Spor fotoğrafının temelleri

Öğrenme hedefi

Bir sporcunun hareketini dondurmak için gereken enstantaneyi, sporcunun hızından, uzaklığından, objektifin odak uzaklığından ve karenin içinden hangi yönde geçtiğinden yola çıkarak hesaplayabileceksin. Yana koşan bir oyuncu ile sana doğru koşan bir oyuncunun neden farklı süreler istediğini açıklayacaksın. Bir sıçramanın tepesinde hareketin bir an neredeyse durduğunu bilecek ve deklanşörü o ana göre zamanlayacaksın. Sürekli odağı olay başlamadan önce konuya kilitleyip hareket boyunca izletecek, enstantane önceliği ve otomatik ISO ile ışığı makineye bırakırken süreyi kendi elinde tutacaksın. Beyaz formalar ve parlak parke karşısında farklı tenlerden oyuncuların yüzlerini kendi tonlarında tutacak ve spor ve aksiyon rotasının ilk adımını atacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın cumartesi günü üniversitenin spor salonunda, kenar çizgisinin gerisinde duruyor. Kuyumcunun yeğeni topu alıp hızlı hücuma çıkıyor, iki adımda potaya uzanıyor ve topu çembere bırakıyor. Arkadaşın deklanşöre basıyor, ama ekranda yeğenin kolları bulanık bir leke, topun yerinde gri bir iz, yüzü ise netliğin biraz gerisinde yumuşak. Bir sonraki hücumda deklanşöre biraz geç basıyor ve top çoktan filede. Kâseler ve yüzükler beklerdi; burada hiçbir şey beklemiyor. Anı kaçırmamanın sırrı ne?

Bağlam

Kısa bir enstantanenin hareketi dondurduğunu, uzun bir enstantanenin akıttığını, yana geçen bir konunun kameraya doğru gelenden daha çabuk bulanıklaştığını enstantane bölümünde görmüştün (Ders 8.5). Netliği bir kez bulup kilitleyen tek çekim odak ile konuyu izleyip netliği sürekli yenileyen sürekli odak arasındaki farkı otomatik odak bölümünde denemiştin (Ders 10.2). Makinenin çekilen kareleri karta yazmadan önce tuttuğu tampon belleğin dolunca seriyi yavaşlattığını da hafıza kartlarını tanırken öğrenmiştin (Ders 15.2).

Spor fotoğrafı bu bilgilerin hepsini tek bir saniyeye sığdırır. Bu rota yedi derste ekipmanı, oyunu okumayı, konumu, kötü ışığı, kaydırma çekimini ve duygu anlarını ele alacak. Hepsinin temeli burada: hareketi durduracak kadar kısa bir süre ve hareketin peşinden koşan bir odak.

Basit açıklama

Ne kadar kısa bir süre gerekir?

Kare içi hız, hareket eden bir konunun görüntüsünün sensörün üstünde saniyede ne kadar yol aldığıdır. Bu hız konunun gerçek hızına, uzaklığına, odak uzaklığına ve hareketin yönüne bağlıdır. Saniyede altı metre koşan bir oyuncuyu on metreden, tam karede seksen beş milimetreyle ve tam yandan çektiğini düşün. Görüntüsü sensörde saniyede yaklaşık elli milimetre kayar. Tam karede keskin görünen bir kenar için bu kaymanın yüzde üç milimetre dolayında kalması gerekir. Bunun için süre saniyenin binde birinden biraz kısa olmalıdır.

Aynı oyuncu sana doğru koşuyorsa görüntüsü sensörde yana kaymaz, yalnızca yavaşça büyür; saniyenin beş yüzde biri çoğu zaman yeter. Oyuncuya yaklaşmak ya da daha uzun bir objektif takmak ise kare içi hızı artırır ve daha kısa bir süre ister. Bu yüzden spor için tek bir «doğru» enstantane yoktur. Yana geçen bir koşucu için binde bir ya da iki binde bir güvenlidir. Kameraya gelen biri için beş yüzde bir yetebilir. Kollar ve top gövdeden hızlı hareket ettiği için onları dondurmak her zaman daha kısa bir süre ister.

