Panning

Öğrenme hedefi

Sporcuyu net tutup çevresindeki her şeyi hızın izine çeviren bir kaydırma çekimini planlı biçimde kurabileceksin. Arka planın ne kadar akacağını, sporcunun hızından, uzaklığından, odak uzaklığından ve enstantaneden hesaplayacak, istediğin akış uzunluğuna göre bir süre seçeceksin. Güneşli bir günde yavaş bir enstantaneyi tutabilmek için ışığı bir ND filtreyle kısacaksın. Objektifin ya da gövdenin kaydırma çekimine uygun sabitleme ayarını kullanacak, dönüşü düzgün tutmanın yollarını çalışacaksın. Kaydırma çekiminde karelerin çoğunun tutmayacağını kabul edecek, bu oranı artıracak alışkanlıklar kuracaksın. Bir kaskın ya da siperliğin yüze düşürdüğü gölgenin farklı tenlerde nasıl okunduğunu gözeteceksin.

Merak sorusu

Kulübün bisiklet yarışı şehrin sahil yolunda. Kulüp fotoğrafçısı yarışçıları yolun kenarından, makinesini onlarla birlikte döndürerek çekiyor ve ekranında yarışçının yüzü seçiliyor, çam ağaçları ve seyirciler ise sağdan sola uzanan renk şeritlerine karışmış. Arkadaşın ise binde birde çekiyor; onun karelerinde bisikletçiler dimdik ve keskin, ama tekerlekler durmuş, arkadaki ağaçlar yerinde, bisiklet kaldırıma park edilmiş gibi. Hız hiçbir yerde yok. Araç net, arka plan akıyor: nasıl?

Bağlam

Hareket eden bir konuyu makineyle izleyerek onu keskin, arka planı akmış göstermeyi, bedeni kalçadan döndürmeyi ve basıştan sonra da dönmeye devam etmeyi enstantane bölümünde ilk kez denemiştin (Ders 8.5). Işığı rengi değiştirmeden azaltan ND filtrenin güneşte uzun bir süreyi nasıl mümkün kıldığını filtreler arasında görmüştün (Ders 13.3). Bir şapkanın ya da kasketin tepe güneşinde yüze düşürdüğü siper gölgesini de dış mekân portresinde çözmüştün (Ders P.7).

O ilk denemede kaydırma çekimi bir yöntemdi; bu derste bir hesaba ve bir alışkanlığa dönüşüyor. Spor fotoğrafının çoğu hareketi dondurur. Kaydırma çekimi ise hareketi göstermenin yolu. Bir bisiklet, bir koşucu, bir at ya da bir araba, arkasındaki çizgiler sayesinde durağan bir fotoğrafta bile hızla ilerler.

Basit açıklama

Arka plan ne kadar akar?

Akış uzunluğu, kaydırma çekiminde arka plandaki bir noktanın karede bıraktığı çizginin uzunluğudur. Makine dönerken durağan her şey görüntüde aynı hızla kayar. Bu hız, makinenin dönüş hızı ile odak uzaklığının çarpımıdır; dönüş hızı da sporcunun hızının uzaklığa bölünmesiyle bulunur. Saniyede on iki metre giden bir bisikletçiyi on metreden, tam karede yetmiş milimetreyle ve otuzda bir saniyeyle çektiğini düşün. Arka plan sensörün üstünde yaklaşık üç milimetre kayar. Bu, karenin genişliğinin on ikide biri kadar bir çizgidir.

Bu hesap, süreyi istediğin etkiye göre seçmeyi sağlar. Altmışta bir saniyede aynı çizgi yarıya iner ve hız ancak sezilir; on beşte bir saniyede iki katına çıkar ve arka plan neredeyse tümüyle renkli şeritlere dönüşür. Sporcu ne kadar hızlıysa ya da ne kadar yakınsa, aynı akış için o kadar kısa bir süre yeter. Yavaş bir koşucu için sekizde bir saniye gerekebilir, hızlı bir araba için ise yüz yirmi beşte bir yetebilir. Yavaş süre tekerleklerin de dönüyormuş gibi bulanık görünmesini sağlar; binde birde donmuş tekerlekler bisikleti park edilmiş gösterir.

