Ekipman

Öğrenme hedefi

Bir sporcuyu kareye sığdırmak için gereken odak uzaklığını, sahanın boyutundan ve oyuncuya olan uzaklığından yola çıkarak hesaplayabileceksin. Saha kenarında neden kısa bir objektifin yetmediğini, tele bir objektifin oyuncuyu büyütürken arka planı nasıl sadeleştirip yumuşattığını açıklayacaksın. Geniş açıklıklı bir tele objektif ile ışık gücü düşük bir zoom arasındaki farkı stop, ISO ve kumlanma olarak ölçecek ve bu farkın kapalı salonlarda neden belirleyici olduğunu göreceksin. Bir objektifin odak motorunun hızını hesaba katacak, çantanı sporun türüne ve yerine göre kuracaksın. Yüksek ISO'da koyu tenlerin gölgelerinde kumlanmanın daha erken göründüğünü bilecek, ışık gücünü bu yüzden de önemseyeceksin.

Merak sorusu

Maçtan sonra takımın kaptanı, kulübün fotoğrafçısının kareleriyle arkadaşınınkileri yan yana koyuyor. Kulüp fotoğrafçısının karelerinde oyuncular kareyi dolduruyor, yüzler iri ve keskin, arkadaki tribün yumuşak bir renk lekesi. Arkadaşının karelerinde ise oyuncular küçük kalmış, arka planda seyirciler, tabelalar ve bir çıkış kapısı. Üstelik aynı salonda arkadaşının karelerinde gölgeler kumlu. Kaptan, kulüp fotoğrafçısının makinesine takılı uzun, beyaz ve ağır objektifi gösteriyor. Sahada neden tele objektif?

Bağlam

Bir objektifin en geniş diyaframının, yani ışık gücünün loş ışıkta ne kadar iş görebileceğini belirlediğini objektif bölümünde öğrenmiştin (Ders 12.6). Odak uzaklığı uzadıkça ve diyafram açıldıkça netlik diliminin inceldiğini alan derinliği dersinde hesaplamıştın (Ders 8.3). Uzun objektiflerin ağırlığını taşıyan tek bacaklı desteği ve odağın aradığı mesafeyi daraltan düğmeyi de yaban hayatı ekipmanında tanımıştın (Ders Y.2).

Yaban hayatında uzun objektif, ürkek bir hayvana yaklaşamamanın çaresiydi. Sahada ise sebep başka: fotoğrafçı kenar çizgisinin gerisine bağlıdır, oyun ise sahanın her yerinde olur. Bu derste bu sınırın ekipmandan ne istediğini ölçüyoruz.

Basit açıklama

Bir oyuncuyu doldurmak için ne kadar uzun?

Doldurma uzaklığı, belirli bir odak uzaklığıyla bir oyuncunun boyunun karenin uzun kenarını doldurduğu mesafedir. Tam karede dikey tutulan bir makinede uzun kenar otuz altı milimetredir. İki metrelik bir oyuncuyu bu kenara sığdırmak için mesafe, odak uzaklığı ile oyuncu boyunun çarpımının otuz altıya bölünmesiyle bulunur. Yetmiş milimetreyle bu mesafe yaklaşık dört metre, iki yüz milimetreyle on bir metre, dört yüz milimetreyle yirmi iki metredir.

Bu sayılar sahayı ekipmana bağlar. Yirmi sekiz metrelik bir basketbol sahasının kenarında duran biri için oyun çoğu zaman beş ile on beş metre arasında olur. Yetmiş ile iki yüz milimetre arası bir zoom burada işini görür. Yüz metrelik bir futbol sahasında karşı yarı sahadaki bir oyuncu kırk metreden uzakta olabilir. Orada dört yüz milimetre bile oyuncuyu ancak karenin yarısına büyütür. Uzun objektif bir de arka planı daraltır: dar bir görüş açısı, oyuncunun arkasındaki tribünün küçük bir dilimini kareye alır ve dağınık tabelaların çoğu dışarıda kalır.

Işık gücü neden bu kadar önemli?

