Grup fotoğrafı

Öğrenme hedefi

Yirmi kişilik bir grubu, her yüzün görünür, her yüzün keskin ve olabildiğince çok gözün açık olduğu tek bir karede toplayabileceksin. Grubu makineden birbirine yakın uzaklıklarda duracak biçimde dizecek, sıraları farklı yüksekliklere yerleştirerek hiçbir yüzün bir başkasının arkasında kalmamasını sağlayacaksın. Grubun derinliğini kapsayacak bir diyafram ve odak noktası seçecek, göz kırpmaları ve bakış kaymalarını yakalamak için art arda birkaç kare çekeceksin. Grubu kısa, açık ve sıcak talimatlarla yönetecek, kendin de karede olacaksan zamanlayıcıyla ya da kumandayla yerine geçeceksin. Farklı tenlerden insanların oluşturduğu bir grupta kimsenin gölgede ya da ışığın kenarında kalmadığını kontrol edecek ve karede olmak istemeyen birinin isteğine saygı göstereceksin.

Merak sorusu

Aralık akşamı, kulüp salonunda çay bardakları toplanırken yaşlı üye kadehini değil, makinesini kaldırıyor: bu yılın hatırası olarak herkes aynı karede olsun. Salonda yirmi kişi var; boyları, yaşları, tenleri farklı. Arkadaşın tripodu kuruyor ve herkese «sıkışın» diyor. İlk karede arka sıradakilerin yarısı ön sıradakilerin başlarının arkasında kaybolmuş, kenardakiler bulanık, üç kişi gözlerini kırpmış, biri telefonuna bakıyor. Arkadaşın kendisi ise hiç karede değil. Kimse gözünü kapatmadan grup fotoğrafı mümkün mü?

Bağlam

Netlik diliminin diyafram kısıldıkça ve konu uzaklaştıkça derinleştiğini alan derinliği dersinde görmüştün (Ders 8.3). Birden çok insanı aynı karede birbirine yakın parlaklıkta aydınlatmayı çok ışıklı kurulum dersinde denemiştin (Ders 20.6). Makinenin önüne geçip kendini zamanlayıcıyla ya da kumandayla çekmeyi de bir önceki derste çalıştın (Ders P.13).

Grup fotoğrafı, portrenin en kalabalık ve en çok yönetim isteyen hâlidir. Bir kişilik portrede tek bir yüzle ilgilenilir; burada yirmi yüzün hepsi aynı anda görünür, keskin ve uyanık olmalıdır. Ve her birinin kendi derdi vardır: biri kısa, biri uzun, biri utangaç, biri şakacı, biri telefonunda. Grup fotoğrafı, bir teknik sorun olduğu kadar bir yönetim sorunudur; ikisi birlikte çözülür.

Basit açıklama

Grup nasıl dizilir?

Grup düzlemi, bir grubun makineden birbirine yakın uzaklıklarda, olabildiğince tek bir düzlemde duracak biçimde dizilmesidir. Grup ne kadar derinse, yani ön sıra ile arka sıra arasındaki uzaklık ne kadar büyükse, hepsini keskin tutmak o kadar zorlaşır. Bu yüzden sıralar birbirine yakın tutulur ve grup, geniş ve sığ bir kütle olarak kurulur. Grup çok genişse, düz bir sıra yerine kenarları makineye doğru hafifçe kıvrılan bir yay kurulur; böylece kenardakiler makineden ortadakilerle aşağı yukarı aynı uzaklıkta kalır.

Kademeli yerleşim, grubun sıralarının farklı yüksekliklere yerleştirilerek her yüzün görünür olmasının sağlanmasıdır. Ön sıra oturur ya da çömelir, orta sıra ayakta durur, arka sıra bir basamağa, bir banka ya da bir sehpaya çıkar. Arka sıradaki her yüz, ön sıradaki iki başın arasındaki boşluğa denk gelecek biçimde yerleştirilir. Boylar da düşünülür; en uzunlar arkaya ve ortaya, daha kısalar öne ve kenarlara alınır. Tekerlekli sandalye kullanan ya da ayakta uzun süre duramayan biri için ön sırada rahat bir yer ayrılır; yerleşim herkesin bedenine göre kurulur.