Güneşli bir günde yavaş bir süre fazla ışık demektir. ISO 100'de ve güneşte otuzda bir saniye, çoğu objektifin en dar diyaframının ötesinde bir açıklık ister. İki stopluk bir ND filtre ışığı azaltır ve diyaframı objektifin keskin kaldığı bir aralıkta tutar.

Dönüş nasıl düzgün tutulur?

Kaydırma sabitlemesi, bazı objektiflerde ve gövdelerde bulunan, yatay dönüşü bir hareket olarak kabul edip yalnızca dikey sarsıntıyı düzelten sabitleme ayarıdır. Normal sabitleme, dönüşü bir titreme sanıp ona karşı koymaya çalışabilir ve konuyu bulandırabilir. Kaydırma sabitlemesi ise yatay hareketi serbest bırakır, sporcunun ve makinenin yukarı aşağı sallantısını düzeltir.

Dönüşün kendisi bedenden gelir. Ayaklar sporcunun geçeceği yere dönük sabitlenir, beden kalçadan döner, dirsekler gövdeye yakın tutulur. Sporcu uzaktayken izlemeye başlanır ve kadrajda aynı yerde tutulur. Deklanşöre sporcu tam karşıdan geçerken basılır ve basıştan sonra da dönüş sürdürülür. Sürekli odak ve bir izleme alanı, sporcunun yüzünü ya da göğsünü dönüş boyunca bırakmaz. Bir sehpa başlığı ya da tek bacaklı bir destek, yalnızca yatay dönen bir başlıkla kullanıldığında dikey sallantıyı neredeyse tümüyle kaldırır ve uzun bir objektifle çalışırken kolları yormaz.

Kaç kare tutar?

İsabet oranı, bir seride sporcunun yeterince keskin çıktığı karelerin bütün karelere oranıdır. Kaydırma çekiminde bu oran düşüktür: yavaş bir sürede sporcunun kolları ve bacakları hareket eder, makinenin dönüşü sporcunun hızıyla tam eşleşmez ve dikey bir sallantı kareyi bozar. Deneyimli fotoğrafçılar bile bir yarışta pek çok kareyi çöpe atar.

Oran üç yolla yükselir: süreyi biraz kısaltmak, seri çekimle her geçişte birkaç kare almak ve sporcuların her turda aynı yerden geçtiği bir noktayı seçip dönüşü orada tekrar tekrar prova etmek. Sporcunun kaskı ya da siperliği de gözetilir. Tepe güneşinde kaskın yüze düşürdüğü gölge, koyu bir tende gözleri büsbütün kaybettirebilir; açık bir tende ise gölge ile güneşli çene arasındaki fark yüzü ikiye böler. Sporcuların güneşe dönük geçtiği bir virajı seçmek gölgeyi açar.

Görsel kanıt

Arkadaşın sahil yolunda, bisikletçilerin her turda geçtiği bir virajın çıkışında duruyor. Burada güneş bisikletçilerin yüzüne önden vuruyor. Makineyi enstantane önceliğinde otuzda bire alıyor, objektife iki stopluk ND filtreyi takıyor, sabitlemeyi kaydırma ayarına çeviriyor.

Kulübün en hızlısı, kısa saçlı ve koyu kahverengi tenli bir kadın bisikletçi, viraja giriyor. Arkadaşın onu uzaktan kadraja alıp kalçasından dönüyor ve karşıdan geçerken bir seri çekiyor. On karenin üçünde bisikletçinin yüzü ve göğsü keskin, tekerlekler dönen daireler, arkadaki çam ağaçları ve seyirciler yatay yeşil ve renkli şeritler. Öteki karelerde ya yüz dikey bir sallantıyla yumuşamış ya da makine bisikletçinin gerisinde kalmış.

Aynı bisikletçiyi virajdan önceki düzlükte, güneş sırtındayken çektiği bir denemede kaskın siperliği gözlerini tümüyle gölgeye gömmüştü. Virajın çıkışında ise güneş yüzüne düşüyor. Koyu teninin sıcaklığı, kararlı bakışı ve yanağındaki ter damlaları seçiliyor.

