Poz verdirmek

Öğrenme hedefi

Bir portrede duruşu yukarıdan aşağıya değil, aşağıdan yukarıya kurarak kişiye rahat ve kendine benzeyen bir poz verdirebileceksin. Gövdenin makineye göre açısını ve ağırlığın hangi ayakta durduğunu seçecek, çenenin ve başın konumunu yüzün ve boynun çizgisini ortaya çıkaracak biçimde yönlendireceksin. Ellere, kişinin hayatından gelen bir iş vererek onları kareyi ağırlaştıran bir yük olmaktan çıkaracak, kollarla gövde arasında küçük bir boşluk bırakarak bedenin biçimini okunur kılacaksın. Bu yönlendirmelerin birer kural değil, istenen etkiye göre seçilen araçlar olduğunu göreceksin. Çenenin ve başın her hareketinin yüze düşen ışığı değiştirdiğini, bu yüzden her pozdan sonra gözlerin ve çene hattının her tende okunup okunmadığını kontrol edeceksin.

Merak sorusu

Usta artık gülüyor, anlatıyor, omuzları inmiş. Ama anlattığı şey tükenince beden eski hâline dönüyor: kollar yeniden iki yana iniyor, göğüs ve omuzlar objektife dümdüz çevriliyor, omuzlar kareyi bir duvar gibi dolduruyor. Elleri önünde birleşiyor, sonra ceplerine giriyor, sonra yine iki yanına iniyor. Her karede bir başka yerde duruyorlar ve her karede biraz daha fazla dikkat çekiyorlar. Eller nereye konmalı?

Bağlam

Kasılan birini sohbetle gevşetmeyi, talimatı kısa ve yapılabilir tutmayı, gerektiğinde hareketi kendin gösterip aynalatmayı modelle iletişim dersinde öğrendin (Ders P.3). Kameranın yüksekliğinin bir insan hakkında bir şey söylediğini ve yüze düşen ışığı değiştirdiğini bakış açısı dersinde görmüştün (Ders 14.6). Çenenin boyna düşürdüğü gölgenin çene hattını boyundan ayırdığını da butterfly ışığı dersinde tanımıştın (Ders 20.3).

Poz, bu bilgilerin birleştiği yerdir. Poz verdirmek, bir insanı bir kalıba sokmak değil, kendi bedeninin en rahat ve en okunur hâlini bulmasına yardım etmektir. Profesyonel modeller poz vermeyi bilir; ama portrecilerin çoğu, poz vermeyi hiç düşünmemiş fırıncılarla, öğretmenlerle, dedelerle çalışır. Onlara neyi, hangi sırayla söyleyeceğini bilmek, bir çekimin gidişatını değiştirir.

Basit açıklama

Poz neden ayaklardan başlar?

Bir poz aşağıdan yukarıya kurulur, çünkü ayakların ve kalçanın durduğu yer omuzları, omuzlar da başı belirler. Gövde açısı, kişinin gövdesinin makineye göre döndüğü açıdır. Objektife dümdüz dönük bir gövde omuzları geniş gösterir ve doğrudan, resmî, bazen meydan okuyan bir etki verir. Gövdeyi makineden biraz, çoğu zaman otuz ile kırk beş derece arası çevirmek omuzları daraltır, bedene derinlik katar ve daha rahat bir izlenim bırakır. Sonra baş yeniden makineye doğru çevrilir; gövde ile baş arasındaki bu küçük fark, pozun canlı durmasını sağlar.

Ağırlık aktarımı, kişinin vücut ağırlığını iki ayağa eşit dağıtmak yerine birine, genellikle makineden uzak olan arka ayağa vermesidir. Ağırlık arka ayağa geçtiğinde kalça hafifçe yana kayar, omuzlardan biri iner ve beden kendiliğinden gevşer. Ağırlığı öne, makineye doğru hafifçe vermek ise ilgili ve katılımcı bir izlenim bırakır. Oturan bir kişi için de aynısı geçerlidir: sandalyenin arkasına yaslanıp çöken bir gövde yerine, oturağın ön yarısında dik oturup hafifçe öne eğilen bir gövde daha canlı durur. Bunlar birer kural değildir; tam karşıdan, dimdik ve simetrik duran bir insan da güçlü bir portre olabilir. Önemli olan, duruşun bir alışkanlık değil, bir seçim olmasıdır.

