Klasörleme ve adlandırma

Öğrenme hedefi

Binlerce fotoğrafın arasında aradığını dakikalar içinde bulabileceğin bir klasör ve dosya adı düzeni kurabileceksin. Tarih bazlı klasörlerin neden işe yaradığını açıklayacak, yıl, ay ve günü büyükten küçüğe yazan ISO tarih biçiminin klasörleri kendiliğinden doğru sıraya dizdiğini görecek, makinenin dosya sayacının neden bir gün başa döndüğünü ve aynı adlı dosyaların neden çakıştığını hesaplayacak, içe aktarırken dosyaları tutarlı bir kalıpla yeniden adlandıracak ve düzenlenmiş kopyaları özgünün üstüne yazmadan bir sürüm adıyla saklamanın, bir yüzün rengini ya da tonunu sonradan yeniden ele almak gerektiğinde neden hayat kurtardığını bileceksin.

Merak sorusu

Bir yıl sonra teyzen arıyor: anneannenin seksenini kutladığınız akşamdan, mumları üflediği kareyi büyütüp çerçeveletmek istiyor. Bilgisayarı açıyorsun. Masaüstünde «Yeni klasör», «Yeni klasör (3)», «telefondan», «yedek son» adlı klasörler var; içlerinde yüzlerce dosya ve hepsinin adı birbirine benziyor: bir kısaltma, bir alt çizgi ve dört haneli bir sayı. Bir klasörde aynı adı taşıyan iki farklı fotoğraf buluyorsun; biri doğum gününden, biri geçen yazın deniz tatilinden.

On dakika sonra hâlâ arıyorsun. 10.000 fotoğrafın içinde nasıl kaybolmayız? Bu derste bir fotoğrafı yıllar sonra da saniyeler içinde bulmanı sağlayacak iki basit alışkanlığı konuşacağız: tarihe dayalı klasörler ve tutarlı dosya adları.

Bağlam

Bir kütüphaneyi düşün. Kitaplar raflara rastgele dizilseydi, istediğin kitabı bulmak için her rafı tek tek taraman gerekirdi; kütüphaneyi kullanışlı yapan şey, her kitabın önceden bilinen bir kurala göre yerini bulmasıdır. Fotoğraf arşivi de aynıdır: her yeni çekimin nereye gideceğine ve adının ne olacağına baştan karar verilirse, arama işi bir tarama olmaktan çıkar, bir adrese gitmeye dönüşür.

Bu kararların en önemli özelliği tutarlılıktır. Hangi düzeni seçtiğin, onu her seferinde aynı biçimde uygulamandan daha az önemlidir. Bu ders sana bir düzen öneriyor; ama asıl hedef, bugün kurduğun düzenin on yıl sonra da aynı kalmasıdır.

Basit açıklama

Klasörler neden tarihe göre açılır?

Bir fotoğrafın asla değişmeyen tek özelliği, çekildiği tarihtir. Konular iç içe geçer, bir çekimde hem aile hem manzara hem sokak olabilir; ama tarih tektir. Bu yüzden birçok fotoğrafçı arşivini yıllara, her yılın içini de çekim günlerine göre böler: önce bir yıl klasörü, onun içinde her çekim için bir klasör. Çekim klasörünün adı tarihle başlar ve kısa bir etkinlik adıyla biter.

Tarihin yazılış biçimi burada önemlidir. Yıl, ay ve günü büyükten küçüğe, aralarında tire ile yazan ISO tarih biçimi, örneğin 2025-06-14, klasörleri alfabetik sıraya dizildiğinde kendiliğinden kronolojik sıraya da dizer. Günü başa yazan bir biçimde ise ayın on dördü, bir sonraki ayın ikisinden sonra gelir ve sıra bozulur. Ay ve günü her zaman iki haneli yazmak, yani altıncı ayı 06 diye yazmak, sıralamanın doğru kalmasını sağlar.

Dosya adları neden çakışır?

Makine her kareye bir kısaltma ve dört haneli bir sayıdan oluşan bir ad verir. Bu sayı 9999'a ulaştığında başa döner ve yeniden 0001'den saymaya başlar. Her hafta sonu iki yüz kare çeken biri, bu sınıra yaklaşık elli hafta sonunda, yani bir yılda ulaşır. Aynı sayılar bir kez daha kullanılır ve farklı günlerin fotoğrafları aynı adı taşımaya başlar. İki makine ya da bir makine ve bir telefon kullanıyorsan, aynı adlar çok daha çabuk çakışır.

Aynı adlı iki dosya aynı klasöre kopyalanmaya çalışıldığında biri ötekinin üstüne yazılabilir. Bu yüzden içe aktarırken dosyaları yeniden adlandırmak iyi bir alışkanlıktır: yeniden adlandırma, dosyanın adına tarih, kısa bir etkinlik adı ve bir sıra numarası koymaktır. Böyle bir ad hem tektir hem de dosya klasöründen çıkarılıp başka bir yere gönderildiğinde bile nereden geldiğini söyler. Aynı karenin RAW ve JPEG dosyaları aynı adı, yalnızca farklı uzantıları taşımalıdır.

Ad yazarken nelere dikkat edilir?