Sık yapılan hata

Özet

Kaydırma çekiminde arka plan, makinenin dönüş hızı ile odak uzaklığının ve enstantanenin çarpımı kadar akar; istenen akış uzunluğuna göre yavaş bir süre seçilir ve güneşte ND filtreyle tutulur. Kaydırma sabitlemesi, kalçadan dönüş ve basıştan sonra sürdürülen hareket isabet oranını yükseltir, ama karelerin çoğunun tutmayacağı baştan kabul edilir. Sporcuların güneşe dönük geçtiği bir nokta, kaskın yüze düşürdüğü gölgeyi açıp farklı tenleri kendi tonlarında tutar.

Mini ödev

Bu ödevde bir yolun kenarında kaydırma çekimi çalışacaksın.

1. Bisikletlilerin, koşucuların ya da arabaların geçtiği güvenli bir yol kenarında, geçişlerin tekrarlandığı bir nokta seç ve güneşin geçenlerin yüzüne vurduğu yönü bul.
2. Aynı geçişleri altmışta bir, otuzda bir ve on beşte bir saniyeyle, kaydırma sabitlemesiyle ve kalçadan dönerek çek; gerekirse ND filtre kullan ve akış uzunluklarını karşılaştır.
3. Her süre için on karelik bir seriden kaç karenin keskin çıktığını say ve isabet oranını yaz; kişileri tanınır biçimde paylaşacaksan onaylarını al.

Kendini değerlendir

• Hangi sürede akış uzunluğu hız duygusunu en iyi veriyor?
• Her sürede isabet oranın ne oldu?
• Güneşe dönük noktada yüzler kaskın gölgesinden kurtuldu mu?

Sözlük

Mini test

1. Kaydırma çekiminde arka planın akış uzunluğu neye bağlıdır?

• A) Yalnızca diyaframa
• B) Makinenin dönüş hızına, odak uzaklığına ve enstantaneye
• C) ISO'ya
• D) Beyaz dengesine

2. Aynı bisikletçi için süreyi otuzda birden on beşte bire uzatmak ne yapar?

• A) Akış uzunluğunu yaklaşık iki katına çıkarır
• B) Akışı yarıya indirir
• C) Arka planı dondurur
• D) Bisikletçiyi daha keskin yapar

3. Kaydırma sabitlemesi normal sabitlemeden nasıl ayrılır?

• A) Bütün hareketleri düzeltir
• B) Yalnızca yatay sarsıntıyı düzeltir
• C) Yatay dönüşü serbest bırakıp dikey sarsıntıyı düzeltir
• D) Sabitlemeyi tümüyle kapatır

4. Kaskın yüze düşürdüğü gölge nasıl açılır?

• A) Enstantaneyi kısaltarak
• B) Sporcuların güneşe dönük geçtiği bir noktayı seçerek
• C) ND filtreyi çıkararak
• D) Makineyi daha hızlı döndürerek

Cevaplar

1. B — Durağan her nokta, dönüş hızı ile odak uzaklığının çarpımı kadar hızla ve süre boyunca kayar.
2. A — Süre iki katına çıkınca arka planın kaydığı yol da iki katına çıkar.
3. C — Dönüşü titreme sanmaz; yalnızca yukarı aşağı sallantıya karşı koyar.
4. B — Güneş önden vurunca siperliğin gölgesi yüzün üst kısmından çekilir.

Özet kartı

• Akış uzunluğu = dönüş hızı × odak uzaklığı × süre.
• Etkiye göre süre: altmışta bir sezdirir, on beşte bir şeritler.
• Güneşte ND filtre; diyaframı keskin aralıkta tut.
• Kaydırma sabitlemesi, kalçadan dönüş, basıştan sonra da dön.
• İsabet oranı düşük: seri çek, aynı noktada prova et; yüzü güneşe dönük yakala.

Sonraki derse köprü

Yarışın sonunda kulübün en hızlısı bitiş çizgisini kıl payı geride kalarak geçiyor. Arkadaşın onun keskin kaydırma karesini çoktan almış, ama asıl an çizgiden sonra geliyor: bisikletten iniyor, kaskını çıkarıp yere atıyor, sonra yarışı kazanan arkadaşına sarılıp gülüyor. Kulüp fotoğrafçısı yarışı değil, o sarılmayı çekmek için makinesini çoktan çevirmiş. Gol sonrası sevinç neden önemli? Sonraki ders, aksiyon kadar tepkinin de bir hikâye olduğunu ve duygu anlarını yakalamayı ele alıyor.