Yıldız takip cihazı

Öğrenme hedefi

Bir yıldız takip cihazının makineyi gökyüzüyle birlikte döndürerek yıldızları dakikalarca nokta gibi tutmasının nasıl mümkün olduğunu açıklayabileceksin. Cihazın ekseninin dünyanın dönme eksenine paralel olması gerektiğini, bunun için kutup yıldızının yakınındaki gök kutbuna nasıl hizalanacağını bileceksin. Takip sayesinde süreyi uzatıp ISO'yu düşürerek daha az kumlanmalı, daha ayrıntılı bir gökyüzü karesi elde edeceksin. Takip edilen karede yerdeki her şeyin, ağaçların, tepelerin ve insanların neden kaydığını görüp ön planı takip kapalıyken ayrı bir karede çekecek ve birleştirmeyi izleyiciye söyleyeceksin. Cihazın taşıyabileceği ağırlığı, dengeyi ve rüzgârı hesaba katacaksın. Karedeki bir insanı takip kapalı karede, küçük bir ışıkla ve tenini gerçek tonunda tutarak çekeceksin.

Merak sorusu

İz karesinin ardından arkadaşın bu kez başka bir şey peşinde: yıldızlar benek olarak kalsın ama Samanyolu'nun soluk toz şeritlerini daha çok ayrıntıyla toplamak. Geniş açıda bile yirmi saniyeyi geçen her pozlama yıldızları uzatıyor ve ISO'yu 6400'e çıkarmak zorunda kalıyor; kare kumlu. Kulüpteki bir üye tripodunun üstüne avuç büyüklüğünde bir aygıt takmış, makinesini onun üstüne koyuyor ve iki dakikalık bir pozlama başlatıyor. Ekranda yıldızlar hâlâ küçük noktalar. Daha uzun, daha temiz pozlama nasıl mümkün olur?

Bağlam

Dünyanın dönüşüyle gökyüzünün kaydığını, bu kaymanın kutup yıldızının yakınındaki gök kutbu çevresinde olduğunu ve yıldızların nokta kalacağı süreyi yıldızları nokta gibi çekme dersinde hesapladın (Ders G.5). Karanlıkta simsiyah kalan yeri aynı yerden ayrıca çekip gökyüzü karesiyle birleştirmeyi Samanyolu dersinde gördün (Ders G.6). Bir tripodun ya da başlığın kaymadan taşıyabileceği ağırlığı da tripod dersinde öğrenmiştin (Ders 13.1).

Şimdiye kadar süreyi gökyüzünün kaymasına göre kısaltıp eksik kalan ışığı açıklığı büyütüp duyarlılığı artırarak telafi ettin. Yıldız takip cihazı bu denklemi değiştirir: gökyüzünü durduramazsın, ama makineyi onunla birlikte döndürebilirsin. Böylece süre dakikalara çıkar, ISO düşer ve gökyüzü daha az kumlanmayla, daha zengin renklerle görünür. Bu ders, takip cihazının nasıl çalıştığını, nasıl kurulduğunu ve bedellerini ele alıyor.

Basit açıklama

Takip cihazı ne yapar?

Yıldız takip cihazı, tripodun üstüne takılan ve üstündeki makineyi dünyanın dönüşüne karşı, gökyüzüyle aynı hızda ve aynı eksen çevresinde yavaşça döndüren motorlu küçük bir kaidedir. Gökyüzü dünyanın dönüşü yüzünden kayarken cihaz makineyi onunla birlikte çevirir; böylece yıldızlar sensörün üstünde aynı yerde kalır ve uzun bir pozlamada bile nokta gibi görünür.

Yıldız hızı, gökyüzünün dünyanın dönüşü yüzünden kaydığı hızdır; bir tam dönüş yaklaşık yirmi üç saat elli altı dakika sürer. Takip cihazları bu hızda döner; bazıları ayı ya da güneşi izlemek için başka hızlar da sunar. Cihaz doğru hızda ve doğru eksende döndüğünde, 14 mm'lik geniş bir açıyla birkaç dakikalık, daha uzun objektiflerle bir iki dakikalık pozlamalar yıldızları nokta gibi tutar. Bu uzun süre, ISO'yu 800 ya da 1600'e indirmeyi ve daha temiz, daha ayrıntılı bir gökyüzü elde etmeyi mümkün kılar.

