Otoportre

Öğrenme hedefi

Makinenin hem arkasında hem önünde olmak zorunda kaldığında, kendi portreni planlı ve tekrarlanabilir bir yöntemle çekebileceksin. Makineyi sabitleyecek, kadrajı ve netliği kendi yerine koyduğun bir nesneye göre kuracak, deklanşörü zamanlayıcıyla, uzaktan kumandayla ya da aralıklı çekimle kendi yerinden tetikleyeceksin. Birkaç kare çekip makineye dönerek kontrol etmeyi ve ayar değiştirmeyi bir döngüye dönüştüreceksin. Telefonun ön kamerasının ve aynanın sana gösterdiği ters yüz ile başkalarının gördüğü yüz arasındaki farkı anlayacaksın. Kendi tenini, bir güzelleştirme modunun ya da filtrenin açtığı veya yumuşattığı hâliyle değil, aynı ışıkta aynaya bakarak doğruladığın kendi tonunda gösterecek, kendine de başkalarına baktığın özenle bakacaksın.

Merak sorusu

Çiçekçinin sahibinin sorusu akşam da aklından çıkmıyor: onca yüz çekmiş, peki kendi yüzü nerede? Arkadaşın aklından telefonundaki birkaç bulanık özçekimi, birkaç düğün karesinin kenarında yarım kalmış yüzünü geçiriyor. Fotokitabının arka kapağına ve internet sayfasındaki kısa tanıtıma bir portre gerekiyor. Ama bu kez objektifin önünde oturacak olan kendisi; kadrajı kuracak, netliği ayarlayacak, deklanşöre basacak ve aynı anda poz verecek kimse yok. Kendi kendimin portresini nasıl çekerim?

Bağlam

Makineye dokunmadan çekim yapmanın yollarını, zamanlayıcıyı, kablolu ya da kablosuz kumandayı ve makinenin belirli aralıklarla kendiliğinden çektiği kareleri uzaktan deklanşör dersinde tanımıştın (Ders 13.4). Netliği bir kez bulup sabit tutmayı arka düğmeyle odak dersinde çalışmıştın (Ders 10.6). Bir portrenin benzerliğin yanında karakteri ve fotoğrafçıyla kişi arasındaki ilişkiyi taşıdığını da bu rotanın başında görmüştün (Ders P.1).

Otoportrede bu ilişki tuhaf bir hâl alır: fotoğrafçı ile fotoğraflanan aynı kişidir. Bu hem bir kolaylıktır hem de bir zorluk. Kimseyi rahatlatmak, kimseye poz verdirmek gerekmez; ama kadrajı görmeden poz vermek, netliği kontrol edemeden oturmak ve kendi yüzüne bir yabancının gözüyle bakabilmek gerekir. Fotoğraf tarihinin ilk yıllarından beri birçok fotoğrafçı kendini çekmiştir; bir otoportre hem bir teknik alıştırma hem de bir kendini tanıma işi olabilir.

Basit açıklama

Kendini çekmek için makine nasıl kurulur?

Otoportre, fotoğrafçının kendi kendisinin portresini çektiği fotoğraftır. Kol boyu mesafeden çekilen bir özçekimden farklı olarak, genellikle makine sabit bir yere konur ve fotoğrafçı kendi seçtiği bir mesafede, kendi seçtiği ışıkta durur. Makine bir tripoda, bir rafın üstüne ya da bir kitap yığınına yerleştirilir; kadraj, fotoğrafçının duracağı ya da oturacağı yeri kapsayacak biçimde kurulur.

Vekil nesne, otoportrede fotoğrafçının yerine konup kadrajın ve netliğin ona göre kurulduğu nesnedir: bir sandalyenin üstüne konmuş bir lamba, bir tabure üstünde duran bir kutu, duvara yapıştırılmış bir kâğıt. Netlik bu nesnenin, fotoğrafçının gözlerinin geleceği yükseklikte duran bir noktasına kurulur ve ardından kilitlenir ya da elle odağa alınır. Fotoğrafçı nesneyi kaldırıp onun yerine geçtiğinde yüzü netlik dilimine düşer. Yere yapıştırılmış küçük bir bant, ayakların ya da sandalyenin tam yerini gösterir. Netlik diliminin çok ince olmaması için diyafram biraz kısılır; birkaç santimlik bir kayma yüzü bulanıklaştırmaz.

