Dış mekân portre

Öğrenme hedefi

Öğle güneşinin altında, yer, zaman ya da kişi seçme şansın olmadığında bir portreyi kurtarabileceksin. Sert tepe güneşiyle karşılaştığında önce gölgeye geçmeyi, gölge yoksa güneşi kişinin arkasına almayı, bu da yetmezse yüze bir dolgu eklemeyi içeren bir karar sırasını izleyeceksin. Güneşe dönen bir yüzün gözlerini neden kıstığını ve bunu nasıl çözeceğini öğrenecek, dolgu flaşının gücünü yüzün doğal görünmesine yetecek kadar azaltmayı deneyeceksin. Şapka, kasket ya da başörtüsü gibi bir siperin yüze düşürdüğü gölgeyi okuyacaksın. Güneşin koyu bir tende göz çukurlarını karartabildiğini, açık bir tende alnı ve burnu parlatabildiğini bilerek pozlamayı ve dolguyu yüzün kendisine göre kuracaksın.

Merak sorusu

Düğün albümü için son bir kare: usta fırının önünde, tabelanın altında durmak istiyor. Saat öğleye yakın; güneş tam tepede. Arkadaşın vizöre bakıyor ve yüzü tanıyamıyor: ustanın kaşlarının altı iki kara çukur, burnunun altında keskin bir leke, alnı ve yanaklarının tepesi parlıyor. Usta güneşe karşı gözlerini kısmış, alnı kırışmış. Sokakta perdeyle yayılacak bir cam, sığınılacak bir oda yok; tepede yalnızca güneş. Güneş altında portre nasıl kurtarılır?

Bağlam

Öğle güneşinin bir yüzü nasıl parçaladığını, bir binanın ya da ağacın gölgesine sığınmanın ve o gölgenin kenarında durmanın neler kazandırdığını zor ışıkla çalıştığın derste denemiştin (Ders 18.5). Ana ışığın gölgelerini açmak için ortam ışığının altında bir güçte kullanılan dolgu flaşını ve senkron hızının üstünde çalışan yüksek hızda senkronu da flaş derslerinde tanımıştın (Ders 19.5). Bir pencere ve bir kartonla portre kurmayı ise doğal ışık dersinde yeni denedin (Ders P.6).

Dışarıda çoğu zaman bu seçenekler bir arada bulunmaz ve düşünmek için vakit azdır. Bir düğün, bir aile gezisi, bir sokak röportajı ışığın en kötü olduğu saatte gelebilir. Bu yüzden portrecilerin çoğu dışarıda, her seferinde aynı sırayla sorulan birkaç soruya güvenir. Sıra, en kolay ve en doğal çözümden başlar ve ancak gerekirse ekipmana uzanır.

Basit açıklama

Önce ne denenir?

Kurtarma sırası, sert güneşte bir portre için çözümlerin en kolaydan en zora doğru denendiği karar sırasıdır: önce gölgeye geç, gölge yoksa güneşi arkaya al, bu da yetmezse yüze dolgu ekle. Gölge çoğu zaman birkaç adım ötededir: bir binanın, bir tentenin, bir ağacın altı. Kişi gölgenin kenarına, yüzü aydınlık sokağa dönük yerleştirildiğinde tepe güneşinin sert gölgeleri kaybolur ve yüz yumuşak, yönlü bir ışık alır. Yaprak arasından süzülen benekli ışık ise yüzde dağınık lekeler bırakabilir; gölgenin bütünüyle kapalı bir parçası seçilir.

Gölge yoksa ya da kişi mutlaka o yerde durmak istiyorsa, güneş kişinin arkasına alınır. Bunun için kişi ya da fotoğrafçı yer değiştirir; güneş kişinin başının arkasında ve biraz yanında kalır. Yüz artık kendi gölgesinin içindedir ve eşit aydınlanır; saçın ve omuzların kenarı ise parlak bir çizgiyle belirir. Pozlama yüze göre açılır; arka plan daha parlak kalır. Güneş doğrudan objektife girdiğinde görüntüye yayılan parlama kontrastı düşürür; objektif güneşliği, fotoğrafçının eli ya da güneşi kişinin başının arkasına gizlemek bunu azaltır.

Gözler ve siperler neden sorun olur?