Cihaz nasıl hizalanır?

Kutup hizalaması, takip cihazının dönme eksenini dünyanın dönme eksenine paralel olacak biçimde gök kutbuna çevirmektir. Kuzey yarımkürede gök kutbu kutup yıldızının hemen yanında, ondan bir dereceden az uzaktadır. Birçok cihazda bu hizalamayı yapmak için ekseninin içinden bakılan küçük bir dürbün, bir kutup vizörü, bulunur; bu vizördeki işaretler kutup yıldızını o saatte bulunması gereken noktaya yerleştirmeye yardım eder. Hizalamayı bir uygulama da gösterebilir.

Hizalama ne kadar doğru olursa, yıldızlar o kadar uzun süre nokta kalır. Geniş açılı objektiflerde küçük bir hata kolayca tolere edilir; uzun objektiflerde ise aynı hata birkaç dakikada yıldızları çizgiye çevirir. Cihazın taşıyabileceği ağırlığı aşmamak, makine ve objektifi dengeli yerleştirmek ve rüzgârlı bir gecede tripodun bacaklarını kısaltmak da takibin düzgün olmasını sağlar. Hizalamadan sonra kısa bir deneme karesiyle yıldızları büyüterek kontrol etmek, uzun bir pozlamaya başlamadan önce hatayı gösterir.

Yer ve insan ne olur?

Takip cihazı makineyi gökyüzüyle birlikte döndürdüğü için yerdeki her şey, tepeler, ağaçlar ve insanlar, uzun pozlama boyunca kayar ve bulanıklaşır. Gökyüzü keskin, yer bulanık olur. Bu yüzden takiple çekilen gökyüzü karesi, aynı yerden takip kapalıyken ya da cihaz başa döndürülerek çekilen bir ön plan karesiyle birleştirilir. İki kare aynı gece ve aynı yerden de olsa, birleştirilmiş görüntü bir birleştirmedir ve izleyiciye söylenir.

Kareye bir insan girecekse onu da takip kapalı karede çekmek gerekir; takipli karede kişi kayar ve bir hayalete dönüşür. Takip kapalı karede kişiyi avuç içi kadar loş bir ışıkla birkaç saniyeliğine aydınlatmak, yüzünü keskin tutar. Işığı bir kâğıtla yumuşatmak, açık bir tende parlamayı önler; koyu bir tende ise ışığı biraz yaklaştırmak ya da süreyi biraz uzatmak ayrıntıyı geri getirir. Birleştirmede kişi bu kareden alınır ve teni kendi tonunu korur.

Görsel kanıt

Arkadaşın kulüpten ödünç aldığı bir takip cihazını tripodunun üstüne takıyor. Kutup vizöründen bakıp kutup yıldızını vizördeki halkanın o saatte gösterdiği noktaya getiriyor. Geniş açıyla kısa bir deneme karesi çekiyor; ekranı büyüttüğünde her yıldız minik bir benek.

Takibi açıp f/2.8'de, ISO 1600'de iki dakikalık bir pozlama yapıyor. Galaktik merkezin toz şeritleri, ISO 6400'lük yirmi saniyelik karelerden çok daha ayrıntılı ve daha az kumlu. Ama ön plandaki taş ağıl ve ağaç yumuşamış, hafifçe kaymış.

Takibi kapatıp ağılın ve ağacın bir ön plan karesini çekiyor. Selin ağılın kapısında duruyor; arkadaşın ağzına kâğıt geçirdiği loş feneri iki saniye yüzüne tutuyor; esmer yüzünün hatları net ve rengi sıcak. Evde iki kareyi birleştiriyor ve altına «gökyüzü takiple, ön plan ve Selin takip kapalıyken, aynı gece aynı yerden» diye yazıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Yıldız takip cihazı, makineyi dünyanın dönüşüne karşı yıldız hızında ve gök kutbuna hizalanmış bir eksen çevresinde döndürerek yıldızları dakikalarca nokta gibi tutar; bu, süreyi uzatıp ISO'yu düşürmeyi ve daha az kumlanmalı, daha ayrıntılı bir gökyüzü karesi çekmeyi sağlar. Kutup hizalaması uzun objektiflerde daha kritik hâle gelir; takipli karede kayan yer ve insanlar takip kapalı ayrı bir karede çekilir, iki kare birleştirilir ve birleştirme belirtilir, karedeki kişi o karede yumuşatılmış kısık bir ışıkla tenine uygun biçimde aydınlatılır.