Işık da yerleşimin parçasıdır. Tek bir pencereden ya da bir yandan gelen ışık grubun bir kenarından ötekine doğru azalır ve kenardaki yüzler karanlıkta kalabilir. Farklı tenlerden insanların oluşturduğu bir grupta, en koyu tenli kişilerin ışığın en zayıf olduğu kenara ya da bir başkasının gölgesine düşmemesine dikkat edilir; kare büyütülüp grubun iki ucundaki tenlerin, en aydınlık ve en koyu yüzlerin, ayrıntısını yitirmediği denetlenir.

Herkes nasıl keskin çıkar?

Grubun derinliğini kapsamak için diyafram, tek kişilik bir portreye göre daha çok kısılır. Örneğin tam karede 35 milimetreyle, f/8'de ve beş metreye odaklandığında, netlik kabaca iki buçuk metreden çok uzağa kadar uzanır; bu, birkaç sıralık bir grubu rahatça kapsar. Netlik genellikle ön sıraya değil, grubun içine, ön sıradan biraz geriye kurulur; çünkü netlik dilimi odak noktasının önüne göre arkasına doğru daha çok uzanır. Geniş açılı bir objektifle kenarlara yakın duran yüzler uzayabilir; kenarlarda biraz boşluk bırakmak ya da biraz daha uzun bir objektifle geriden çekmek bunu azaltır.

Seri çekim, deklanşöre basılı tutulduğunda makinenin art arda hızla birkaç kare çekmesidir. Yirmi kişilik bir grupta her karede birinin gözünü kırpmış olma olasılığı yüksektir; bu yüzden tek bir kare yerine her pozda birkaç kare çekilir. Sonra kareler karşılaştırılır ve herkesin gözünün açık olduğu kare seçilir. Böyle bir kare yoksa, bazı fotoğrafçılar aynı seriden bir kişinin gözlerinin açık olduğu yüzünü başka bir kareye yerleştirir; bu bir kompozittir ve yalnızca o kişinin bilgisiyle ve bir anı fotoğrafında yapılır, belgesel bir karede yapılmaz.

Grup nasıl yönetilir?

Yöneten ses, fotoğrafçının grubu kısa, açık ve sıcak talimatlarla, herkesin duyacağı bir sesle yönetmesidir. «Arka sıra, iki adım sola», «herkes objektifi görebiliyor mu? Görmüyorsan el kaldır», «telefonlar cebe» gibi talimatlar tek tek verilir. Objektifi göremeyen biri, objektif de onu göremez; bu basit soru, arkada kaybolan yüzleri bulur.

Çekim anı bir sayımla haber verilir; sayımdan sonra hemen birkaç kare çekilir. Bir şaka, bir ortak söz ya da kahkaha getiren bir soru yüzleri canlandırır. Fotoğrafçı karede olacaksa, grubu kurduktan sonra kendine bir yer bırakır, zamanlayıcıyı birkaç kare çekecek biçimde ayarlar ya da kumandayı avucuna alır ve yerine geçer. Karede olmak istemeyen biri varsa, ona ısrar edilmez; ya grubun dışında kalır ya da yüzünün görünmediği bir yere geçer.

Görsel kanıt

İlk karede yirmi kişi sıkışık, tek bir kalabalık hâlinde; arka sıranın yarısı ön sıradakilerin başlarının arkasında. Diyafram geniş, kenardakiler bulanık. Üç kişi gözlerini kırpmış, biri telefonuna bakıyor. Pencerenin karşı kenarında duran koyu tenli iki üyenin yüzü karanlıkta kalmış.

Arkadaşın ön sırayı sandalyelere oturtuyor, orta sırayı ayağa kaldırıyor, arka sırayı sahnenin basamağına çıkarıyor. Her arka yüzü iki ön başın arasına yerleştiriyor, grubu pencereye doğru hafif bir yay gibi açıyor ve karanlık kenardaki üyeleri pencereye daha yakın bir yere alıyor. «Objektifi göremeyen el kaldırsın» diyor; iki el kalkıyor, iki yüz yer değiştiriyor.

Diyaframı f/8'e kısıp netliği orta sıraya kuruyor. Ön sırada kendine bir sandalye bırakıyor, zamanlayıcıyı art arda beş kare çekecek biçimde ayarlıyor ve yerine oturuyor. Yaşlı üye bir şaka yapıyor; beş karenin dördüncüsünde yirmi bir yüzün hepsi görünür, hepsi keskin ve hepsinin gözleri açık.