Hareket ne zaman durur?

Sıçrama tepesi, havaya sıçrayan bir sporcunun yükselmeyi bitirip düşmeye başlamadan önce ulaştığı en yüksek noktadır. O noktada dikey hızı bir an sıfıra iner. Gövde neredeyse durur, yalnızca kollar ve bacaklar hareketini sürdürür. Bir smaç, bir blok ya da bir engel atlama tepesinde çekildiğinde, aynı enstantane kalkışta ya da inişte olduğundan çok daha keskin bir gövde verir.

Bu tepe, izleyicinin gözünde de hareketin en okunur anıdır: sporcu en yüksekte, kolu uzanmış, top elinden çıkmak üzere. Seri çekim bu anı yakalamaya yardım eder. Ama saniyede on kare bile karelerin arasında onda bir saniyelik boşluk bırakır ve tepe bu boşluğa düşebilir. Deklanşöre tepeden hemen önce basmaya başlamak, yalnızca seriye güvenmekten daha sık sonuç verir.

Odak nasıl yetişir?

Erken yakalama, sürekli odağın konuya olay başlamadan önce kilitlenmesi ve hareket boyunca onu izlemesidir. Oyuncu topu aldığı anda odak noktası onun gövdesine konur ve düğme basılı tutulur. Makine hücum boyunca uzaklığı yeniler, öngörülü takip de oyuncunun bir sonraki andaki yerini tahmin eder. Odak ancak oyuncu potaya uzandığı anda aranmaya başlarsa, makine netliği bulana kadar an geçmiş olur.

Işık, enstantane önceliği ve otomatik ISO ile makineye bırakılabilir. Süreyi sen seçersin, parlaklığı tutturmak için duyarlılığı makine ayarlar. Salonlarda beyaz formalar ve parlak parke makinenin ölçümünü aşağı çeker. Koyu bir tende bu, yüzün gölgeye gömülmesi ve gözlerin seçilmemesi demektir. Açık bir ten ise beyaz formayla birlikte soluk bir griye kayar. Tepedeki ışık göz çukurlarını da karartır. Telafiyi üçte iki ya da bir stop artıya almak ve ilk karelerde yüzlere büyüterek bakmak, farklı tenlerden oyuncuları aynı maçta kendi tonlarında tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın makineyi enstantane önceliğine, saniyenin binde birine ve otomatik ISO'ya alıyor. Sürekli odağı ve geniş bir izleme alanını seçiyor, telafiyi üçte iki stop artıya çekiyor. Yeğen topu aldığı anda odağı onun formasına koyup düğmeyi basılı tutuyor.

Bir sonraki hızlı hücumda yeğen yandan geçiyor. Binde birde gövdesi keskin, ama topu tutan eli hafifçe akmış. Arkadaşın süreyi iki binde bire indiriyor. Bir sonraki karede eli ve topun dikişleri de keskin. Yeğen potaya yükseldiğinde, tepeden hemen önce basmaya başladığı seriden bir kare seçiyor. Kolu tam uzanmış, top parmak uçlarında, bacakları havada, yüzü keskin.

Aynı maçta karşı takımın pivotu, koyu kahverengi tenli uzun boylu bir oyuncu, beyaz formasıyla ribaund alıyor. Telafisiz çektiği ilk denemede forma beyaz, yüzü ise koyu bir gölge. Telafili karede alnındaki ter, kararlı bakışı ve teninin sıcaklığı seçiliyor. Yeğenin zeytin tonlu yüzü de aynı ayarlarda kendi renginde.

Sık yapılan hata

Özet

Anı kaçırmamanın sırrı, kare içi hıza göre seçilen yeterince kısa bir süre ve olay başlamadan konuya kilitlenmiş sürekli bir odaktır. Yana geçen hareket kameraya gelenden daha kısa bir süre ister, bir sıçramanın tepesi ise hareketin bir an durduğu ve en okunur olduğu andır. Beyaz formalar ve parlak zemin karşısında telafi, farklı tenlerden oyuncuların yüzlerini kendi tonlarında tutar.

