Çocuk ve aile

Öğrenme hedefi

Bir dakika bile yerinde durmayan çocukları ve onların çevresindeki aileyi, onları durdurmaya çalışmadan, oyunun içinden çekebileceksin. Çocuğa talimat vermek yerine bir oyun kurarak onu istediğin ışığa ve yere getirecek, dikkatinin çok kısa sürdüğünü bilerek çekimi kısa pencerelere böleceksin. Makineyi hızlı hareketlere hazır tutacak, çocuğun geçeceği bir yere önceden odaklanıp orada bekleyeceksin. Çocuğun hizasına inecek, ağlayan ya da utangaç bir çocuğa zaman tanıyacaksın. Çocukların fotoğraflarını paylaşmadan önce ailenin onayını alacak, çocuğun kendi sesini de dinleyecek ve kimliğini ya da yerini açığa çıkaran ayrıntıları gözden geçireceksin. Farklı tenlerden çocukların bir arada koşturduğu bir odada, hepsinin yüzünün ayrıntısını koruyan bir ışık yeri seçeceksin.

Merak sorusu

Bayram sabahı fırının üst katındaki ev dolu. Usta bütün aileyi bir kareye toplamak istiyor, ama torunlar başka bir şey istiyor. Masa örtüsünün altından iki çift ayak görünüyor, koridordan bir koşu sesi geliyor, kucaktaki bebek objektifi görür görmez dudağını büzüp hıçkırmaya başlıyor. Arkadaşın «bir saniye durun» diyor; kimse durmuyor. Bir dakika sonra yalnızca bulanık kolları, kapı pervazından taşan bir yarım yüzü ve bir sırtı olan bir hafıza kartı var. Hiç durmayan çocukları nasıl çekersin?

Bağlam

Kamerayı bir çocuğun göz hizasına indirmenin onu küçültmek yerine izleyiciyle eşitlediğini kamera yüksekliğiyle çalıştığın derste denemiştin (Ders 14.6). Hareket eden bir konuyu izleyip netliği sürekli yenileyen odak modunu da odak dersinde tanımıştın (Ders 10.2). Bir çocuğun fotoğrafı için hem velinin imzasının hem de çocuğun kendisine sorulan sorunun yer aldığını izin dersinde okumuştun (Ders 29.2).

Çocuk fotoğrafı, portrenin en hızlı ve en sabır isteyen dalıdır. Yetişkinler rica edildiğinde birkaç saniye durur; çocuklar durmaz ve durmaları gerekmez. Onların en iyi kareleri, fotoğrafçının onları durdurmaya çalıştığı anlarda değil, onları oldukları gibi takip ettiği anlarda gelir. Bunun için fotoğrafçının üç şeye ihtiyacı vardır: çocuğu fotoğrafa değil bir oyuna çağıran bir dil, hızlı bir makine düzeni ve beklemeyi bilen bir sabır.

Basit açıklama

Çocuk nasıl yönlendirilir?

Oyunla yönlendirme, çocuğa bir talimat vermek yerine onu istenen yere, ışığa ya da ifadeye bir oyunla götürmektir. «Pencerenin yanına otur» çoğu çocuğa bir şey ifade etmez; «bakalım kim pencereye önce varacak?» ise bir yarış başlatır. «Gülümse» komutu donuk bir yüz verir; «dedenin burnu nerede?» sorusu bir kahkaha getirir. Saklambaç, fısıldanan bir sır, dedesinin kulağına bir şey söylemesi, yere dökülen şekerleri toplaması; her biri çocuğa yapacak bir şey verir ve fotoğrafçıyı unutturur.

Çocuğun hizasına inmek hem bakışı eşitler hem de fotoğrafçıyı daha az ürkütücü kılar. Makineyi ilk dakikalarda çocuğa göstermek, ekrandaki kendi yüzünü görmesine izin vermek, makineyi bir oyuncağa çevirir. Ağlayan ya da utangaç bir çocuğa zaman tanımak gerekir; onu kucaklayan bir yetişkinin kollarında, yüzünü omzuna gömmüşken çekilen bir kare de bir aile fotoğrafıdır.

Çekim ne kadar sürer?