Sık yapılan hata

Özet

Kimse gözünü kapatmadan grup fotoğrafı mümkündür: grup makineden yakın uzaklıklarda sığ bir düzlemde dizilir, sıralar farklı yüksekliklere yerleştirilip her yüz iki başın arasına konur, diyafram kısılıp netlik grubun içine kurulur ve seri çekimle her pozda birkaç kare alınır. Grup kısa ve sıcak bir sesle yönetilir, fotoğrafçı zamanlayıcıyla kendine yer açar; farklı tenlerden üyelerin ışığın kenarında kalmadığı kontrol edilir ve karede olmak istemeyen birinin isteğine saygı gösterilir.

Mini ödev

Bu ödevde en az altı kişilik bir grubun fotoğrafını, kendin de karede olarak çekeceksin.

1. Grubu en az iki sırada, farklı yüksekliklerde diz; her arka yüzü iki ön başın arasına yerleştir ve «objektifi görmeyen el kaldırsın» diye sor.
2. Diyaframı kıs, netliği ön sıranın biraz gerisine kur, kendine bir yer bırak ve zamanlayıcıyı birkaç kare çekecek biçimde ayarla.
3. Birkaç poz çek, kareleri büyütüp herkesin gözünün açık olduğu ve açığından koyusuna her tenin ayrıntısını koruduğu kareyi seç.

Kendini değerlendir

• Karede herkesin yüzü tamamen görünüyor mu?
• Ön ve arka sıra, orta ve kenarlar keskin mi?
• Seçtiğin karede herkesin gözü açık mı?

Sözlük

Mini test

1. Çok geniş bir grup için düz bir sıra yerine ne kurulur?

• A) Kenarları makineye doğru kıvrılan bir yay
• B) Tek bir sıkışık kalabalık
• C) Makineden uzaklaşan bir çizgi
• D) Rastgele bir dağınıklık

2. Kademeli yerleşimde arka sıradaki bir yüz nereye konur?

• A) Ön sıradaki birinin tam arkasına
• B) Karenin en kenarına
• C) Ön sıradaki iki başın arasındaki boşluğa
• D) Grubun dışına

3. Grup fotoğrafında netlik çoğu zaman nereye kurulur?

• A) Arka sıranın arkasındaki duvara
• B) Ön sıranın biraz gerisine, grubun içine
• C) En kenardaki kişiye
• D) Sonsuza

4. Karede olmak istemeyen bir üye için ne yapılır?

• A) Israr edilir
• B) Habersizce kareye alınır
• C) Fotoğraf iptal edilir
• D) İsteğine saygı gösterilir; grubun dışında ya da yüzü görünmeyen bir yerde kalır

Cevaplar

1. A — Yay, kenardakileri makineden ortadakilerle yaklaşık aynı uzaklıkta tutar.
2. C — Boşluğa konan yüz, önündeki başların arkasında kaybolmaz.
3. B — Netlik dilimi odak noktasının arkasına doğru daha çok uzandığı için grubun içine kurulur.
4. D — Rıza grup fotoğrafında da geçerlidir; kimse karede olmaya zorlanmaz.

Özet kartı

• Sığ ve geniş: sıraları yakın tut, genişse yay kur.
• Kademeli: oturan, ayakta, basamakta; her yüz iki başın arasında.
• Diyaframı kıs, netliği ön sıranın biraz gerisine kur.
• Seri çekim; herkesin gözünün açık olduğu kareyi seç.
• «Objektifi gören?» diye sor; sayımla çek, kendine yer bırak.
• Işığın kenarında kimse kalmasın; istemeyene ısrar etme.

Sonraki derse köprü

Kulübün yıl sonu fotoğrafı asıldı ve bu rota burada bitiyor: benzerlikten objektife, pozdan ışığa, rötuştan gruba kadar tek bir insanın ve bir topluluğun portresi. Birkaç hafta sonra çay ocağının sahibi arıyor: oğlu evleniyor ve bütün günü, sabahki hazırlıktan gecenin son dansına kadar arkadaşının çekmesini istiyor. Bir kez yaşanacak, tekrarı olmayan bir gün. Sıradaki ders, Düğün, Etkinlik ve Konser rotasını açıyor: tekrarı olmayan bir günü çekmenin sorumluluğunu ve hazırlığını.