Zor ışıkta çekim

Öğrenme hedefi

Gün ortasının sert ışığında, çantanda hiçbir yardımcı araç yokken, yer ve yön seçimiyle iyi bir portre çekebileceksin. Tepe güneşinin yüzde neden en zor ışığı ürettiğini açıklayacak, doğrudan güneşten açık gölgeye geçmeyi, gölgenin kenarında açık gökyüzüne bakan eşik ışığını bulmayı ve yaprakların arasından süzülen benekli ışıktan kaçınmayı öğrenecek, güneşi kişinin arkasına alıp saçlarına bir kenar ışığı düşürürken yüzü kendi gölgesinde yumuşak bir ışıkla çekecek, bu durumda yüz telafisiyle pozlamayı yüze göre açacak, parlamayı elinle ya da bir gölgeyle önleyecek ve açık zeminin, kumun ya da duvarın doğal bir reflektör gibi yüzü doldurmasından yararlanacaksın; bu çözümlerin farklı tenlerde nasıl sonuç verdiğini de kontrol edeceksin.

Merak sorusu

Öğlen, bir sahil kasabasının çarşısında kuzenlerinle yürüyorsun ve yanında ne reflektör var ne difüzör. İki kuzenini deniz kenarındaki taş duvarın önünde çekmek istiyorsun. Güneş neredeyse tepede: ikisinin de kaşlarının altı karanlık çukurlar, burunlarının altında kısa, keskin gölgeler, ikisi de gözlerini kısıyor. Birinin şapkası yüzünün üst yarısını tamamen karanlığa gömmüş, ötekinin alnı ve burnunun ucu ter ve güneşle parlıyor.

Ekrandaki kareye bakıp bu ışıkta portre çekilmeyeceğine karar vermek üzeresin. Öğlen güneşinde ne yapılır? Bu derste araç olmadan, yalnızca yer, yön ve pozlama seçerek zor ışıktan iyi bir portre çıkarmanın yollarını konuşacağız.

Bağlam

Öğlen güneşi, fotoğrafçıların en çok şikâyet ettiği ışıktır ve bunun iyi bir nedeni vardır. Ama hayat her zaman altın saatte yaşanmaz: bir düğün, bir gezi ya da bir aile buluşması çoğu zaman günün ortasına denk gelir. Bu saatte çekmeyi bırakmak yerine, ışığın bu saatteki davranışını bilmek ve ona göre yer değiştirmek, çoğu zaman bir çanta dolusu araçtan daha etkilidir.

Önceki derslerde ışığı geri göndermeyi, yaymayı ve kesmeyi öğrendik; bunlar bir yardımcı ve araç gerektiriyordu. Bu ders, aynı hedeflere araçsız ulaşmanın yollarını anlatıyor: güneşi yumuşatmak yerine ondan saklanmak, onu arkaya almak ve çevredeki yüzeyleri birer reflektör gibi kullanmak.

Basit açıklama

Tepe güneşi neden zordur?

Tepe güneşi, öğle saatlerinde gökyüzünün en yüksek noktasına yakın duran güneştir. Bu açıdan gelen ışık yüzün çıkıntılı yerlerine, alna, burna ve elmacık kemiklerine düşer; çukur yerlerini, göz çukurlarını ve çenenin altını ise gölgede bırakır. Gölgeler kısadır, kenarları keskindir ve yüzdeki biçimi değil, yalnızca birkaç karanlık leke oluşturur. Güneş gözlere doğrudan vurduğu için insanlar gözlerini kısar; ter ve cildin doğal yağı güneşi parlak lekeler hâlinde yansıtır.

Bu sorunların hepsi ışığın yönünden ve sertliğinden gelir; güneşin şiddetinden değil. Bu yüzden çözüm de ışığın yönünü ya da sertliğini değiştirmekte yatar. Araç olmadan bunun iki yolu vardır: doğrudan güneşten çıkıp yumuşak ve yönlü bir ışığa geçmek ya da güneşi kişinin arkasına alıp yüzü onun kendi gölgesinde çekmek. İki yol da yalnızca birkaç adım ya da kişiyi yarım tur döndürmek kadar kolaydır.

Gölgeye nasıl geçilir?

Açık gölge, doğrudan güneşin ulaşmadığı ama açık gökyüzünün gördüğü, bu yüzden yumuşak ve eşit bir ışıkla aydınlanan gölgedir. Bir binanın, bir tentenin ya da bir ağacın gölgesinde, gökyüzüne açık tarafta durmak, yüzü büyük ve yumuşak bir kaynakla, gökyüzünün kendisiyle aydınlatır. Bu ışık çoğu zaman biraz mavimsidir; beyaz dengesini ona göre ayarlamak ya da gölgedeki beyaz bir yüzeye göre düzeltmek teni kendi rengine döndürür.

