Difüzör ve bayrak

Öğrenme hedefi

Sert güneşi, yerini değiştiremediğin hâlde, ya yayarak ya da keserek şekillendirebileceksin. Işığı yarı saydam bir difüzör panelinden geçirerek küçük ve sert bir kaynağı büyük ve yumuşak bir kaynağa çevirecek, difüzör mesafesinin yumuşaklığı ve paneli taşımanın zorluğunu nasıl belirlediğini görecek, panelden geçen ışığın ne kadar ışık kaybı yaşadığını ölçüp pozlamayı yüze göre kuracak, siyah bir bayrakla ışığın ya da çevreden seken istenmeyen renklerin bir bölgeye ulaşmasını engelleyecek, negatif dolguyla her yönden gelen düz bir ışığa yön ve biçim kazandıracak ve bu araçların farklı tenlerde gölgeyi, parlamayı ve rengi nasıl değiştirdiğini kontrol edeceksin.

Merak sorusu

Öğlen parkta bir arkadaşının portresini çekmek zorundasın; başka zamanınız yok. Güneş neredeyse tepede, yüzünde keskin ve kısa gölgeler var: burnun altında koyu bir üçgen, kaşların altında iki karanlık çukur, alnında ve burnunun ucunda parlak lekeler. Reflektörle gölgeleri açmaya çalışıyorsun; ama bu kez sert ışığa bir başka sert ışık eklenmiş gibi, yüz daha da parlak ve gergin görünüyor. Arkadaşın gözlerini kısıyor.

Güneşi yumuşatmanın ya da ondan bir parçayı saklamanın bir yolu olmalı. Sert güneş nasıl yumuşatılır? Bu derste ışığı yayan difüzörü ve ışığı kesen siyah bayrağı, yani ışığa ekleyen reflektörün iki kardeşini konuşacağız.

Bağlam

Ders 5.3'te ışığın sertliğinin kaynağın görünür büyüklüğünden geldiğini ve bir pencereye çekilen tül perdenin küçük güneşi büyük bir kaynağa dönüştürdüğünü görmüştük. İçeride perde duvara asılıdır; dışarıda ise aynı işi elde taşınan bir panel yapar. Bir fotoğrafçının doğal ışıkla yapabileceği üç temel şey vardır: ışığı geri göndermek, ışığı yaymak ve ışığı kesmek. Önceki ders birincisini anlattı; bu ders ötekileri anlatıyor.

Bu üç araç birlikte kullanıldığında, güneşin nerede olduğundan bağımsız olarak bir yüzün ışığını büyük ölçüde kurmak mümkün olur: difüzör güneşi yumuşatır, reflektör gölgeyi açar, bayrak istenmeyen ışığı keser. Hiçbirinin pahalı olması gerekmez; bir yatak çarşafı, bir beyaz karton ve siyah bir kumaş, bir çantayı dolduran profesyonel araçların işini çoğu zaman görür.

Basit açıklama

Difüzör nasıl çalışır?

Difüzör paneli, bir çerçeveye gerilmiş yarı saydam, beyaz bir kumaştan oluşan ve güneş ile konu arasına tutularak ışığı yayan paneldir. Güneş ışığı kumaşa çarpınca her yöne dağılır ve konu için artık küçük ve uzak güneş değil, kumaşın bütün yüzeyi ışık kaynağı olur. Kaynak büyüdüğü için gölgelerin kenarı yumuşar, yüzdeki parlak lekeler küçülür ve dağılır, göz çukurlarındaki keskin karanlık yumuşak bir gölgeye döner. Kişinin gözünü kısmasına yol açan doğrudan güneş de artık gözüne vurmaz.

Difüzör mesafesi, panelin konuya ne kadar yakın tutulduğudur ve yumuşaklığı doğrudan belirler. Panel yüze yakınken konunun gözünde büyük bir kaynaktır ve ışık en yumuşak hâlindedir; panel uzaklaştıkça konunun gözünde küçülür, ışık yeniden sertleşir ve bir noktadan sonra panel yalnızca bir gölge düşürür. Bu yüzden panel, kadraja girmeyecek kadar uzakta ama yüze olabildiğince yakın tutulur; genellikle kadrajın hemen dışında, başın biraz üstünde ve güneş yönünde.

Difüzör pozlamayı nasıl değiştirir?

Işık kaybı, bir difüzörden geçen ışığın bir kısmının kumaşta emilmesi ya da geri yansıması yüzünden konuya daha az ışık ulaşmasıdır. Kumaşın kalınlığına göre değişen bu kayıp çoğu zaman bir stop ya da biraz fazlası olabilir; tahmin etmek yerine panel yerindeyken yüzü ölçmek gerekir. Panelin altındaki yüz artık çevresinden daha karanlıktır: arkadaki çimen, gökyüzü ya da binalar hâlâ doğrudan güneşte durur.