Işık gücü bedeli, ışık gücü düşük bir objektifin aynı enstantaneyi tutabilmek için ISO'dan ödettiği farktır. f/2.8 bir objektif ile f/5.6 bir objektif arasında iki stop fark vardır. Saniyenin binde birini tutmak için f/2.8'de ISO 1600 yeten bir salonda, f/5.6'da ISO 6400 gerekir. Dört kat yüksek bir ISO, gölgelerde belirgin biçimde daha fazla kumlanma demektir. Kapalı salonların çoğunda bu fark, keskin ve temiz bir kare ile kumlu ya da bulanık bir kare arasındaki farktır.

Kumlanma herkese eşit dağılmaz. Sensör, koyu bölgelerde daha az ışık topladığı için oralarda kumlanma daha önce belirir. Koyu bir tenin gölgeli yanında, çene altında ve göz çukurlarında renkli benekler, açık bir tenden daha düşük bir ISO'da görünmeye başlar. Işık gücü yüksek bir objektif, ISO'yu düşük tutarak bu gölgeleri temiz bırakır.

Geniş açıklık bir de netlik dilimini inceltir. İki yüz milimetre ve f/2.8 ile on bir metredeki bir oyuncunun netlik dilimi yarım metre dolayındadır. Oyuncu keskin, birkaç metre arkasındaki tribün yumuşak bir renk alanıdır. Aynı karede f/5.6 bu dilimi iki katına çıkarır ve arka plan daha belirgin kalır.

Hız yalnızca enstantane mi?

Odak motoru, objektifin içindeki mercek gruplarını netlik için ileri geri taşıyan motordur. Spor için tasarlanmış tele objektiflerde bu motorlar hızlı ve sessizdir. İçeride hareket eden mercek grupları da hafif tutulur. Böylece sürekli odak, koşan bir oyuncunun uzaklığındaki değişimi gecikmeden izler. Eski ya da ucuz bir objektifin yavaş motoru ise en iyi makinede bile hızlı hücumun gerisinde kalabilir.

Çanta bu üç ölçüye göre kurulur. Salonda bir basketbol maçı için yetmiş ile iki yüz milimetre arası ve f/2.8 bir zoom ile pota altı için daha kısa ve geniş açıklıklı bir objektif çoğu zaman yeter. Açık havada bir futbol maçı için ise daha uzun bir objektif, onun ağırlığını taşıyan tek bacaklı bir destek ve yedek bataryalar gerekir.

Görsel kanıt

Arkadaşın bir sonraki maç için bir kiralama dükkânından yetmiş ile iki yüz milimetre arası, f/2.8 bir zoom alıyor. Kendi objektifi elli beş ile iki yüz elli arası, uzun ucunda f/5.6.

Aynı hücumu önce kendi objektifiyle, iki yüz milimetrede ve binde birde çekiyor. Makine ISO'yu 6400'e çıkarmış. Karşı takımın koyu tenli pivotunun gölgede kalan çenesinde ve göz çukurlarında renkli benekler var. Kiralık objektifle, aynı sürede ISO 1600'de. Aynı yüzün gölgeleri temiz, teninin sıcak kahverengisi pürüzsüz.

On bir metre ötede potaya uzanan yeğeni iki yüz milimetreyle çekince oyuncu karenin boyunu dolduruyor. f/2.8'de arkasındaki tribün, seyirciler ve çıkış kapısı yumuşak bir renk alanına dönüşmüş. Hızlı hücumda sürekli odak, kiralık objektifin sessiz motoruyla yeğenin yüzünü koşu boyunca bırakmıyor. Kendi objektifinin motoru ise son iki adımda geride kalmıştı.

Sık yapılan hata

Özet

Sahada tele objektif gerekir, çünkü fotoğrafçı kenar çizgisine bağlıdır ve bir oyuncuyu doldurma uzaklığı sahanın boyuyla büyür; tele objektif arka planı da daraltıp sadeleştirir. Geniş açıklık, ışık gücü bedelini ödemeden kısa enstantaneyi düşük ISO'da tutar ve netlik dilimini inceltir, hızlı bir odak motoru ise hareketin peşinde kalır. Düşük ISO, koyu tenlerin gölgelerini de kumlanmadan korur.

