Portre rötuşu

Öğrenme hedefi

Bir portrenin rötuşunu fotoğraflanan kişiyle birlikte, onun istediklerini ve istemediklerini konuşarak planlayabileceksin. Ekran başında yapılan kısa bir konuşmayı yazılı bir listeye dönüştürecek, her değişikliğin kimin kararı olduğunu açıkça belirleyeceksin. Rötuşu tam güçte değil, yüzün dokusunu ve yaşını koruyacak bir yoğunlukta uygulayacak, sonucu hem tam boyda hem küçük boyda eskisiyle karşılaştıracaksın. Bir kişinin tenini açma ya da koyulaştırma isteğine, onu küçümsemeden ve onun yerine karar vermeden, dürüst bir konuşmayla yanıt vereceksin. Tenin gerçek tonunu aynı ışıkta kişinin kendisiyle ya da bir referansla karşılaştırarak, pozlama ya da renk hatasının düzeltmesini tenin rengini değiştirmekten ayıracaksın.

Merak sorusu

Çiçekçinin sahibi portresine uzun uzun bakıyor. Çok seviyor; sonra ekrana yaklaşıp parmağıyla gösteriyor. Elindeki eski yanık izi silinsin. Yanağındaki iki küçük sivilce gitsin. Sonra biraz duraksıyor: teni de biraz açılabilir mi? Arkadaşın rötuş programını açıyor ama fırçaya dokunmadan duruyor. Hangisi bir yardım, hangisi onu başka birine dönüştürmek? Kişiyi değiştirmeden güzelleştirmek diye bir yol var mı; varsa o yolun sonuna kim karar verir?

Bağlam

Çekim anının geçici kazalarını düzelten iyileştirme ile kişinin kalıcı özelliklerine dokunan değiştirme arasındaki farkı, plastik yüzü ve rötuş onayını doğallık ve sınırlar dersinde tartışmıştın (Ders 21.8). Renk ve tonu dokudan ayırıp ikisine ayrı ayrı dokunmayı frekans ayrımı dersinde, bir kusuru çevresinin dokusuyla örten iyileştirme fırçasını da temizlik dersinde kullanmıştın (Ders 21.7, Ders 21.5).

Bu ders o araçların ve ilkelerin portre çekiminin sonunda, gerçek bir insanla birlikte nasıl uygulandığına bakıyor. Rötuşta asıl zor olan çoğu zaman fırçayı kullanmak değil, hangi izin kalacağına, hangisinin gideceğine ve bu kararı kimin vereceğine karar vermektir. Portre bir insanın yüzüdür; yüzünün son hâline de onun sesi karışmalıdır.

Basit açıklama

Rötuş kimin kararıdır?

Rötuş sohbeti, fotoğrafçı ile fotoğraflanan kişinin ekran başında birlikte oturup fotoğrafta neyin değişip neyin kalacağını konuştuğu kısa görüşmedir. Sohbet açık sorularla başlar: «Bu fotoğrafta seni rahatsız eden bir şey var mı?», «Mutlaka kalmasını istediğin bir şey var mı?» Fotoğrafçı, geçici olanları, çekim günü çıkan bir sivilceyi, yüze düşmüş bir saç telini, gömleğe bulaşmış bir çiçek tozunu, rahatça düzeltebileceğini söyler. Kalıcı olanlar, bir yara izi, bir ben, bir yanık izi, kırışıklıklar ya da vitiligo lekeleri, o insanın kendisidir; onlar için karar tamamen kişiye bırakılır ve fotoğrafçı kendi zevkini öne sürmez.

Rötuş listesi, rötuş sohbetinde verilen kararların yazıya geçirildiği kısa listedir: neyin değişeceği, neyin kalacağı, hangi kararın kime ait olduğu. Liste hem fotoğrafçıyı unutkanlıktan hem de sonradan çıkabilecek bir anlaşmazlıktan korur. Bir kurum ya da bir müşteri adına çalışılıyorsa, liste kişinin kendisiyle yapılan konuşmanın yerine geçmez; fotoğraflanan kişinin sesi yine de alınır.

Ne kadar rötuş yapılır?