Bu fark, pozlama kararını önemli kılar. Makine bütün kareye bakarak ölçerse, güneşli arka plana göre ölçüm yapar ve panelin altındaki yüzü karanlık bırakır. Pozlamayı yüze göre kurmak gerekir; bu da arka planın biraz daha parlak, belki de patlamış görünmesine yol açar. Bunun çözümü ya arka plan olarak daha koyu bir bölge seçmek, ya panelin gölgesindeki bir fonu kullanmak, ya da parlak bir fonu bilinçli bir tercih olarak kabul etmektir. Koyu bir tende pozlamayı yüze göre kurmamak yüzü ayrıntısız bırakır; açık bir tende ise panel parlak lekeleri zaten azalttığı için yüze göre kurulan pozlama cildin dokusunu korur.

Bayrak neyi keser?

Siyah bayrak, ışığı yansıtmayan siyah bir kumaştan ya da kartondan yapılan ve ışığın ya da çevreden seken ışığın belirli bir bölgeye ulaşmasını engelleyen paneldir. Birkaç işi vardır. Güneş objektife vurup parlama yaratıyorsa, kadrajın hemen dışında tutulan bir bayrak objektifi gölgeler. Işık konunun yalnızca bir kısmına düşsün isteniyorsa, bayrak ışığın öteki kısmını keser. Çevreden gelen renkli ışık istenmiyorsa, bayrak onu da keser: Ders 18.1'de gördüğümüz, çimenin ya da kırmızı bir duvarın yüze yansıttığı ikincil ışık, yüzün o yanına tutulan siyah bir bayrakla büyük ölçüde engellenebilir.

Negatif dolgu, ışık toplayan beyaz bir yüzey yerine ışık emen siyah bir yüzeyi konunun bir yanına koyarak o taraftaki gölgeyi derinleştirmektir. Açık gölgede ya da bulutlu bir günde ışık her yönden gelir ve yüz düz, biçimsiz görünebilir. Yüzün bir yanına siyah bir bayrak koymak, o taraftan gelen ışığı keser ve yüze bir yön, bir biçim kazandırır. Ama bu gölge her tende farklı derinleşir: açık bir tende hoş bir biçim veren bir negatif dolgu, koyu bir tende gölge tarafını hızla ayrıntısız bir karanlığa itebilir. Bayrağı biraz uzaklaştırmak ya da küçük bir beyaz yüzeyle dengelemek, biçimi korurken ayrıntıyı da korur.

Görsel kanıt

Ertesi öğlen bir yardımcıyla parka dönüyorsun; yanınızda çerçeveye gerilmiş beyaz bir kumaş ve siyah bir karton var. Yardımcın difüzörü arkadaşının başının biraz üstünde, güneşle arasında tutuyor. Önce iki metre uzaktan: yüzde panelin gölgesi var ama ışık hâlâ oldukça sert. Paneli yüze yarım metreye yaklaştırınca burnun altındaki üçgen yumuşak bir gölgeye, göz çukurları hafif bir karartıya dönüşüyor; alnındaki parlak leke dağılıyor, arkadaşın artık gözlerini kısmıyor. Yüzü ölçtüğünde panelin yaklaşık bir stop ışık aldığını görüyor, pozlamayı yüze göre bir stop açıyorsun; arkadaki çimen daha parlak, ama yüz, koyu tenin sıcak kahvesi ve kirpikleriyle ayrıntılı.

Sonra açık bir gölgeye, bir binanın kuzey cephesinin önüne geçiyorsunuz. Işık her yönden geliyor ve yüz düz görünüyor; yeşil çimenin yansıması da yanağına hafif bir yeşillik vermiş. Yüzün sağ yanına, bir metre uzağa siyah kartonu tutuyorsun: yeşillik kayboluyor, yüzün o tarafına yumuşak bir gölge iniyor ve yüz biçim kazanıyor. Kartonu yarım metreye yaklaştırınca gölge tarafı fazla koyulaşıp ayrıntı kaybolmaya başlıyor; kartonu biraz geri çekip dengeyi buluyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Difüzör paneli güneş ile konu arasına tutulup ışığı yayar ve küçük, sert bir kaynağı büyük ve yumuşak bir kaynağa çevirir; difüzör mesafesi kısaldıkça ışık yumuşar, uzaklaştıkça yeniden sertleşir ve panelden geçen ışık yaklaşık bir stop ya da biraz daha ışık kaybı yaşadığı için pozlama yüze göre kurulmalıdır. Siyah bayrak, objektife vuran güneşi, istenmeyen bölgelere düşen ışığı ve çimenden ya da duvardan seken renkli ışığı keser; negatif dolgu ise her yönden gelen düz ışıkta yüzün bir yanını karartarak biçim ve yön kazandırır. Bu araçlar her tende farklı sonuç verdiği için pozlama ve bayrak mesafesi ekrana bakarak ayarlanır; böylece yüzün hem biçimi hem ayrıntısı korunur.