Mini ödev

Bu ödevde varsa ödünç alarak bir takip cihazıyla çalışacaksın.

1. Takip cihazını tripoda tak, kutup vizörüyle ya da bir uygulamayla gök kutbuna hizala ve kısa bir deneme karesiyle yıldızları büyüterek kontrol et.
2. Aynı kadrajı önce takip kapalı, duyarlılık yüksek ve süre kısa olarak, sonra takip açıkken düşük bir ISO ve iki dakikalık bir süreyle çek; gökyüzünün kumlanmasını ve ayrıntısını karşılaştır.
3. Ön planı ve varsa karedeki insanı takip kapalıyken ayrı bir karede çek, yüzü loş bir ışıkla aç ve ışığın miktarını onun cildine göre ayarla ve birleştirirsen bunu yaz.

Kendini değerlendir

• Takipli karede yıldızlar iki dakikada nokta kaldı mı?
• Takipli ve takipsiz gökyüzü karelerinde kumlanma ne kadar farklı?
• Birleştirmede insanın yüzü keskin ve kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Yıldız takip cihazı yıldızları nasıl nokta gibi tutar?

• A) Diyaframı kendiliğinden kısarak
• B) Makineyi gökyüzüyle aynı hızda ve eksende döndürerek
• C) ISO'yu yükselterek
• D) Deklanşörü titreştirerek

2. Kutup hizalamasında takip cihazının ekseni nereye çevrilir?

• A) Gök kutbuna, kuzey yarımkürede kutup yıldızının yanına
• B) Galaktik merkeze
• C) Aya
• D) Güneye, ufka

3. Takipli karede ön plan neden bulanıklaşır?

• A) Objektif çok geniş açılı olduğu için
• B) Diyafram çok açık olduğu için
• C) Makine gökyüzüyle döndükçe yer kaydığı için
• D) ISO düşük olduğu için

4. Takipli çekimde karedeki bir insan nasıl gösterilir?

• A) Takip açıkken iki dakika hiç kıpırdamadan
• B) Kareye alınmadan
• C) Takipli karede güçlü bir flaşla
• D) Takip kapalı ayrı bir karede aydınlatılıp birleştirilerek

Cevaplar

1. B — Cihaz gökyüzünün kaymasını makineyi aynı eksende döndürerek karşılar.
2. A — Dönme ekseni dünyanın eksenine paralel olmalı ve bu eksen gök kutbuna bakar.
3. C — Makine gökyüzünü izlerken yer ona göre kayar ve uzun pozlamada bulanıklaşır.
4. D — İnsan takip kapalı karede keskin kalır ve birleştirmede oradan alınır.

Özet kartı

• Takip cihazı makineyi gökyüzüyle birlikte döndürür; yıldızlar dakikalarca nokta.
• Kutup vizörüyle ya da uygulamayla gök kutbuna hizala, deneme karesiyle kontrol et.
• Uzun süre, düşük ISO: daha temiz, daha ayrıntılı gökyüzü.
• Takipli karede yer kayar; ön planı ayrı çek, birleştirmeyi söyle.
• Ağırlık sınırı ve denge; kişiyi sabit karede, cildine uygun loş bir ışıkla çek.

Sonraki derse köprü

Takiple çektiği Samanyolu karesinden sonra arkadaşın gökyüzünün başka bir konusuna dönüyor: dolunay yaylanın üstünden yükseliyor. Uzun objektifle çektiği her karede ay, simsiyah bir gökyüzünde bembeyaz, ayrıntısız bir daire. Oysa gözüyle bakınca yüzeyindeki koyu lekeler seçiliyor. Ay neden hep beyaz bir leke çıkar? Sonraki ders, ayın ve gezegenlerin fotoğrafını ve güneşle aydınlanan bir yüzeyi gece nasıl pozlayacağını ele alıyor.