Göz kısma, güneşe ya da parlak bir yüzeye dönen bir yüzün gözleri korumak için kapakları daraltması ve alnını kırıştırmasıdır. Kişiyi güneşe döndürüp «gözlerini açık tut» demek işe yaramaz; göz kısma bir irade meselesi değil, bir reflekstir. Güneşi arkaya almak sorunu çoğunlukla çözer. Çözmezse kişiye gözlerini kapatmasını, fotoğrafçı sayınca açmasını söylemek, açıldıkları ilk anda birkaç kare çekmek işe yarar; gözler bir süre rahat açık kalır.

Siper gölgesi, bir şapka, kasket, başörtüsü ya da saç kakülünün tepe güneşinde yüze düşürdüğü gölgedir. Bu gölge çoğu zaman yüzün üst yarısını karanlığa, alt yarısını ışığa bırakır ve arada keskin bir çizgi çizer. Başı hafifçe kaldırmak, kişiyi gölgeye almak ya da gölgelenmiş yüze dolgu eklemek bu çizgiyi yumuşatır. Başörtüsü ya da şapka kişinin kimliğinin parçasıysa çıkarmasını istemek bir çözüm değildir; çözüm ışıktadır.

Dolgu ne kadar olmalı?

Dolgu dozu, güneşe ya da ortam ışığına eklenen dolgu ışığının, yüzün doğal görünmesine yetecek kadar düşük tutulan gücüdür. Dolgu flaşı güneşin bıraktığı gölgeleri açar; ama güçlü tutulursa yüz düz, parlak ve flaş kokan bir görünüm alır. Birçok fotoğrafçı dolgu flaşını flaş pozlama telafisiyle çoğu zaman bir ile iki stop eksiye alarak başlar ve kareye bakarak ayarlar. Beyaz bir reflektör de aynı işi flaşsız görür; güneş arkadayken yüzün önüne tutulduğunda gölgelenmiş yüzü açar.

Güneşte geniş açıklıkla çekmek bir sorun daha çıkarır. Güneşli bir günde ISO 100'de f/16 ile yüzde birlik bir enstantane kabaca doğru pozlamayı verir; f/2.8'e açıldığında bu, beş stop daha kısa, yani yaklaşık 1/3200 saniyelik bir enstantane gerektirir. Bu, birçok flaşın senkron hızının çok üstündedir. Bu durumda ya yüksek hızda senkron kullanılır ya objektifin önüne ışığı azaltan bir filtre takılır ya da diyafram kısılır.

Dolgunun dozu tende de farklı okunur. Koyu bir tende tepe güneşi göz çukurlarını ve çene altını kolayca karartır; dolgu bu bölgelere ayrıntıyı geri getirir. Açık bir tende ise güneş alnı, burnu ve yanakların tepesini parlatabilir; burada dolgudan çok gölgeye geçmek ya da güneşi arkaya almak yardımcı olur. Güneşin altın saate yaklaştığı sıcak ışıkta, gün ışığı renkli bir flaş yüzü soğuk gösterebilir; flaşın önüne takılan turuncu bir düzeltme jeli iki ışığı birbirine yaklaştırır.

Görsel kanıt

Tabelanın altında çekilen karede ustanın kaşlarının altı iki karanlık oyuk, dudağının üstüne keskin bir üçgen düşmüş, alnı parlıyor. Gözleri kısık, alnı kırışık. Koyu teninde yüzün üst yarısı ile alt yarısı iki ayrı tona bölünmüş.

Arkadaşın kurtarma sırasını izliyor. Tabelanın hemen yanında bir tentenin gölgesi var; ustayı tentenin kenarına, yüzü aydınlık sokağa dönük yerleştiriyor. Göz çukurları açılıyor, gözler rahatlıyor. Ama usta tabelanın mutlaka görünmesini istiyor; tabela ise güneşte.