Mini ödev

Bu ödevde koşan ve sıçrayan birini farklı sürelerle çekeceksin.

1. Bir arkadaşından bir sahada ya da parkta önünden yana koşmasını, sonra sana doğru koşmasını iste. İkisini beş yüzde bir, binde bir ve iki binde bir saniyeyle çek ve nerede bulanıklık başladığına bak.
2. Sürekli odağı koşu başlamadan ona kilitle ve basılı tut. Bir de odağı son anda aramaya başlayarak çek ve iki seriyi karşılaştır.
3. Aynı kişiden yerinde sıçramasını iste, onayını alarak kalkış, tepe ve iniş anlarını çek. Açık renkli bir giysi varsa telafiyi artıya alıp yüzüne bak.

Kendini değerlendir

• Yana koşu ile sana doğru koşu hangi sürelerde keskin kaldı?
• Erken kilitlenen odak mı, son anda aranan mı daha çok keskin kare verdi?
• Sıçramanın tepesindeki kare, kalkış ve inişten daha mı keskin, yüz kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Yana geçen bir koşucu neden sana doğru koşandan daha kısa bir süre ister?

• A) Daha hızlı koştuğu için
• B) Görüntüsü sensörün üstünde çok daha hızlı kaydığı için
• C) Işık daha az olduğu için
• D) Odak daha zor bulunduğu için

2. Aynı koşucuya daha uzun bir objektifle yakından bakınca ne olur?

• A) Kare içi hız azalır
• B) Enstantane uzatılabilir
• C) Kare içi hız artar ve daha kısa bir süre gerekir
• D) Hiçbir şey değişmez

3. Sıçrama tepesinde neden daha keskin bir gövde elde edilir?

• A) Sporcunun dikey hızı bir an sıfıra indiği için
• B) Sporcu tepede kameraya daha yakın olduğu için
• C) Seri çekim daha hızlı olduğu için
• D) Odak daha yakında olduğu için

4. Beyaz forma giymiş koyu tenli bir oyuncunun yüzü neden gölgede kalabilir?

• A) Sürekli odak yüzü kaçırdığı için
• B) Enstantane çok kısa olduğu için
• C) Oyuncu çok uzakta olduğu için
• D) Beyaz forma ve parlak parke makinenin ölçümünü aşağı çektiği için

Cevaplar

1. B — Yana geçişte görüntü sensörün bir kenarından ötekine akar, kameraya gelişte ise yavaşça büyür.
2. C — Büyütme arttıkça görüntünün sensördeki yolu uzar ve süre kısalmalıdır.
3. A — Tepede yükselme biter, düşüş başlamadan gövde bir an neredeyse durur.
4. D — Parlak yüzeyler pozlamayı kısar ve yüz, özellikle koyu bir tende, kararır.

Özet kartı

• Kare içi hız: konu hızı × odak uzaklığı ÷ uzaklık, yöne göre.
• Yana geçen hareket: binde bir ya da daha kısa; kameraya gelen: beş yüzde bir.
• Sıçrama tepesinde gövde bir an durur; tepeden hemen önce bas.
• Erken yakalama: sürekli odağı olaydan önce kilitle, basılı tut.
• Beyaz forma ve parke: telafiyi artıya al, yüzleri büyütüp bak.

Sonraki derse köprü

Maçtan sonra takımın kaptanı karelere bakıp bir soru soruyor: saha kenarındaki kulüp fotoğrafçısının kareleri neden oyuncuları bu kadar büyük gösteriyor, arka planları ise bu kadar yumuşak? Arkadaşın onun çantasındaki uzun, beyaz, ağır objektifi hatırlıyor. Sahada neden tele objektif? Sonraki ders, uzun odak uzaklıklı ve geniş açıklıklı objektiflerin spor fotoğrafında neden bu kadar önemli olduğunu ele alıyor.