükseltmek gerekir; biraz kumlanmayı kabul edip hareketi dondurmak çoğu zaman daha iyi bir takastır. Kanat uçlarında hafif bir bulanıklık bazen hareket duygusu verir; bu bir hata değil, bir seçim olabilir.

Parlak bir gökyüzünün önünde uçan koyu bir kuş, makinenin ölçümünü yanıltır: gökyüzüne göre pozlanan kare kuşu bir siluete çevirir. Pozlama telafisini bir iki stop artırmak ya da diyafram ve enstantaneyi elle sabitleyip ISO'yu kuşun gölgeli tüylerine göre ayarlamak onun ayrıntısını kurtarır. Beyaz bir kuş, örneğin bir ak balıkçıl, ise tersine kolayca patlar; pozu biraz kısmak tüylerin dokusunu korur. Aynı mantık insana da uyar: parlak suyun önünde kürek çeken birinin yüzü, pozlama suya göre yapıldığında kararır; koyu bir tende bu kararma ayrıntıyı tamamen silebilir, açık bir tende ise pozu yüze göre açmak suyun parıltısını patlatabilir. Ölçüm yüzden alındığında ten gerçek tonunda kalır.

Diziden hangi kare seçilir?

Seri çekim uçuşta birçok kare verir; bunların arasından kuşun en anlatıcı durduğu kareyi seçmek bir göz işidir. Kanat anı, uçan bir kuşun kanatlarının bir çırpışın içinde en okunur ve en anlatıcı biçimde durduğu andır. Kanatlar tamamen aşağıdayken kuşun gövdesi ve başı açık görünür; kanatlar yukarıdayken kuş daha küçük ve daha dağınık görünebilir; kanatlar yana açıkken tüyler tek tek okunur. Hangisinin daha iyi olduğu bir kural değil, karenin anlatmak istediğiyle ilgilidir.

Seçerken önce gözün keskin olup olmadığına bakmak iyi bir başlangıçtır; göz yumuşaksa kanatlar ne kadar iyi dursa da kare çoğu zaman zayıf kalır. Kuşun önünde, uçtuğu yöne doğru boşluk bırakan kareler hareketi taşır. Işığın kuşun alt yüzüne ya da gözüne düştüğü kareler ise kuşu daha canlı gösterir. Bir diziden bir iki kare ayırmak, geri kalanları silmek için cesaret ister, ama diskte yüzlerce neredeyse aynı kareyi taşımaktan iyidir.

Görsel kanıt

Arkadaşın ertesi sabah çadırda makineyi hazırlıyor: sürekli odak, orta büyüklükte bir alan, kuş algılama açık. Objektifin odak sınırlayıcısını on metreden sonsuza alıyor, takip hassasiyetini sıkı bir değere getiriyor. Diyaframı en geniş açıklığa, enstantaneyi 1/2000'e sabitliyor ve ISO'yu otomatiğe bırakıyor.

Balıkçıl kalkınca onu kareye girdiği anda yakalıyor ve kıyı boyunca izliyor. Makine sazlara atlamıyor; göz keskin. Gökyüzünün önüne geçtiğinde kuş kararıyor, pozlama telafisini bir buçuk stop artırıyor. Yirmi karelik diziden, kanatların aşağıda ve sabah ışığının kuşun alt yüzüne düştüğü iki kareyi seçiyor.

Aynı sabah gölde kano çeken bir genç kadın, koyu tenli, balıkçılın geçtiği yerden geçiyor. Arkadaşın onu izliyor ve izin istemek için el sallıyor; kadın gülümseyip başını sallıyor. Parlak suyun önünde ilk karede yüzü karanlık; ölçümü yüzünden alınca teni kendi kahverengisinde, küreğinden damlalar dökülüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Uçan bir kuş, sürekli odak, orta büyüklükte bir alan, kuş algılama, objektifin odak aralığını sınırlayan düğme ve sıkı bir takip hassasiyetiyle önceden hazırlanmış bir makineyle, büyüklüğüne ve hızına göre seçilmiş kısa bir enstantaneyle ve parlak gökyüzüne karşı artırılmış bir pozla net çekilir. Dizinin içinden gözün keskin ve kanat anının en anlatıcı olduğu kare seçilir; aynı ölçüm mantığı parlak suyun önündeki bir insanın yüzüne uygulanarak ten kendi renginde tutulur.

