Duygu anları

Öğrenme hedefi

Bir maçın ya da yarışın hikâyesinin yalnızca atışta, golde ya da bitiş çizgisinde değil, onlardan hemen sonra yüzlerde ve bedenlerde yaşandığını görebileceksin. Bir aksiyonun ardından makineyi indirmeyip tepkiyi, sevinci, hayal kırıklığını, sarılmayı ve gözyaşını çekecek, bunların bir seçkide aksiyon kadar yer tuttuğunu anlayacaksın. Bir karşılaşmanın bittiği saniyelerde nereye bakacağını önceden planlayacak, objektifini oyunun bittiği yere değil insanların yöneleceği yere çevireceksin. Kazananın yanında kaybedenin anını da, onurunu gözeterek, hikâyenin bir parçası olarak ele alacaksın. Birbirine sarılan farklı tenlerden insanların yüzlerini tek bir pozlamada birlikte okunur kılacaksın; rotayı da altı karelik bir maç seçkisiyle bitireceksin.

Merak sorusu

Sahil yolundaki yarışın son virajında arkadaşın, kulübün en hızlısının kaydırma karesini çoktan almış. Yarış bitince arkadaşın, işi bitti sanarak makinesini indiriyor. Tam o anda bisikletçi yere iniyor, kaskını çıkarıp asfalta bırakıyor, bir an yüzünü avuçlarına gömüyor, sonra yarışı kazanan arkadaşına dönüp ona sarılıyor ve ikisi birden gülmeye başlıyor. Arkadaşın makinesini yeniden kaldırdığında sarılma bitmiş. Kulüp fotoğrafçısı ise çizgiden sonra da çekmeyi sürdürmüş; o gün en çok paylaşılan kare, kimsenin pedal çevirmediği o sarılma. Gol sonrası sevinç neden önemli?

Bağlam

Bir yüzün o anki düşüncesini ya da duygusunu dışarıya taşıyan hâlini, yani ifadeyi portre dersinde okumuştun (Ders 16.1). Bir hareketin, bir jestin ya da bir yan yana gelişin en belirgin ve okunur olduğu kısa anı, anın doruğunu sokak fotoğrafında beklemiştin (Ders S.1). Sol köşedeki kalıbı fark edip objektifini pastan önce çevirdiğin maçta, oyunu tanımanın bir sonraki saniyeyi nasıl önceden gösterdiğini yaşamıştın (Ders X.3).

Bu rotanın önceki dersleri hareketi dondurmayı, izlemeyi, akıtmayı ve önceden görmeyi konuştu. Bu son ders, sporun insan tarafına dönüyor. Bir izleyici bir maçı çoğu zaman bir golle değil, golden sonra ağlayan bir oyuncuyla, sarılan iki rakiple ya da tribünde elleriyle yüzünü kapatan bir babayla hatırlar.

Basit açıklama

Aksiyondan sonra ne olur?

Tepki karesi, bir aksiyonun hemen ardından bir sporcunun, bir antrenörün ya da bir seyircinin o aksiyona verdiği duygusal karşılığı gösteren karedir: bir golden sonra koşup dizlerinin üstüne kayan bir forvet, kaçan bir penaltıdan sonra yüzünü formasıyla örten bir oyuncu, bir sayıdan sonra birbirinin elini çarpan iki voleybolcu. Aksiyon ne olduğunu, tepki ne anlama geldiğini söyler.

Tepki karesini kaçırmamanın ilk kuralı basittir: aksiyondan sonra makineyi indirmemek. Atış yapıldığında ya da gol olduğunda sürekli odak aynı oyuncunun üstünde kalır, seri sürer ve oyuncu nereye koşarsa objektif onu izler. Çoğu zaman en güçlü yüz, aksiyondan bir iki saniye sonra belirir. Oyunu okumak burada da işe yarar: bir forvetin gol sonrası hep köşe bayrağına koştuğunu bilen biri, objektifini oraya çevirmeye hazırdır.

Maç bittiğinde nereye bakılır?

Son düdük penceresi, bir karşılaşmanın bittiği andan sonraki, duyguların en yoğun ve en açık olduğu kısa zamandır. Bir final düdüğünde, bir bitiş çizgisinde ya da son sayıda insanlar birkaç saniye içinde koşar, sarılır, yere yığılır ya da ağlar. Sonra hızla dağılır, törene ya da soyunma odasına yönelir.