Çene ve baş nereye?

Çene uzatma, kişinin çenesini hafifçe öne, makineye doğru uzatıp sonra çok az aşağı indirmesidir. Bu hareket, çene hattını boyundan ayırır ve özellikle yandan gelen ışıkta yüzün alt çizgisini belirginleştirir. Yalnızca «çeneni indir» demek çoğu zaman çenenin boyna gömülmesine yol açar; «çenenizi bana doğru uzatın, sonra biraz indirin» demek ise yapılabilir bir iki adımlı talimattır. Hareket fazla olursa boyun gerilir; küçük tutulur.

Başın her hareketi yüze düşen ışığı da değiştirir. Baş aşağı eğildikçe göz çukurları karanlığa gömülebilir, yukarı kalktıkça boyun ve çenenin altı ışığa açılır. Bu değişim her tende görünür ama farklı biçimde okunur: koyu bir tende göz çukurlarındaki ayrıntı çabuk kaybolabilir, açık bir tende alın ve burun sırtı parlayabilir. Bu yüzden baş ve çene ayarlandıktan sonra, bir kareyi büyütüp gözlerin ve çene hattının kişinin teninde okunup okunmadığına bakmak gerekir. Kamera göz hizasının biraz üstüne alındığında çene hattı kendiliğinden belirginleşir; bu da ışıkla birlikte düşünülen bir seçimdir.

Eller nereye konmalı?

El görevi, kişinin ellerine, onun hayatından ya da işinden gelen bir nesneyle ya da bir hareketle yapacak bir şey vermektir. Boştaki eller insanlara yük gibi gelir; kişi onları saklamaya, ceplere sokmaya ya da önünde kenetlemeye çalışır. Ustanın elinde fırın küreği, bir öğretmenin elinde tebeşir, bir dedenin elinde tespih ellere bir iş verir ve aynı zamanda o insanın karakterinden bir parça taşır. Nesne yoksa eller hafifçe bir yüzeye, bir kapı pervazına ya da kişinin kendi koluna değebilir. Eller yüzün yakınına geldiğinde bastırmadan, yalnızca değerek durmalıdır; bastıran bir el yanağı ve dudağı iter.

Ellerin makineye nasıl döndüğü de önemlidir. Avucun düz içi ya da elin geniş sırtı kareye döndüğünde el büyük ve ağır görünür; elin yan kenarı makineye döndüğünde daha zarif bir çizgi verir. Parmakların hafifçe aralık ve bükük durması, sıkılmış bir yumruktan ya da dümdüz uzanmış parmaklardan daha rahat görünür.

Kol boşluğu, kollarla gövde arasında bırakılan küçük boşluktur. Gövdeye yapışık kollar, bedenin ve kolların biçimini tek bir geniş kütleye çevirir. Bir elin bele, bir cebe ya da bir yüzeye götürülmesi ya da dirseğin hafifçe bükülmesi, kolla gövde arasında bir boşluk açar ve bedenin çizgisini okunur kılar.

Görsel kanıt

Sessiz karede ustanın göğsü objektife dümdüz dönük, ağırlığı iki ayağında eşit. Omuzları kareyi dolduruyor, kolları gövdesine yapışık, elleri önünde kenetli. Çenesi biraz geride; çene hattı boynuyla birleşmiş. Kare, bir kimlik fotoğrafı gibi durgun.

Arkadaşın ustadan fırın ağzına doğru biraz dönmesini, ağırlığını arka ayağına vermesini istiyor. Sonra ona fırın küreğini veriyor; usta küreği tanıdık bir hareketle omzuna yaslıyor. Kolu gövdesinden ayrılıyor, küreği tutan elin kenarı makineye dönüyor. Arkadaşın kendi çenesini öne uzatıp indirerek gösteriyor; usta aynı hareketi yapıyor ve çene hattı fırın ışığında belirginleşiyor.

Arkadaşın kareyi büyütüyor: başın eğimi gözleri karanlığa gömmüş mü? Ustanın koyu teninde göz çukurları hâlâ ayrıntılı, gözlerde ışık var. Kare artık bir kimlik fotoğrafı değil, bir fırıncının portresi.