Mini ödev

Bu ödevde uçan kuşlarla odak takibi çalışacaksın.

1. Makineni sürekli odağa, orta bir alan seçeneğine ve varsa kuş algılamaya al; objektifinde odak sınırlayıcı varsa uzak aralığa getir.
2. Bir parkta, bir kıyıda ya da bir iskelede uçan martıları, güvercinleri ya da başka kuşları 1/1000 ve 1/2000 ile, önce varsayılan sonra sıkı bir takip hassasiyetiyle çek.
3. Kareleri büyüterek karşılaştır; gökyüzünün önünde kararan kuşlar için pozlama telafisini artır ve dizilerden kanat anı en anlatıcı iki kareyi seç.

Kendini değerlendir

• Hangi ayarla netlik daha az arka plana kaçtı?
• Hangi enstantanede kanatlar dondu?
• Seçtiğin karelerde göz keskin mi, kanatlar ne anlatıyor?

Sözlük

Mini test

1. Odak sınırlayıcı ne işe yarar?

• A) Objektifin netlik aradığı aralığı daraltıp odağı hızlandırır
• B) Diyaframı sınırlar
• C) Seri çekim hızını artırır
• D) Görüntü sabitlemeyi kapatır

2. Sazların önünde uçan tek bir kuş için takip hassasiyeti nasıl ayarlanır?

• A) En gevşek değere
• B) Kapatılır
• C) Sıkı bir değere, netlik sazlara kaçmasın diye
• D) Rastgele

3. Küçük ve hızlı kanat çırpan bir kuşu dondurmak için hangi enstantane gerekebilir?

• A) 1/60
• B) 1/250
• C) 1/500
• D) 1/2000 ve daha hızlı

4. Parlak gökyüzünün önündeki koyu bir kuş neden siluete döner?

• A) Objektif çok uzun olduğu için
• B) Makine gökyüzüne göre pozlar ve kuşu karartır
• C) Odak kaçmıştır
• D) Kanatlar hareket ettiği için

Cevaplar

1. A — Uzak bir kuşta objektifin yakına doğru boşuna gidip gelmesi engellenir.
2. C — Sıkı bir takip, önüne giren sazlara hemen geçmeden kuşta kalır.
3. D — Hızlı çırpan küçük kanatlar ancak çok kısa sürelerde donar.
4. B — Ölçüm parlak gökyüzünü ortalamaya çeker ve karşısındaki koyu kuş ayrıntısını yitirir.

Özet kartı

• Sürekli odak, orta alan, kuş algılama.
• Odak sınırlayıcıyı uzağa al; takibi sıkılaştır.
• Büyük kuşa 1/1000, küçük kuşa 1/2000 ve üstü.
• Gökyüzünde koyu kuş: pozu artır; beyaz kuş: biraz kıs.
• Diziden gözü keskin, kanat anı anlatıcı kareyi seç; parlak suyun önündeki yüzü yüzünden ölç.

Sonraki derse köprü

Balıkçılın uçuş karesi kulüpte çok beğeniliyor. Gözlemci arkadaşın ona bir defter uzatıyor: yalnızca bu gölde yüzden fazla tür görülmüş, ama çoğu yılın belli haftalarında, uzak bir deltadan ya da sazlıktan geçerken uğruyor. Arkadaşın hep aynı kuşu çektiğini fark ediyor. Kuşları nerede ve ne zaman bulursun? Sonraki ders, sulak alanları, göç dönemlerini ve kuşların bir yıl boyunca izlediği takvimi ele alıyor.