Sualtı ışığı

Öğrenme hedefi

Suyun yuttuğu kırmızıyı, turuncuyu ve sarıyı, konuya yakından ışık vererek geri getirebileceksin. Muhafazanın iki yanında kollar üstünde duran flaşlarla bir konuyu aydınlatırken, flaş ışığının da suda yol aldığını ve bu yüzden yalnızca yakındaki konuları renklendirebildiğini hesaba katacaksın. Flaşın, makineyle konu arasındaki parçacıkları aydınlatıp kareyi beyaz beneklerle doldurmasını flaşları doğru yere koyarak önleyeceksin. Flaş kullanmadığın sığ ve ışıklı sularda, suyun maviliğini dengeleyen bir filtreyi ne zaman takıp ne zaman çıkaracağını bileceksin. Flaş ışığının bir eşin yüzüne, açık ve koyu tenlerde, doğru güçte ve yumuşaklıkta düşmesini sağlayacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın kayanın dibindeki süngeri bir kol boyundan yeniden çekiyor. Sünger hâlâ kahverengimsi, eşinin teni hâlâ yeşile çalıyor. Eğitmen ona muhafazasının iki yanında, uzun kolların ucunda duran iki yuvarlak flaşı gösteriyor ve aynı süngeri çekiyor: karede sünger kıpkırmızı, dibindeki taşlar sarı ve turuncu lekelerle dolu. Arkadaşın kendi makinesinin küçük flaşıyla deniyor; bu kez kare yüzlerce beyaz benekle kaplı. Kırmızı renkler nereye kaybolur?

Bağlam

Suyun kırmızıyı en önce yuttuğunu ve renk kaybının yüzeyden konuya, konudan objektife uzanan mesafeyle büyüdüğünü kırmızı şamandıra örneğinde görmüştün (Ders W.1). Flaşın aydınlattığı konu ile ortam ışığının aydınlattığı arka plan arasındaki farkı, ortam-flaş oranını, flaş ve ortam ışığı dersinde ayarlamıştın (Ders 19.4). Işığın merkezini konudan kaydırıp onu ışığın yumuşak kenarıyla aydınlatmayı, ışık tüylemeyi de tek ışıklı portrede kullanmıştın (Ders 20.1).

Sualtında bu üçü bir araya gelir. Flaş kaybolan renkleri geri getirir, ama kendi ışığı da suda yol alır ve yutulur. Ortam ışığı arka planın mavisini verir, ve ikisinin oranı karenin havasını belirler. Işığın kenarıyla aydınlatmak ise suyun içindeki parçacıklarla savaşın en etkili yoludur.

Basit açıklama

Renkleri ne geri getirir?

Sualtı flaşı, su geçirmez bir gövdesi olan ve muhafazanın yanına, esnek kollar üstüne takılan, konuya yakından tam tayflı ışık veren harici flaştır. Güneş ışığı konuya ulaşana kadar metrelerce su geçer ve kırmızısını yolda bırakır; flaşın ışığı ise konuya yakından gelir ve kırmızıyı henüz kaybetmeden taşır. Böylece sünger kırmızısını, balık sarısını, ten sıcaklığını geri alır.

Ama flaşın ışığı da suda yol alır: flaştan konuya, konudan objektife. Konu bir metre uzaktaysa flaş ışığı yaklaşık iki metre su geçer ve renklerin çoğunu korur; üç metre uzaktaysa altı metre su geçer ve kırmızı yine kaybolur. Bu yüzden sualtı flaşı yakın konular içindir; birkaç metrenin ötesinde flaş ancak konuyu biraz aydınlatır, renkleri geri getirmez. Konuya yaklaşmak, burada da ilk kuraldır.

Arka plan ise flaşın ulaşamadığı sudur ve ortam ışığıyla aydınlanır. Enstantane kısaldıkça arka plandaki su koyulaşıp laciverte döner, uzadıkça açık maviye döner; ön plandaki konuyu ise flaşın gücü ve diyafram belirler. Böylece bir karede yakındaki konu kendi renginde, arkadaki su mavi kalabilir.

Beyaz benekler nereden gelir?