Bu pencere için bir plan yapılır. Maçın son dakikalarında, oyunun bittiği yere değil, insanların yöneleceği yere bakılır: yedek kulübesinin boşalacağı taraf, kazanan takımın taraftarlarının durduğu tribün, bir yarışta bitiş çizgisinin birkaç metre ötesi. Daha kısa bir odak uzaklığı ya da omuzda hazır bekleyen yedek bir gövde, birbirine koşan birkaç kişiyi birlikte sığdırır. Bu kısa zamanda seri çekim ve sürekli odak, kalabalığın içinde tek bir yüzü izler.

Kaybeden de hikâyenin parçası mı?

Karşı taraf karesi, bir karşılaşmada kaybeden tarafın anını, yenilgiyi, hayal kırıklığını ya da rakibi kutlamayı gösteren karedir. Bir maçın hikâyesi yalnızca kazananın sevinciyle eksik kalır; yere oturmuş bir kaleci ya da rakibinin elini sıkan bir oyuncu, o sevincin bedelini gösterir. Bu kareler çoğu zaman bir seçkinin en insani kareleridir.

Bu anları çekerken onur gözetilir. Ağlayan birinin yüzüne çok yaklaşmak, kişi kendini kapatmaya çalışırken ısrar etmek ya da bir çocuk sporcuyu en kırılgan anında öne çıkarmak, anı sömürmeye dönüşebilir. Biraz uzaktan, bağlamı gösteren bir kare çoğu zaman hem daha saygılı hem daha anlatıcıdır. Bu bir estetik kural değil, kareye giren insanın o anki hâlini gözetmektir.

Sarılan iki kişi çoğu zaman farklı tenlerden ve farklı ışıktadır: biri güneşe dönük, öteki onun gölgesinde. Pozlama açık tene göre kurulursa koyu ten gölgede kaybolur; koyu tene göre kurulursa açık ten yanabilir. Kırpılma uyarısına bakarak açık teni yanmayacak kadar koruyup koyu tene biraz pay bırakmak ve düzenlemede gölgeleri yalnızca o yüzde açmak, iki yüzü birlikte okunur tutar.

Görsel kanıt

Bir sonraki yarışta arkadaşın, bitiş çizgisinin birkaç metre ötesinde, bisikletçilerin duracağı yerde bekliyor. Kulübün en hızlısı bu kez çizgiyi önde geçiyor. Arkadaşın makineyi indirmiyor. Bisikletçi frenleyip ayağını yere koyuyor, kaskını çıkarıp göğe kaldırıyor ve gözleri doluyor. Seri boyunca sürekli odak yüzünde kalıyor.

Birkaç saniye sonra geçen haftanın kazananı, çilleri güneşte belirginleşen açık tenli arkadaşı, bu kez onun hemen ardından geliyor ve ona sarılıyor. Akşamüstü güneşi kazananın omzundan vuruyor; ilk karede kazananın koyu kahverengi yüzü arkadaşının başının gölgesinde kalmış, çilli yüz ise güneşte parlıyor. Arkadaşın telafiyi biraz artırıp kırpılma uyarısında açık tenin yanmadığını görüyor, düzenlemede yalnızca koyu yüzün gölgelerini açıyor. İki yüz de kendi tonunda: biri ter ve gözyaşı içinde sıcak kahverengi, öteki gülerken çilli ve pembe.

Kenarda, dördüncü gelen genç bir bisikletçi başını gidonuna yaslamış. Arkadaşın yaklaşmıyor; onu uzaktan, arkasında kutlayan kalabalıkla birlikte tek bir kare olarak çekiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Sporun hikâyesi aksiyonda başlar ama tepkide tamamlanır: aksiyondan sonra makineyi indirmemek tepki karesini, son düdük penceresini önceden planlamak ise duyguların en yoğun saniyelerini yakalatır. Kaybeden tarafın anı, onuru gözetilerek çekildiğinde hikâyenin en insani parçası olur. Sarılan farklı tenlerden yüzler, açık teni yanmadan korumak ve koyu yüzün gölgesini ayrıca açmakla birlikte okunur kalır.