Arkadaşın yer değiştirip güneşi ustanın başının arkasına alıyor. Tabela arkada parlak kalıyor, ustanın yüzü eşit bir gölgede. Flaşı bir buçuk stop eksiye ayarlayıp yüksek hızda senkronla bir kare çekiyor. Gözlerde flaşın küçük parıltısı, göz çukurlarında ayrıntı var, saçının kenarı güneşle parlıyor ve yüz, flaş kullanıldığını ele vermiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Güneş altında bir portre, en kolaydan zora uzanan bir kurtarma sırasıyla kurtarılır: önce gölgeye geçilir, gölge yoksa güneş kişinin arkasına alınır ve yüz buna göre pozlanır, gerekirse yüze düşük dozda bir dolgu flaşı ya da reflektör eklenir. Göz kısmayı güneşi arkaya almak ya da gözleri sayınca açtırmak çözer; siperin gölgesi ışıkla yumuşatılır ve dolgunun dozu, koyu tende göz çukurlarını açacak, açık tende alnı parlatmayacak biçimde yüze bakarak ayarlanır.

Mini ödev

Bu ödevde öğle saatlerinde, güneşli bir yerde bir kişinin üç portresini çekeceksin.

1. Kişiyi doğrudan güneşin altında, yüzü güneşe dönük çek ve göz çukurlarına, burun gölgesine ve gözlerin kısılmasına bak.
2. Birkaç adım ötedeki bir gölgenin kenarını bul, kişiyi yüzü aydınlık alana dönük yerleştir ve yeniden çek.
3. Kişiyi güneşte bırakıp güneşi başının arkasına al, pozlamayı yüze göre aç ve bir reflektör ya da bir ile iki stop eksiye ayarlanmış dolgu flaşıyla son kareyi çek.

Kendini değerlendir

• Gölgeye geçmek ya da güneşi arkaya almak göz kısmayı çözdü mü?
• Dolgulu karede flaş kullanıldığı hemen belli oluyor mu?
• Göz çukurları ve alın, kişinin teninde ayrıntılı mı?

Sözlük

Mini test

1. Sert tepe güneşinde kurtarma sırasının ilk adımı nedir?

• A) Dolgu flaşını tam güçte kullanmak
• B) Birkaç adım ötedeki bir gölgeye geçmek
• C) Kişiye gözlerini açık tutmasını söylemek
• D) ISO'yu yükseltmek

2. Güneş kişinin arkasına alındığında pozlama nasıl kurulur?

• A) Parlak arka plana göre
• B) Güneşe göre
• C) Yüze göre; arka plan daha parlak kalır
• D) Gökyüzüne göre

3. Dolgu flaşı çoğu zaman neden eksi telafiyle kullanılır?

• A) Tam güçte yüzü düzleştirip flaş ışığını belli ettiği için
• B) Flaşın pili daha uzun sürsün diye
• C) Senkron hızını artırmak için
• D) Arka planı karartmak için

4. Başörtülü bir kadının yüzüne düşen siper gölgesi nasıl çözülür?

• A) Başörtüsünü çıkarmasını istemek
• B) Kareyi siyah beyaza çevirmek
• C) Yüzü kadraj dışında bırakmak
• D) Başı hafifçe kaldırmak, gölgeye almak ya da yüze dolgu eklemek

Cevaplar

1. B — Gölge en kolay ve en doğal çözümdür; ekipman ancak gerekirse devreye girer.
2. C — Yüz kendi gölgesindedir; onu doğru pozlamak için arka planın parlak kalmasına izin verilir.
3. A — Düşük doz, gölgeleri açarken yüzün doğal görünmesini sağlar.
4. D — Siper kişinin kimliğinin parçası olabilir; çözüm onu kaldırmakta değil, ışıktadır.

Özet kartı

• Kurtarma sırası: gölge → arkadaki güneş → dolgu.
• Gölgede yüzü aydınlık alana çevir; benekli ışıktan kaçın.
• Göz kısmaya: güneşi arkaya al ya da «kapat, üçte aç».
• Dolgu flaşı bir-iki stop eksiden başlar; güneşte geniş açıklık için HSS ya da ışık azaltan filtre.
• Koyu tende göz çukuru, açık tende alın parlaması: yüze bakarak ayarla.

Sonraki derse köprü

Düğün albümünün kareleri tamam. Bir hafta sonra ustanın kızı arıyor: bir hastanede iş başvurusu yapacak ve bir profil fotoğrafı istiyor. Sade, düzgün, güven veren bir kare; ama ne fırın, ne sokak, ne de hikâye anlatan bir ortam. Aynı standartla belki bütün servis ekibi de çekilecek. Profesyonel bir profil fotoğrafı nasıl çekilir? Sonraki ders standart bir ışık düzenini ve sade bir arka planı ele alıyor.