Eşik ışığı, bir gölgenin tam kenarında, gölgenin içinde durup yüzü açık gökyüzüne ya da güneşli bir alana çevirerek elde edilen, yönlü ve yumuşak ışıktır. Bir kapının eşiğinde, bir tentenin kenarında ya da bir çarşı sokağının gölgeli yanında durmak, ışığı bir pencere gibi tek bir yönden getirir ve yüze biçim verir. Kaçınılması gereken bir gölge de vardır: benekli ışık, sık yapraklı bir ağacın altında yaprakların arasından süzülüp yüze küçük, parlak lekeler hâlinde düşen ışıktır. Bu lekeler yüzü parçalar; birkaç adım kayıp düzgün bir gölgeye geçmek gerekir.

Güneş arkaya nasıl alınır?

Kişiyi güneşe sırtını dönecek biçimde çevirmek, güneşi bir kenar ışığına dönüştürür: saçlar ve omuzlar parlak bir çizgiyle çevrilir, yüz ise kişinin kendi başının gölgesinde, gökyüzünden ve çevreden gelen yumuşak ışıkla aydınlanır. Kişi artık gözlerini kısmaz. Ama makine parlak arka plana bakarak ölçer ve yüzü karanlık bırakır. Yüz telafisi, pozlamayı arka plana göre değil yüze göre açmak için pozlama telafisini artıya almaktır; çoğu zaman bir ile iki stop arasında bir değer gerekir.

Bu durumda iki yan etki beklenir. Yüz doğru pozlandığında arka plan, özellikle gökyüzü ya da deniz, çok parlak olur ve patlayabilir; bunu göze almak ya da daha koyu bir arka plan seçmek gerekir. Güneş objektife doğrudan vurursa parlama ve kontrast kaybı olur; güneşi karenin dışında tutmak, objektifin üstünü elinle ya da bir şapkayla gölgelemek bunu önler. Kişinin önündeki açık renkli kaldırım, kum ya da beyaz bir duvar ise ışığı yüze geri göndererek doğal bir reflektör gibi çalışır.

Farklı tenlerde neye bakılır?

Güneşi arkaya aldığında gereken yüz telafisi tene göre değişir: koyu bir tenin yüzünde ayrıntıyı görmek için telafiyi daha fazla artırmak gerekebilir, bu da arka planı daha çok patlatır. Bu karar bir kayıp değil bir önceliktir: yüzün ayrıntısı arka planın ayrıntısından önemliyse, yüz için pozlamak doğrudur. Açık bir tende ise arkadan gelen güneş kulakların ve burun kanatlarının kenarından geçip onları kızıl bir parıltıyla aydınlatabilir; bu, cildin içinden geçen ışığın doğal bir sonucudur ve çoğu zaman hoş görünür.

Şapkalar ve benekli ışık her tende farklı sorun çıkarır. Bir şapkanın siperi, koyu bir tenin yüzünün üst yarısını ayrıntısız bir karanlığa gömebilir; siperi hafifçe yukarı kaldırmak ya da yüzü gökyüzüne biraz çevirmek gözleri açar. Benekli ışığın parlak lekeleri açık bir tende patlamış beyaz noktalar, koyu bir tende ise çevresinden çok daha açık, yamalı lekeler oluşturur; iki durumda da düzgün bir gölgeye geçmek en temiz çözümdür. Öğlen ışığında alında ve burunda beliren ter ve yağ parlaması için de bir peçete ya da kâğıt mendil, çoğu zaman en ucuz çözümdür.

Görsel kanıt

Kuzenlerini deniz kenarındaki duvarın önünden alıp çarşının girişindeki taş kemerin altına götürüyorsun. Kemerin içinde, gölgenin tam kenarında durup yüzlerini çarşının güneşli meydanına doğru çeviriyorsun: eşik ışığı yüzlerine yandan ve önden, bir pencere gibi düşüyor. Gözlerini artık kısmıyorlar, burnun altındaki keskin üçgen yumuşak bir gölgeye dönüşmüş. Işık biraz mavimsi; beyaz dengesini kemerin beyaz badanalı duvarına göre ayarlayınca tenler kendi rengine dönüyor. Şapkalı koyu tenli kuzeninin siperini biraz yukarı kaldırmasını rica ediyorsun; gözleri ve kaşları gölgeden çıkıyor.