Mini ödev

Bu ödevde elindeki objektiflerin bir sahada neye yettiğini ölçeceksin.

1. En uzun odak uzaklığın için bir yetişkinin boyunu karenin uzun kenarına sığdıran doldurma uzaklığını hesapla, sonra bir okul bahçesinde ya da boş bir otoparkta bu mesafeyi adımlayarak doğrula.
2. Loş bir iç mekânda aynı hareketli kareyi binde birde, objektifinin en geniş diyaframında çek; makinenin seçtiği ISO'yu not et ve bir stop daha geniş bir açıklıkla ne kadar ISO kazanılacağını hesapla.
3. İki farklı tenden iki kişiyi, onaylarıyla, aynı yüksek ISO'da çek ve yüzlerin gölgeli bölgelerindeki kumlanmayı büyüterek karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Hesapladığın doldurma uzaklığı, sahada adımladığın mesafeyle tuttu mu?
• Işık gücünün kaç stop farkı, kaç kat ISO demek?
• Yüksek ISO'da hangi yüzün gölgelerinde kumlanma daha önce belirdi?

Sözlük

Mini test

1. Tam karede dikey tutulan iki yüz milimetrelik bir objektif iki metrelik bir oyuncuyu hangi uzaklıkta doldurur?

• A) Yaklaşık dört metrede
• B) Yaklaşık yirmi iki metrede
• C) Yaklaşık on bir metrede
• D) Yaklaşık kırk metrede

2. f/2.8 ile f/5.6 arasındaki fark aynı enstantanede ISO'yu ne kadar değiştirir?

• A) Dört katına çıkarır
• B) İki katına çıkarır
• C) Yarıya indirir
• D) Hiç değiştirmez

3. Tele objektif arka planı neden sadeleştirir?

• A) Renkleri söndürdüğü için
• B) Dar görüş açısıyla oyuncunun arkasındaki küçük bir dilimi kareye aldığı için
• C) Işığı artırdığı için
• D) Oyuncuyu küçülttüğü için

4. Yüksek ISO'da kumlanma neden koyu tenlerin gölgelerinde daha önce görünür?

• A) Koyu ten ışığı daha çok yansıttığı için
• B) Enstantane kısa olduğu için
• C) Objektif uzun olduğu için
• D) Sensör koyu bölgelerde daha az ışık topladığı için

Cevaplar

1. C — İki yüz çarpı iki bin bölü otuz altı, yaklaşık on bir bin milimetre eder.
2. A — İki stop, her biri iki kat olmak üzere dört kat ISO demektir.
3. B — Dar açı, tribünün yalnızca oyuncunun hemen arkasındaki parçasını gösterir.
4. D — Az ışık toplanan yerde sinyal zayıftır ve kumlanma oranı büyür.

Özet kartı

• Doldurma uzaklığı: odak × boy ÷ 36 (tam kare, dikey).
• Basketbol: 70–200; büyük saha: 400 ve üstü.
• Işık gücü bedeli: her stop iki kat ISO; salonda f/2.8.
• Geniş açıklık netlik dilimini inceltir, arka planı yumuşatır.
• Hızlı odak motoru; düşük ISO koyu tenlerin gölgelerini korur.

Sonraki derse köprü

Kiralık objektifle kareler keskin ve temiz, ama arkadaşın hâlâ maçın en önemli anlarının bir kısmını kaçırıyor. Yeğen topu pota altına değil köşeye pas veriyor, üçlük atış karenin dışında kalıyor. Kulüp fotoğrafçısı ise sanki topun nereye gideceğini önceden biliyormuş gibi objektifini çoktan o köşeye çevirmiş. Top nereye gidecek? Sonraki ders, bir sporu tanımanın ve oyunu okumanın anı önceden görmeyi nasıl mümkün kıldığını ele alıyor.