Deklanşöre kim basar?

Makine kurulduktan sonra deklanşör fotoğrafçının yerinden tetiklenir. Zamanlayıcı birkaç saniye bekleyip çeker; birçok makinede art arda birkaç kare çekecek biçimde ayarlanabilir. Uzaktan kumanda, deklanşörü avuçta ya da ayakla saklanabilecek bir düğmeden çalıştırır. Aralıklı çekim ise makinenin belirli aralıklarla kendiliğinden çekmesini sağlar; fotoğrafçı kumandayı düşünmeden hareket edebilir ve poz verebilir.

Deneme döngüsü, otoportrede birkaç kare çekip makineye dönmek, kareleri kontrol etmek, kadrajı, netliği, ışığı ya da duruşu değiştirip yeniden yerine geçmek sırasıdır. Otoportrenin çoğu zamanı bu döngüde geçer; ilk karelerde bir omuz kesilir, netlik kulağa kayar, ışık yüzün yanlış tarafına düşer. Makinenin ekranı döndürülebiliyorsa ya da telefon bir uygulamayla makineye bağlanabiliyorsa, fotoğrafçı kendini yerinden görebilir ve döngü kısalır.

Otoportrenin en zor kısmı çoğu zaman ifadedir. Kimse yüzünü yönlendirmez, kimse güldürmez; zamanlayıcının geri sayımı ise yüzü dondurur. Aralıklı çekim burada yardımcı olur: makine birkaç saniyede bir çekerken fotoğrafçı sevdiği birini düşünebilir, yüksek sesle bir şey anlatabilir ya da yavaşça nefes alıp verebilir. Böylece yüz, bir komutun değil bir düşüncenin izini taşır ve bir sürü kare arasından kendine en çok benzeyeni seçmek mümkün olur.

Kendine nasıl bakılır?

Ayna görüntüsü, bir aynanın ya da telefonun ön kamerasının gösterdiği, sağı ve solu yer değiştirmiş yüzdür. Birçok insan her gün aynada kendi yüzünün ters hâlini gördüğü için, fotoğrafta başkalarının gördüğü yüzü tuhaf ya da yabancı bulabilir: saçının ayrıldığı taraf, gülüşünün eğimi, bir ben ters yerdedir. Bu yabancılık bir kusur değildir; fotoğraf, başkalarının her gün gördüğü yüzü gösterir. Kareyi değerlendirirken bunu bilmek, kendi yüzüne haksızlık etmeyi önler.

Kendine bakmak, başkasına bakmaktan zordur. Otoportrede fotoğrafçı, başkalarının portresinde gösterdiği özeni kendi yüzüne de göstermelidir. Telefonların ön kameralarında sıkça bulunan güzelleştirme modları ve filtreler teni açabilir, dokuyu silebilir ya da yüzün biçimini değiştirebilir; bunlar kapatılır. Kendi tenini doğrulamanın basit bir yolu, kareyi aynı ışıkta bir aynanın yanında, kendi eline ve yüzüne bakarak karşılaştırmaktır. Koyu bir ten için pozlama yüze göre kurulur ve karenin fazla karanlık çıkmadığı kontrol edilir; açık bir ten için alnın ve burnun parlamadığına bakılır.

Görsel kanıt

Arkadaşın telefonundaki özçekimlerde yüzü kol boyu yakından çekilmiş; burnu büyük, ön kameranın güzelleştirme modu teni açmış ve pürüzsüzleştirmiş. Karelerdeki kişi ona tanıdık ama biraz yabancı görünüyor.

Arkadaşın makineyi fotoğrafçılığa başladığı pencerenin karşısına, bir tripoda koyuyor. Pencereye kırk beş derece açıyla bir sandalye yerleştiriyor, üstüne bir lamba koyup netliği lambanın göz hizasındaki başına kuruyor ve elle odağa kilitliyor. Yere, sandalye ayaklarının yerine bant yapıştırıyor. Lambayı kaldırıp sandalyeye oturuyor ve uzaktan kumandayla üç kare çekiyor.

Makineye dönüp bakıyor: bir omzu kesilmiş, netlik biraz arkada. Kadrajı genişletiyor, diyaframı biraz kısıyor, yeniden oturuyor. Birkaç döngüden sonra karede, pencere ışığında, kendi hizasından objektife bakan biri var; teni aynadaki eliyle aynı tonda, yüzü kendi yüzü.