Çekim penceresi, bir çocuğun ilgisinin ve enerjisinin çekime yettiği kısa zaman aralığıdır. Küçük çocuklarda bu pencere çoğu zaman birkaç dakikayla sınırlıdır ve açlık, uyku ya da kalabalık onu daha da daraltır. Bu yüzden çocuk çekimi tek uzun bir oturum yerine kısa pencerelere bölünür: birkaç dakika oyun ve çekim, sonra ara, sonra yeniden. Pencerenin kapandığını gösteren işaretler, sıkılan bir yüz, kaçan bir bakış, ağlamaklı bir ses, çekimi zorlamak yerine bırakmak için bir çağrıdır. Aile fotoğrafı gibi herkesin bir arada olması gereken kare, genellikle çocukların en dinç olduğu zamana, örneğin yemekten sonra ama uykudan önceye konur. Bir çocuk bir pencerede istenen kareyi vermediyse bu bir başarısızlık değildir; bir sonraki pencerede, belki başka bir oyunla, aynı kare yeniden denenebilir.

Makine nasıl hazırlanır?

Bekleme noktası, çocuğun oyun sırasında geçeceği ya da varacağı, fotoğrafçının önceden odaklanıp ışığını ve kadrajını kurduğu yerdir. Koşan bir çocuğu vizörde izlemek zordur; ama çocuğun pencere önündeki minderlere döneceğini biliyorsan oraya odaklanıp beklemek, çocuk geldiğinde hazır olmanı sağlar. Bir kapı aralığı, bir koltuğun ucu, dedenin kucağı iyi bekleme noktalarıdır. Bekleme noktası, ışığı en iyi olan yerden seçilir: pencereye yakın, aydınlık bir köşe çocuğun her geçişinde yüzünü okunur kılar.

Makinenin kendisi de hızlı hareketlere hazırlanır. Sürekli odak ve izleme alanı açılır, göz ya da yüz takibi varsa kullanılır. Koşan bir çocuğun hareketini dondurmak için kabaca saniyenin beş yüzde biri ya da daha kısa bir enstantane seçilir; ev içinde bu, genellikle ISO'yu yükseltmek demektir ve biraz kumlanma bulanık bir kareden iyidir. Sürekli çekim, bir kahkahanın ya da bir sıçramanın tepe noktasını kaçırmamayı sağlar. Diyaframı biraz kısmak, sürekli yer değiştiren bir çocuğun netlik diliminden çıkmasını zorlaştırır.

Işık yeri seçilirken çocukların tenleri de düşünülür. Kuzenlerin tenleri aynı ailede bile farklı olabilir; lambanın sarı ışığının altındaki bir köşede koyu tenli bir çocuğun yüzü ayrıntısını yitirirken açık tenli bir kuzeni turuncuya dönebilir. Pencere önündeki aydınlık bir bekleme noktası, farklı tenlerden çocukların hepsinin yüzünü kendi renginde gösterir.

Fotoğraflar nasıl paylaşılır?

Güvenli paylaşım, çocukların fotoğraflarını yayımlamadan önce ailenin onayını almak, çocuğun kendi sesini dinlemek ve kimliğini ya da yerini açığa çıkaran ayrıntıları gözden geçirmektir. Okul üniforması ya da arması, evin adresini gösteren bir tabela, çocuğun tam adı ve konum bilgisi bir fotoğrafla birlikte istenmeyen kişilere ulaşabilir. Banyo, çıplaklık ya da çocuğun ileride utanabileceği anlar aile albümünde kalabilir ama paylaşılmaz. Çocuk yeterince büyükse, fotoğrafının paylaşılmasını isteyip istemediği ona da sorulur. Aileden biri karenin paylaşılmasına onay verse bile, çocuğun kendi rahatsızlığı ciddiye alınır; bugün paylaşılan bir fotoğraf yıllar sonra o çocuğun kendi geçmişinin bir parçası olarak karşısına çıkabilir. Kararsız kalınan bir kare, paylaşılmadan aile albümünde bekletilebilir.

Görsel kanıt

Arkadaşın «bir saniye durun» dediği ilk dakikalarda karelerde bulanık kollar, pervazdan taşan bir yarım yüz ve bir sırt var. Lambanın altındaki köşede çekilen karede koyu tenli küçük torunun yüzü karanlık, açık tenli kuzeninin yanakları turuncu.

Sonra arkadaşın makineyi hızlı bir enstantaneye, sürekli odağa ve sürekli çekime alıyor, pencere önündeki minderlere odaklanıp oraya bir bekleme noktası kuruyor. Çocuklara «dedenizin şekerlerini kim önce bulacak?» diye soruyor; usta şekerleri minderlerin arasına saklıyor. Çocuklar koşup geliyor, minderlere dalıyor, gülüyor.