Mini ödev

Spor ve aksiyon rotasının kapanışında altı karelik bir maç seçkisi kuracaksın.

1. Bir maçı ya da yarışı baştan sona çek ve altı kare seç: sıçrama tepesinde bir aksiyon, oyun kalıbını önceden görerek yakaladığın bir an, hücum ucundan bir yüz, bir kaydırma karesi, bir tepki karesi ve son düdük penceresinden bir kare.
2. Seçkiye kaybeden taraftan, onurunu gözeterek çektiğin bir kare eklemeyi düşün ve tanınabilir kişilerin paylaşım için onayını al; çocuklarda ailelerinin onayını al.
3. Her kareye iki satırlık bir not yaz: hangi süre, hangi konum, hangi ayar kullanıldı; karede farklı tenler varsa pozlamayı nasıl kurduğunu belirt.

Kendini değerlendir

• Seçki yalnızca aksiyonu mu, yoksa tepkiyi de gösteriyor mu?
• Son düdük penceresinde doğru yöne bakıyor muydun?
• Kaybeden tarafın karesi saygılı mı ve yüzler kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Tepki karesini kaçırmamanın ilk kuralı nedir?

• A) Aksiyondan sonra makineyi indirmemek ve oyuncuyu izlemeyi sürdürmek
• B) Aksiyondan önce çekmeyi bırakmak
• C) Enstantaneyi uzatmak
• D) Objektifi değiştirmek

2. Son düdük penceresi için maçın son dakikalarında nereye bakılır?

• A) Skor tabelasına
• B) Topun son olduğu yere
• C) Hakemin yüzüne
• D) İnsanların koşacağı yere: yedek kulübesi, taraftarlar, bitiş çizgisinin ötesi

3. Kaybeden bir oyuncunun kırılgan anı nasıl çekilir?

• A) Yüzüne olabildiğince yaklaşarak
• B) Biraz uzaktan, bağlamı gösteren ve onurunu gözeten bir kareyle
• C) Hiç çekilmez, çünkü kaybedenin karesi yasaktır
• D) Flaşla

4. Sarılan açık ve koyu tenli iki yüz tek pozlamada nasıl korunur?

• A) Pozlama koyu tene göre kurulup açık ten yanmaya bırakılır
• B) Kare siyah beyaza çevrilir
• C) Açık ten yanmayacak kadar korunur, koyu yüzün gölgeleri düzenlemede ayrıca açılır
• D) Pozlama açık tene göre kurulup koyu ten gölgede bırakılır

Cevaplar

1. A — Duygu çoğu zaman aksiyondan bir iki saniye sonra gelir; seri ve odak sürmelidir.
2. D — Oyun bittiğinde insanlar birbirine koşar; kadraj onların varacağı yerde hazır olmalıdır.
3. B — Uzaktan ve bağlamla çekilen kare anı sömürmeden anlatır.
4. C — Parlak ten kırpılma uyarısıyla korunur, koyu yüz ise yerel olarak açılır.

Özet kartı

• Aksiyon ne olduğunu, tepki ne anlama geldiğini söyler.
• Aksiyondan sonra makineyi indirme; seri ve odak sürsün.
• Son düdük penceresi: insanların koşacağı yere önceden dön.
• Kaybedenin anı: biraz uzaktan, bağlamla, onurunu gözeterek.
• Sarılan farklı tenler: açık teni koru, koyu yüzü yerel aç.

Sonraki derse köprü

Yarıştan sonra kazanan bisikletçi, kulübün yazın yapacağı bir turu anlatıyor: Ege'nin iç köylerinden geçen bir hafta, pansiyonlar, pazar yerleri, zeytinlikler. Arkadaşından gezinin fotoğraflarını çekmesini istiyor, ama bir koşulu var: «Kartpostal gibi olmasın.» Arkadaşın, herkesin aynı noktadan çektiği manzaraların ötesinde neyi göstereceğini düşünüyor. Kartpostaldan fazlası ne olabilir? Sonraki rota seyahat fotoğrafına geçiyor ve ilk dersinde bir yeri, insanını ve kültürünü birlikte anlatmayı ele alıyor.