Geri saçılma, flaşın makineyle konu arasındaki sudaki parçacıkları aydınlatması ve bu parçacıkların kareye beyaz benekler, lekeler ya da sisli bir parlaklık olarak geri dönmesidir. Makinenin kendi küçük flaşı objektifin hemen yanında durduğu için, ışığı objektifin gördüğü suyun tam içine gönderir; aradaki her parçacık bir yıldız gibi parlar.

Geri saçılma, flaşları objektiften uzaklaştırarak azaltılır. Flaşlar kolların ucunda muhafazanın iki yanına, hafifçe geriye ve dışa doğru yerleştirilir; ışının merkezi değil, iç kenarı konuya düşer. Böylece objektifle konu arasındaki su, ışının dışında kalır. Konuya yaklaşmak da aradaki parçacıkların sayısını azaltır. Makinenin küçük flaşı kapatılır ya da yalnızca harici flaşları tetiklemek için kullanılır.

Geri saçılmanın bir kaynağı da fotoğrafçının kendisidir: paletlerin karıştırdığı kum ya da resife değen bir el, suya yeni parçacıklar katar ve flaş onları da parlatır. Bu yüzden nötr yüzerlik ışıkla da ilgilidir. Kareye düşen birkaç küçük beneği düzenlemede silmek mümkündür, ama yüzlercesiyle kaplı bir kare çoğu zaman kurtarılamaz; çözüm çekim anındadır.

Flaşsız sığ suda ne yapılır?

Sualtı renk filtresi, objektifin ya da portun önüne takılan ve suyun maviliğini ya da yeşilliğini, eksik kalan kırmızıyı biraz geri ekleyerek dengeleyen renkli filtredir. Mavi sularda kırmızımsı, yeşil sularda eflatun tonlu filtreler kullanılır. Filtre flaşsız, ortam ışığıyla çekilen sığ ve ışıklı sularda işe yarar; derine inildikçe dengeleyeceği kırmızı hiç kalmaz ve filtre yalnızca ışığı azaltır.

Filtreyle flaş birlikte kullanılmaz. Filtre flaşın zaten tam tayflı ışığına bir de kırmızı ekler ve yakındaki konular, tenler özellikle, kırmızıya boyanır. Aynı dikkat tende de geçerlidir: sualtı flaşı açık bir tene çok yakından ve tam güçte vurursa yanaklarda ve alında parlak lekeler bırakır; koyu bir ten ise yeterli ışık almazsa derinliğini kaybeder. Flaşların önüne takılan dağıtıcılar ışığı yumuşatır, güç her tende bir deneme karesiyle ayarlanır, ve maskenin camına flaşın yansımadığı bir açı aranır.

Görsel kanıt

Eğitmen arkadaşına iki flaşı muhafazasının iki yanına, kolların ucunda, dışa bakacak biçimde yerleştirmeyi gösteriyor. Süngere bir kol boyundan yaklaşıyorlar. İlk karede flaşlar objektife yakın ve öne bakıyor; sünger kırmızı, ama önündeki su beyaz beneklerle dolu. Flaşları yanlara açıp ışının iç kenarını süngere çevirince benekler neredeyse kayboluyor.

Sonra aynı süngeri üç metre geriden çekiyorlar. Flaşın ışığı süngere ulaşıyor, ama kare yeniden kahverengimsi. Eğitmen, ışığın gidiş ve dönüşte altı metre su geçtiğini hatırlatıyor ve arkadaşını yeniden bir kol boyu yakına çağırıyor. Enstantaneyi kısaltınca arkadaki su laciverte dönüyor, sünger kendi kırmızısında kalıyor.

Son olarak eğitmen, sığ bir kumsalda eşini çekiyor. Önce kırmızı filtreyle ve flaşsız; su dengeli, eşinin açık teni doğal. Ardından flaşı açıyor ama filtreyi unutuyor: ten kıpkırmızı. Filtreyi çıkarıp flaşların önüne dağıtıcı takınca, eşinin yüzü yumuşak ve sıcak; eğitmen kendi koyu tenli yüzünü de aynı ayarla çektiriyor, flaş gücünü bir kademe artırıyor ve teni derinliğiyle birlikte kaydediliyor.