Sonra sahile iniyor ve ikisini güneşe sırtlarını dönecek biçimde yerleştiriyorsun. Saçları parlak bir kenarla çevriliyor; önlerindeki açık renkli kum ışığı yüzlerine geri gönderiyor. Makinenin ilk ölçümünde yüzler karanlık; telafiyi bir stop artıya alınca açık tenli kuzeninin yüzü doğru pozlanıyor, kulaklarının kenarı kızıl bir ışıkla parlıyor. Koyu tenli kuzeninin gölge tarafında ayrıntı için telafiyi bir buçuk stopa çıkarıyorsun; deniz ve gökyüzü parlak, beyaza yakın bir fona dönüşüyor ve bunu kabul ediyorsun. Objektifin üstünü elinle gölgeleyince parlamanın süt beyazı perdesi de kalkıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Tepe güneşi yüzün çıkıntılarını aydınlatıp çukurlarını karartır, gözleri kıstırır ve parlak lekeler bırakır; çözüm ışığın şiddetinde değil yönünde ve sertliğindedir. Açık gölgeye ya da bir gölgenin kenarındaki eşik ışığına geçmek yumuşak ve yönlü bir ışık verir, benekli ışıktan ise kaçınmak gerekir; güneşi kişinin arkasına almak saçlara bir kenar ışığı düşürür, yüzü kendi gölgesinde yumuşak ışıkla aydınlatır ve açık zemin doğal bir reflektör gibi yüzü doldurur. Bu durumda yüz telafisiyle pozlamayı yüze göre açmak, koyu tenlerde daha fazla telafi vermek, şapka siperini ve parlamayı kontrol etmek, her tende yüzün ayrıntısını arka planın parlaklığından önce korur.

Mini ödev

Bu ödevde öğlen saatinde, hiçbir araç kullanmadan dört çözümü deneyeceksin.

1. Birini öğlen güneşinde doğrudan güneşe dönük çek ve gözlerin, göz çukurlarının ve parlak lekelerin durumuna bak.
2. Aynı kişiyi bir binanın ya da tentenin açık gölgesine, sonra gölgenin tam kenarına alıp yüzünü güneşli alana çevirerek çek; beyaz dengesini gölgedeki beyaz bir yüzeye göre ayarla.
3. Kişiyi güneşe sırtını dönecek biçimde yerleştir; yüz telafisini artıya alarak yüzü doğru pozla ve objektifin üstünü elinle gölgele.
4. Sık yapraklı bir ağacın altında bir kare çek, sonra birkaç adım kayıp düzgün bir gölgede yeniden çek ve iki kareyi karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Hangi çözüm, gözleri kısılmadan ve göz çukurları kararmadan en yumuşak ışığı verdi?
• Güneş arkadayken yüzü doğru pozlamak için kaç stop telafi gerekti ve arka plana ne oldu?
• Çektiğin kişinin yüzü, her tende, gözlerinde ve gölge tarafında ayrıntı taşıyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Tepe güneşinin yüzde yarattığı sorunların asıl kaynağı nedir?

• A) Işığın rengi
• B) Işığın yönü ve sertliği
• C) Makinenin ISO'su
• D) Objektifin odak uzaklığı

2. Açık gölgeyi yumuşak yapan nedir?

• A) Doğrudan güneş
• B) Yapraklar
• C) Konuyu aydınlatan açık gökyüzünün büyük bir kaynak olması
• D) Yüksek kontrast

3. Güneş kişinin arkasındayken makinenin ölçümü yüzü neden karanlık bırakır?

• A) Makine parlak arka plana göre ölçer
• B) Güneş yüzü doğrudan aydınlatır
• C) Objektif kirlidir
• D) Beyaz dengesi yanlıştır

4. Sık yapraklı bir ağacın altında koyu tenli birinin yüzünde yamalı, parlak lekeler var. Ne yapmalısın?

• A) Telafiyi eksiye almak
• B) Kareyi yatay çekmek
• C) Kişiye şapka takmak
• D) Birkaç adım kayıp düzgün, lekesiz bir gölgeye geçmek

Cevaplar

1. B — Sorun güneşin şiddeti değil, tepeden ve sert gelmesidir.
2. C — Açık gökyüzü büyük bir kaynaktır; gölgedeki yüzü yumuşak aydınlatır.
3. A — Parlak arka plan ölçümü yanıltır; yüz telafisiyle düzeltilir.
4. D — Benekli ışık yüzü parçalar; düzgün bir gölge temiz bir ışık verir.

Özet kartı

• Tepe güneşi: kısa sert gölgeler, kısılan gözler, parlak lekeler.
• Açık gölgeye geç; gölgenin kenarında yüzü aydınlığa çevir: eşik ışığı.
• Benekli ışıktan kaç.
• Güneşi arkaya al: kenar ışığı, yüz kendi gölgesinde; yüz telafisi, koyu tende daha fazla.
• Kum, kaldırım, beyaz duvar doğal reflektördür; parlamayı elinle kes.

Sonraki derse köprü

Kemerin altındaki eşik ışığıyla yaptığın portreler güzel çıktı; akşam kuzenlerinle bir lokantaya giriyorsunuz. Pencere kenarındaki masada bir yanda günün son mavimsi ışığı, diğer yanda tavandaki sarı ampuller var ve kuzeninin yüzünün bir yanı soğuk mavi, öteki yanı sıcak turuncu. Beyaz dengesini birine göre ayarladığında öteki tuhaflaşıyor. Aynı karede iki farklı renkte ışık varsa? Modülün son dersi karışık ışığı ve hangisini düzelteceğine nasıl karar vereceğini konuşuyor.