Sık yapılan hata

Özet

Kendi portreni, makineyi sabitleyip kadrajı ve netliği yerine koyduğun bir vekil nesneye göre kurarak, deklanşörü zamanlayıcıyla, kumandayla ya da aralıklı çekimle yerinden tetikleyerek ve çek, bak, düzelt döngüsünü sürdürerek çekersin. Fotoğraftaki yüzün aynadaki ters yüzden farklı olduğunu bilir, güzelleştirme modlarını kapatır ve kendi tenini aynı ışıkta aynayla karşılaştırarak kendi tonunda gösterirsin.

Mini ödev

Bu ödevde kendi evinde, gün ışığı alan bir köşede, kendi portreni çekeceksin.

1. Makineni ya da telefonunu sabit bir yere koy, oturacağın yere bir vekil nesne yerleştir, netliği onun göz hizasına kur ve kilitle; yere bir bant yapıştır.
2. Nesneyi kaldırıp yerine geç, zamanlayıcı, kumanda ya da aralıklı çekimle birkaç kare çek ve en az üç deneme döngüsü yap.
3. Güzelleştirme modlarını kapat, en iyi kareni aynı ışıkta bir aynanın yanında kendi yüzünle ve elinle karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Netlik gözlerine düştü mü?
• Karede başkalarının gördüğü yüzü tanıyabildin mi?
• Kendi tenin fotoğrafta kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Otoportrede vekil nesne ne işe yarar?

• A) Fotoğrafı süslemeye
• B) Kadrajı ve netliği fotoğrafçının duracağı yere göre kurmaya
• C) Işığı yansıtmaya
• D) Makineyi sabitlemeye

2. Netliği vekil nesneye kurduktan sonra ne yapılır?

• A) Otomatik odağı açık bırakıp beklenir
• B) Nesne yerinde bırakılır
• C) Netlik kilitlenir ya da elle odağa alınır
• D) Diyafram en geniş açıklığa getirilir

3. Birçok insan fotoğraftaki kendi yüzünü neden tuhaf bulur?

• A) Aynada her gün kendi yüzünün ters hâlini gördüğü için
• B) Fotoğraf makinesi yüzü büyüttüğü için
• C) Fotoğraflar her zaman soluk olduğu için
• D) Işık aynadakinden farklı olmadığı için

4. Otoportrede kendi teninin doğru tonda olduğunu nasıl kontrol edersin?

• A) Güzelleştirme modunu açarak
• B) Kareyi başka bir ekranda parlaklığı sonuna kadar açıp bakarak
• C) Teni düzenlemede açarak
• D) Güzelleştirme modlarını kapatıp kareyi aynı ışıkta aynayla ve kendi elinle karşılaştırarak

Cevaplar

1. B — Nesne, fotoğrafçı oturduğunda yüzün netlik dilimine düşmesini sağlar.
2. C — Kilitlenmeyen netlik, fotoğrafçı yerine geçtiğinde başka bir noktaya kayabilir.
3. A — Aynadaki ters yüz alışılmış olan yüzdür; fotoğraf başkalarının gördüğünü gösterir.
4. D — Aynı ışıkta karşılaştırma, filtresiz ve gerçek tonu doğrular.

Özet kartı

• Makineyi sabitle; yerine vekil nesne koy, netliği göz hizasına kur ve kilitle.
• Yere bant; diyaframı biraz kıs, birkaç santim kayma sorun olmasın.
• Zamanlayıcı, kumanda ya da aralıklı çekim; sonra çek, bak, düzelt döngüsü.
• Aynadaki yüz ters yüzdür; fotoğraftaki yüz başkalarının gördüğü.
• Güzelleştirme modu kapalı; tenini aynı ışıkta aynayla karşılaştır.

Sonraki derse köprü

Arka kapağın portresi hazır. Birkaç gün sonra kulübün yıl sonu toplantısında yaşlı üye bir istekte bulunuyor: bütün üyelerin, yirmi kişinin, bir arada bir fotoğrafı. Arkadaşın hem çekecek hem de karede olacak. Yirmi yüzün hepsinin keskin, hepsinin görünür olması, hiçbirinin gözünü kırpmamış olması gerekiyor. Kimse gözünü kapatmadan grup fotoğrafı mümkün mü? Sonraki ders alan derinliğini, seri çekimi ve net yönlendirmeyi ele alıyor.