Sık yapılan hata

Özet

Eller, kişinin hayatından gelen bir nesneyle ya da hafif bir dokunuşla bir göreve kavuştuğunda, yan kenarları makineye döndüğünde ve kollarla gövde arasında bir boşluk kaldığında kareyi ağırlaştırmaz. Poz aşağıdan yukarıya kurulur: gövde açısı ve arka ayağa verilen ağırlık bedeni gevşetir, öne uzatılıp biraz indirilen çene yüz çizgisini açar; her baş hareketinden sonra gözlerin ve çene hattının kişinin teninde okunup okunmadığı kontrol edilir.

Mini ödev

Bu ödevde bir kişiye aynı yerde iki farklı poz verdirip karşılaştıracaksın.

1. Kişiyi makineye tam karşıdan, ağırlığı iki ayağına eşit ve kolları iki yanında çek.
2. Gövdesini biraz çevirmesini, ağırlığını arka ayağına vermesini ve çenesini önce öne uzatıp sonra biraz indirmesini somut talimatlarla iste ve çek.
3. Ona kendi hayatından bir nesne vererek ellerine bir görev ver, kolla gövde arasında bir boşluk aç ve yeniden çek; kareleri büyütüp gözlerin ve çene hattının okunduğunu kontrol et.

Kendini değerlendir

• Pozu ayaklardan başa doğru mu kurdun?
• Eller kareyi ağırlaştırmadan bir iş görüyor mu?
• Baş hareketinden sonra gözlerde ayrıntı kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Poz neden aşağıdan yukarıya kurulur?

• A) Ayaklar kadrajda göründüğü için
• B) Başı ayarlamak en kolay iş olduğu için
• C) Ayakların ve ağırlığın yeri omuzları, omuzlar da başı belirlediği için
• D) Işık önce ayaklara düştüğü için

2. «Çeneni indir» talimatı neden çoğu zaman sorun yaratır?

• A) Çene boyna gömülüp çene hattı kaybolabileceği için
• B) Kişi talimatı duyamadığı için
• C) Işığı kapattığı için
• D) Yalnızca gözlüklü kişilerde işe yaradığı için

3. Ellere görev vermenin portreye katkısı nedir?

• A) Elleri kadraj dışına çıkarır
• B) Elleri yük olmaktan çıkarır ve kişinin karakterinden bir parça taşır
• C) Yüzü daha parlak yapar
• D) Arka planı bulanıklaştırır

4. Baş aşağı eğildikten sonra ne kontrol edilir?

• A) Dosyanın boyutu
• B) Objektifin odak uzaklığı
• C) Arka planın rengi
• D) Gözlerin ve çene hattının kişinin teninde okunup okunmadığı

Cevaplar

1. C — Beden bir zincir gibi çalışır; alttaki değişmeden üstteki doğru durmaz.
2. A — Tek adımlı talimat çeneyi geriye ve aşağı iter; önce öne uzatmak gerekir.
3. B — Bir iş ve kişisel bir nesne elleri rahatlatır ve karakteri görünür kılar.
4. D — Baş eğimi göz çukurlarını karartabilir; bu her tende ayrı ayrı okunur.

Özet kartı

• Aşağıdan yukarıya: ayaklar → ağırlık → gövde → baş.
• Gövdeyi biraz çevir, başı makineye döndür; tam karşı da bir seçimdir.
• Çene: önce öne, sonra biraz aşağı.
• Ellere bir görev, kenarları makineye; bastırma, yalnızca değ.
• Kolla gövde arasında boşluk; her pozdan sonra gözleri büyütüp kontrol et.

Sonraki derse köprü

Poz oturdu: usta küreğini omzuna yaslamış, gövdesi fırına dönük, çenesi ışıkta. Arkadaşın kareyi büyütünce bir sorun görüyor: netlik küreğin sapına ve ustanın kulağına düşmüş, gözler hafifçe yumuşak. Bir başka karede gözler net, ama içleri donuk ve karanlık. Yüzün geri kalanı kusursuz olsa da izleyici önce gözlere bakıyor. Portrede neden her şey gözlerle başlar? Sonraki ders gözlere odaklanmayı ve gözdeki ışık yansımasını ele alıyor.