Mini ödev

Bu ödevde ışığı önce yayacak, sonra keseceksin.

1. Güneşli bir öğlen saatinde birini doğrudan güneşte çek; sonra aranıza beyaz bir çarşaf ya da yarı saydam bir kumaş tutarak yeniden çek.
2. Kumaşı önce iki metre, sonra yarım metre uzaktan tut ve gölgelerin kenarını karşılaştır.
3. Kumaş yerindeyken yüzü ölç ve kaç stop ışık kaybedildiğini not et; pozlamayı yüze göre kur.
4. Açık bir gölgede yüzün bir yanına siyah bir karton tut; önce uzaktan, sonra yakından; gölgenin nasıl derinleştiğine ve çevreden gelen rengin nasıl kaybolduğuna bak.

Kendini değerlendir

• Kumaş yaklaştıkça gölgeler ne kadar yumuşadı?
• Pozlamayı yüze göre kurduğunda arka plana ne oldu ve bunu nasıl dengeledin?
• Siyah kartonun yarattığı gölge, yüzü biçimlendirirken tenin ayrıntısını da korudu mu?

Sözlük

Mini test

1. Difüzör sert güneşi neden yumuşatır?

• A) Işığın rengini değiştirdiği için
• B) Işığı her yöne dağıtıp konu için kaynağı büyüttüğü için
• C) Güneşi uzaklaştırdığı için
• D) Işığı yoğunlaştırdığı için

2. Difüzör konudan çok uzakta tutulursa ne olur?

• A) Işık daha da yumuşar
• B) Işık renkli olur
• C) Hiçbir şey değişmez
• D) Panel konunun gözünde küçülür ve ışık yeniden sertleşir

3. Açık gölgede yüz düz ve biçimsiz görünüyorsa, siyah bir bayrağı yüzün bir yanına koymak ne yapar?

• A) O taraftan gelen ışığı keserek yüze yön ve biçim kazandırır
• B) Yüzü aydınlatır
• C) Arka planı karartır
• D) Rengi ısıtır

4. Difüzörün altında koyu tenli birinin yüzü, güneşli arka plana göre ölçülen pozlamada karanlık kaldı. Ne yapmalısın?

• A) Difüzörü kaldırmak
• B) Arka planı daha parlak yapmak
• C) Panel yerindeyken yüzü ölçüp pozlamayı yüze göre kurmak
• D) ISO'yu en düşüğe almak

Cevaplar

1. B — Işık kumaşta dağılır; konu için kaynak artık kumaşın bütün yüzeyidir.
2. D — Uzaklaşan panel küçük bir kaynağa döner; yumuşaklık azalır.
3. A — Negatif dolgu o yanı karartarak düz ışığa biçim verir.
4. C — Panelin altındaki yüz çevresinden karanlıktır; pozlama ona göre kurulmalıdır.

Özet kartı

• Difüzör ışığı yayar: kaynak büyür, gölge yumuşar, göz kısılmaz.
• Paneli kadrajın dışında ama yüze olabildiğince yakın tut.
• Difüzör yaklaşık bir stop ya da biraz daha ışık alır; yüzü ölç, pozlamayı yüze göre kur.
• Siyah bayrak keser: parlama, istenmeyen ışık, seken renk.
• Negatif dolgu düz ışığa biçim verir; koyu tende mesafeyi ekrana bakarak ayarla.

Sonraki derse köprü

Difüzör, reflektör ve bayrakla öğlen güneşini evcilleştirebildin; ama bu, bir yardımcı ve bir çanta dolusu araç istedi. Bir gün hiçbiri yanında olmadan, öğlen saatinde bir çarşıda ya da bir sahilde birini çekmen gerekecek. Araç olmadan, yalnızca nerede duracağına ve kişiyi nasıl yerleştireceğine karar vererek sert güneşten kurtulmanın yolları var mı? Öğlen güneşinde ne yapılır? Sonraki ders zor ışıkta çekimi, gölgeye geçmeyi, güneşi arkaya almayı ve açık gölgeyi kullanmayı konuşuyor.