Rötuş yoğunluğu, bir rötuş işleminin fotoğrafa ne kadar güçlü uygulandığıdır. Birçok rötuşçu, bir düzeltmeyi önce tam güçte yapıp sonra etkisini yarıya ya da daha azına indirir. Böylece bir göz altı gölgesi silinmez, yalnızca hafifler; bir kırışık kaybolmaz, yalnızca yumuşar. Yüz, düzeltilmiş ama hâlâ kendi dokusu ve yaşı olan bir yüz olarak kalır.

Yoğunluk tende de farklı okunur. Koyu bir tende renk ve tonu eşitleyen bir düzeltme fazla güçlü uygulanırsa, tenin doğal parlaklığını ve sıcak geçişlerini silip yüzü gri, mat bir yüzeye çevirebilir. Açık bir tende kızarıklığı gidermek için yapılan bir renk düzeltmesi fazlaya kaçtığında yanaklardaki canlılık da kaybolur ve yüz soluk görünür. Her iki durumda da düzeltmeyi yarıya indirip yüzü büyütmek, tenin kendi ışıltısının yerinde kalıp kalmadığını gösterir.

Rötuşun sonunda, önce ve sonra hâli yan yana karşılaştırılır. Bu karşılaştırma iki boyda yapılır: tam boyda, dokunun kaybolup kaybolmadığını görmek için; küçük boyda, yüzün izlenim olarak değişip değişmediğini görmek için. Uzun süre aynı yüze bakan bir göz, adım adım yapılan değişiklikleri fark etmez; bir ara verip fotoğrafa yeniden bakmak ya da kişiye göstermek, nereye varıldığını gösterir.

Teni açma isteğine ne denir?

Bir insanın tenini açmak ya da koyulaştırmak rötuş değil, onun yüzünü değiştirmektir; bu ilke doğallık dersinde konuşuldu. Ama bir kişi bunu kendisi istediğinde, fotoğrafçının işi ne onu azarlamak ne de sessizce uygulamaktır. Önce isteğin nereden geldiğini anlamak gerekir. Bazen kişi, fotoğrafta kendini olduğundan koyu ya da gri görmüştür; bu çoğu zaman bir pozlama ya da renk hatasıdır ve düzeltilmesi onu kendi rengine geri getirir.

Ten referansı, bir fotoğraftaki tenin gerçek tonunu kontrol etmek için kullanılan karşılaştırmadır: kişinin kendisi aynı ışıkta ekranın yanında, çekimde kareye bir kez konmuş nötr bir gri kart ya da aynı ışıkta çekilmiş başka bir referans kare. Fotoğraftaki ten kişinin kendisinden koyu ya da soluksa, onu gerçek tonuna getirmek bir düzeltmedir. Fotoğraftaki ten gerçek tonundaysa ve kişi yine de daha açık görünmek istiyorsa, fotoğrafçı bunun ne anlama geldiğini dürüstçe konuşur, iki hâli yan yana gösterir ve kendi sınırını açıkça söyleyebilir. Karar kişinin yüzüyle ilgilidir; ama fotoğrafçı da imzasını taşıyacak bir işin sınırını belirleyebilir.

Görsel kanıt

Arkadaşın ekranı çiçekçinin sahibine çeviriyor ve listeyi birlikte yazıyorlar. Yanaktaki iki sivilce çekim gününe ait; listeye «gidecek» diye yazılıyor. Yanık izine gelince arkadaşın soruyor: «Bu iz nereden?» Sahibi gülümsüyor: dükkânı açtığı ilk kış bir ısıtıcıdan. Bir süre bakıp «kalsın» diyor.

Ten için arkadaşın ondan ekranın yanında, pencere ışığında durmasını istiyor ve elini ekrandaki eliyle karşılaştırıyor. Fotoğrafta teni gerçekte olduğundan biraz koyu ve grimsi; dükkânın yeşil duvarından gelen yansıma ve biraz eksik pozlama yüzünden. Arkadaşın yalnızca bu hatayı düzeltiyor; ten kendi sıcak kahverengine dönüyor. Sahibi yeniden bakıyor: «Tamam, bu benim.» Açılmasını artık istemiyor.

Sivilceler iyileştirme fırçasıyla, yarı yoğunlukta gidiyor. Önce ve sonra yan yana konduğunda kırışıklıklar, yanık izi ve dokusu yerinde; yalnızca iki küçük leke yok ve ten yeniden kendi renginde.