Pencerenin ışığında iki kuzenin yüzü de kendi renginde; koyu tenli torunun gözleri parlıyor, kuzeninin yanakları doğal. En küçük torun hâlâ ağlıyor; arkadaşın onu annesinin omzunda, yüzünü gömmüş hâliyle çekiyor. Sonunda usta dizlerinde iki torun, arkasında bütün aile, kimse tam durmuyor ama herkes gülüyor. Arkadaşın paylaşmadan önce kareleri aileye gösteriyor; torunlardan biri kendi karesinin internete konmamasını istiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Hiç durmayan çocuklar durdurulmaz, takip edilir: oyunla yönlendirme onları ışığa ve yere götürür, kısa çekim pencereleri dikkatlerini tüketmez, önceden odaklanılmış bir bekleme noktası ve hızlı bir makine düzeni koşan bir çocuğu yakalar. Farklı tenlerden çocukların yüzü aydınlık bir bekleme noktasında kendi renginde kalır; paylaşmadan önce aileye ve çocuğa sorulur, kimliği ve yeri açığa çıkaran ayrıntılar gözden geçirilir.

Mini ödev

Bu ödevde tanıdığın bir çocuğu, ailesinin onayıyla, on dakikalık bir oyunun içinde çekeceksin.

1. Makineyi sürekli odağa, sürekli çekime ve hareketi donduracak kadar kısa bir enstantaneye al; aydınlık bir yerde bir bekleme noktasına önceden odaklan.
2. Çocuğu o noktaya getirecek bir oyun kur ve çocuğun hizasına inerek oyun sırasında çek; çocuk sıkılırsa ara ver.
3. Kareleri aileyle birlikte gözden geçir, paylaşılmasını istemedikleri kareleri ayır ve paylaşılacaklarda kimliği ya da yeri açığa çıkaran bir ayrıntı olup olmadığına bak.

Kendini değerlendir

• Çocuğa bir talimat yerine bir oyun verebildin mi?
• Bekleme noktasındaki karelerde yüz keskin ve kendi renginde mi?
• Paylaşmadan önce aileye ve çocuğa sordun mu?

Sözlük

Mini test

1. «Pencerenin yanına otur» yerine hangisi oyunla yönlendirmedir?

• A) «Hemen pencereye geç!»
• B) «Kıpırdama, şimdi çekiyorum.»
• C) «Bakalım kim pencereye önce varacak?»
• D) «Orada dur ve gülümse.»

2. Çocuk çekimi neden kısa pencerelere bölünür?

• A) Çocuğun ilgisi ve enerjisi çoğu zaman birkaç dakikayla sınırlı olduğu için
• B) Makinenin pili çabuk bittiği için
• C) Işık her dakika değiştiği için
• D) Aile beklemek istemediği için

3. Bekleme noktası nasıl kullanılır?

• A) Çocuğu o noktaya bağlayarak
• B) Çocuğun geçeceği yere önceden odaklanıp orada bekleyerek
• C) Yalnızca tripodla
• D) Çocuk geldiğinde odak ayarlamaya başlayarak

4. Bir çocuk fotoğrafını paylaşmadan önce ne yapılır?

• A) Çocuğun tam adını ve okulunu yazmak
• B) Konum bilgisini eklemek
• C) Yalnızca fotoğrafçının karar vermesi
• D) Aileye ve çocuğa sormak, üniforma ve adres gibi ayrıntıları gözden geçirmek

Cevaplar

1. C — Bir yarış çocuğa yapacak bir şey verir ve fotoğrafçıyı unutturur; diğerleri talimattır.
2. A — Dikkat tükendiğinde zorlamak ağlama ve donuk yüzler getirir.
3. B — Önceden kurulmuş netlik, ışık ve kadraj, koşan bir çocuğu yakalamayı kolaylaştırır.
4. D — Onay ve ayrıntı kontrolü çocuğun kimliğini ve yerini korur.

Özet kartı

• Durdurma, takip et; talimat değil oyun.
• Çocuğun hizasına in; ağlayan çocuğa zaman tanı.
• Kısa pencereler; sıkılma işaretinde ara ver.
• Bekleme noktası: aydınlık bir yere önceden odaklan, orada bekle.
• Sürekli odak, sürekli çekim, kısa enstantane; biraz kumlanma bulanıklıktan iyidir.
• Paylaşmadan önce aileye ve çocuğa sor; üniforma, adres, konum yok.

Sonraki derse köprü

Aile fotoğrafı çekildi; çocuklar şimdi evin tekiri peşinde. «Onu da çek!» diye bağırıyorlar. Kedi ise koltuğun altına saklanıyor, çıktığında objektife sırtını dönüyor, makine her yaklaştığında kalkıp gidiyor. Ne oyun işe yarıyor ne şeker. Kediler neden en zor modeldir? Sonraki ders göz hizasına inmeyi, sesle dikkat çekmeyi ve ödüllendirmeyi ele alıyor.