Sık yapılan hata

Özet

Sualtında kaybolan renkler, konuya yakından ışık veren sualtı flaşıyla geri gelir, ama flaş ışığı da suda yol aldığı için bu yalnızca yakın konularda işe yarar. Geri saçılma flaşları objektiften uzaklaştırıp ışının kenarını konuya çevirerek önlenir, sualtı renk filtresi yalnızca flaşsız sığ sularda kullanılır, ve flaş gücü ile yumuşaklığı her tende bir deneme karesiyle ayarlanır.

Mini ödev

Bu ödevde sualtı ışığını küçük ölçekte deneyeceksin; bir havuz ya da bir akvaryum ve bir flaş ya da güçlü bir el feneri yeterli.

1. Bir akvaryuma ya da suyla dolu saydam bir kaba biraz toz ya da ince kum karıştır; ışığı objektifin hemen yanından ve yandan dışa doğru vererek iki kare çek, geri saçılmayı karşılaştır.
2. Kırmızı bir nesneyi suyun içinde ışığa yakın ve ışıktan uzak koyarak çek; ışığın uzaklığıyla rengin nasıl değiştiğini not et.
3. Birinin, onayını alarak, havuzda ya da suyun hemen arkasından, dağıtıcılı ve dağıtıcısız ışıkla karesini çek; ışığın gücünü tenine göre ayarla ve iki kareyi karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Işığı yandan ve dışa doğru verince beyaz benekler azaldı mı?
• Kırmızı nesne ışıktan uzaklaştıkça rengini kaybetti mi, ve bunun nedenini ışığın gidiş ve dönüş yoluyla anlatabiliyor musun?
• Kişinin teni doğru güçte ve yumuşaklıkta, parlak lekeler olmadan ve derinliğiyle birlikte aydınlandı mı?

Sözlük

Mini test

1. Sualtı flaşı kaybolan renkleri neden geri getirir?

• A) Suyun rengini değiştirdiği için
• B) Makinenin beyaz dengesini ayarladığı için
• C) Işığı konuya yakından, kırmızısını henüz kaybetmeden taşıdığı için
• D) Parçacıkları temizlediği için

2. Konu üç metre uzaktaysa flaş ışığı yaklaşık kaç metre su geçer?

• A) Altı
• B) Üç
• C) Bir buçuk
• D) Dokuz

3. Geri saçılma en çok nasıl azaltılır?

• A) Makinenin kendi flaşını kullanarak
• B) Flaşları objektiften uzaklaştırıp yanlara ve dışa yerleştirerek
• C) ISO'yu artırarak
• D) Konudan uzaklaşarak

4. Kırmızı filtre neden flaşla birlikte kullanılmaz?

• A) Filtre flaşı kapattığı için
• B) Flaş filtreyi erittiği için
• C) Filtre yalnızca derinde çalıştığı için
• D) Flaşın tam tayflı ışığına bir de kırmızı ekleyip yakındaki konuları ve tenleri kırmızıya boyadığı için

Cevaplar

1. C — Güneş ışığı yolda kırmızısını kaybeder, yakındaki flaş ışığı kaybetmez.
2. A — Işık üç metre konuya gider, üç metre objektife döner.
3. B — Objektifle konu arasındaki su ışının dışında kalınca parçacıklar parlamaz.
4. D — Flaş kırmızıyı zaten taşıdığı için filtre onu fazlalaştırır.

Özet kartı

• Sualtı flaşı kırmızıyı geri getirir, ama yalnızca yakında: gidiş ve dönüş iki kat su yolu.
• Arka planın mavisi enstantaneyle, ön planın rengi flaşla ayarlanır.
• Geri saçılma: flaşları yanlara, geriye ve dışa; ışının kenarını konuya çevir.
• Sualtı renk filtresi yalnızca flaşsız sığ suda; flaşla çekerken çıkar.
• Tenlere dağıtıcıyla yumuşak ışık; gücü deneme karesiyle ayarla.

Sonraki derse köprü

Flaşlar, kollar, muhafaza ve dalış eğitimi: arkadaşın bunların hepsinin bir anda gelmeyeceğini görüyor. Eğitmen ona daha sade bir başlangıç öneriyor: bir maske, bir şnorkel, sığ ve güneşli bir koy ve basit bir su geçirmez kılıf. Şnorkelle fotoğraf mümkün mü? Sonraki ders, sığ ve güneşli bir koyda, şnorkelle başlamayı ele alıyor.