Sık yapılan hata

Özet

Kişiyi değiştirmeden güzelleştirmek, onunla birlikte yapılan bir rötuş sohbetiyle başlar: geçici kazalar düzeltilir, kalıcı izler için karar kişiye bırakılır ve kararlar bir rötuş listesine yazılır. Rötuş dokuyu ve yaşı koruyan bir yoğunlukta uygulanıp iki boyda karşılaştırılır; tenin tonu bir ten referansıyla kontrol edilir, pozlama ve renk hatası düzeltilir ama tenin rengi değiştirilmez ve bu istek geldiğinde dürüstçe konuşulur.

Mini ödev

Bu ödevde çektiğin bir portreyi, fotoğraftaki kişiyle birlikte rötuşlayacaksın.

1. Kişiyle ekran başında otur, onu rahatsız eden ve mutlaka kalmasını istediği şeyleri sor ve bir rötuş listesi yaz.
2. Listedeki geçici kusurları düzelt, düzeltmenin yoğunluğunu yüzün dokusu kalacak kadar azalt.
3. Kişiyi aynı ışıkta ekranın yanına al, teninin fotoğraftaki tonunu gerçek tonuyla karşılaştır; bir pozlama ya da renk hatası varsa yalnızca onu düzelt ve önce ile sonrayı ona göster.

Kendini değerlendir

• Kalıcı izler için kararı kişi mi verdi?
• Rötuştan sonra yüz hâlâ dokusunu ve yaşını taşıyor mu?
• Tende yaptığın değişiklik bir hata düzeltmesi mi, yoksa rengi mi değiştirdi?

Sözlük

Mini test

1. Aşağıdakilerden hangisi için karar tamamen kişiye bırakılır?

• A) Çekim günü çıkan bir sivilce
• B) Yüze düşmüş bir saç teli
• C) Eski bir yanık izi
• D) Gömleğe bulaşmış bir çiçek tozu

2. Rötuş yoğunluğunu azaltmanın amacı nedir?

• A) Yüzün dokusunu ve yaşını koruyarak düzeltmek
• B) Dosyayı küçültmek
• C) Rengi doygunlaştırmak
• D) Rötuşu tamamen geri almak

3. Fotoğrafta bir kişinin teni gerçekte olduğundan koyu ve grimsi görünüyorsa ne yapılır?

• A) Teni istenildiği kadar açmak
• B) Bir ten referansıyla karşılaştırıp pozlama ya da renk hatasını düzeltmek
• C) Fotoğrafı siyah beyaza çevirmek
• D) Hiçbir şey yapmamak

4. Kişi, teni gerçek tonundayken yine de açılmasını isterse fotoğrafçı ne yapar?

• A) Hemen ve sessizce uygular
• B) Kişiyi azarlar
• C) Fotoğrafı kişiye göstermeden teslim eder
• D) İki hâli gösterir, ne anlama geldiğini dürüstçe konuşur ve kendi sınırını da açıkça söyleyebilir

Cevaplar

1. C — Kalıcı izler kişinin kendisidir; onlara dokunma kararı ona aittir.
2. A — Düzeltme görünür kalır ama yüz dokusunu ve yaşını yitirip plastikleşmez.
3. B — Gerçek tonuna geri getirmek bir hata düzeltmesidir, rengi değiştirmek değildir.
4. D — Dürüst konuşma hem kişinin sesine hem fotoğrafçının sorumluluğuna yer açar.

Özet kartı

• Rötuş sohbeti: neyi rahatsız ediyor, neyi mutlaka koruyalım?
• Geçici olan düzeltilir; kalıcı iz için karar kişinin.
• Kararları listeye yaz; kurum adına bile kişinin sesini al.
• Tam güçte bırakma; yoğunluğu azalt, iki boyda karşılaştır.
• Ten referansı: hata düzeltmesi evet, ten rengini değiştirmek hayır; istek gelirse dürüstçe konuş.

Sonraki derse köprü

Çiçekçinin portresi bitti ve sahibi arkadaşına dönüp gülüyor: «Hep başkalarını çekiyorsun; senin bir fotoğrafın var mı?» Arkadaşın düşünüyor. Fotokitabının arka kapağı ve internet sayfasındaki tanıtım için kendi portresi gerekiyor; ama makinenin arkasında da önünde de aynı anda olamaz ve deklanşöre basacak kimse yok. Kendi kendimin portresini nasıl çekerim? Sonraki ders zamanlayıcıyı, tripodu ve önceden belirlenmiş odak noktasını ele alıyor.