Dosya ve klasör adlarında boşluk, ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi harfler ve eğik çizgi, soru işareti gibi özel işaretler bazı sistemlerde, disklerde ya da internet hizmetlerinde sorun çıkarabilir. En sorunsuz yol, adları küçük Latin harfleri, rakamlar, tire ve alt çizgiyle yazmaktır. Etkinlik adını kısa tutmak da işe yarar; anneannenin seksenini kutladığınız akşam için «anneanne-80» yeterlidir.

Düzenlenmiş kopyalar için de bir kural koymak gerekir. Bir fotoğrafı düzenleyip özgünün üstüne kaydedersen, özgün dosya kaybolur. Düzenlenmiş kopyayı aynı adın sonuna bir sürüm adı ekleyerek, örneğin «-d1» ya da «-baski» gibi, ayrı kaydetmek, hem özgünü korur hem de hangi dosyanın hangisinden türediğini gösterir. Bu özellikle yüzlerde önem taşır: koyu bir tenin gölgelerini fazla açıp rengini griye kaydırdığın ya da açık bir tenin kızarıklığını fazla bastırıp yüzü soluk bıraktığın bir düzenlemeyi, özgün dosya durduğu sürece baştan ve daha özenle yapabilirsin.

Görsel kanıt

Bir hafta sonunu arşivine ayırıyorsun. «Fotoğraflar» adlı tek bir ana klasör açıyor, içine yıllara göre klasörler koyuyorsun. Masaüstündeki dağınık klasörleri tek tek açıp dosyaların çekim tarihine bakıyor, her çekimi kendi gününün klasörüne taşıyorsun. Anneannenin doğum günü artık «2025» klasörünün içinde, «2025-06-14_anneanne-80» adlı bir klasörde duruyor; deniz tatili ise «2025-08-02_deniz» klasöründe.

Dosyaları da aynı kalıpla yeniden adlandırıyorsun: «2025-06-14_anneanne-80_0087». Aynı adı taşıyan iki fotoğrafın çakışması ortadan kalkıyor. Mumları üflediği kareyi, geçen yıl aceleyle yaptığın ve dayının yüzünü fazla aydınlatıp tenini griye kaydıran düzenlemenin yanında buluyorsun; neyse ki o düzenleme «-d1» ekiyle ayrı kaydedilmiş, özgün RAW yerinde duruyor. Özgünden yeni bir düzenleme yapıyorsun: dayının teni sıcak ve derin, yeğeninin çilleri yerinde, anneannenin yüzü mumların ışığında. «-d2» ekiyle kaydedip teyzene gönderiyorsun. Arama bu kez bir dakika sürüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Binlerce fotoğrafı bulunabilir kılan şey, her yeni çekimin nereye gideceğine ve adının ne olacağına baştan karar verilmiş, her seferinde aynı biçimde uygulanan bir düzendir. Yıllara ve çekim günlerine göre açılan, adı ISO tarih biçimiyle başlayan klasörler kendiliğinden doğru sıraya dizilir; içe aktarırken tarih, etkinlik ve sıra numarasıyla yeniden adlandırılan dosyalar, makinenin başa dönen sayacının yol açtığı çakışmalardan kurtulur. Düzenlenmiş kopyaları bir sürüm adıyla ayrı saklamak özgünü korur ve bir yüzün tonunu ya da rengini, her tende, sonradan yeniden ve daha özenle ele almayı mümkün kılar.

Mini ödev

Bu ödevde kendi arşivinin temelini kuracaksın.

1. Bilgisayarında tek bir ana fotoğraf klasörü aç ve içine yıl klasörleri koy.
2. Son üç çekimini ISO tarih biçimiyle başlayan ve kısa bir etkinlik adıyla biten klasörlere taşı.
3. Bu çekimlerden birinin dosyalarını tarih, etkinlik ve sıra numarası içeren bir kalıpla yeniden adlandır; RAW ve JPEG çiftlerinin aynı adı taşıdığını kontrol et.
4. Bir fotoğrafı düzenle ve özgünün üstüne değil, bir sürüm adıyla ayrı kaydet.

Kendini değerlendir

• Klasörlerin alfabetik sıraya dizildiğinde kronolojik sırayla da dizildi mi?
• Rastgele bir fotoğrafın yalnızca adına bakarak hangi gün ve hangi etkinlikte çekildiğini söyleyebiliyor musun?
• Düzenlediğin bir portrede tenin rengini beğenmezsen, özgün dosyaya dönüp düzenlemeyi baştan yapabilir misin?

Sözlük

Mini test

1. Hangi klasör adı alfabetik sıralamada kronolojik sırayı da korur?

• A) 14 Haziran 2025
• B) 14-06-2025
• C) 2025-06-14
• D) Haziran 14 2025

2. Makinenin dosya sayacı 9999'a ulaşınca ne olur?

• A) Makine çekmeyi durdurur
• B) Sayaç başa döner ve aynı adlar yeniden kullanılır
• C) Kart kendiliğinden biçimlendirilir
• D) Dosya adları beş haneye çıkar

3. Dosya adlarında en sorunsuz karakterler hangileridir?

• A) Küçük Latin harfleri, rakamlar, tire ve alt çizgi
• B) Boşluklar ve Türkçe harfler
• C) Soru işareti ve eğik çizgi
• D) Emoji ve noktalama işaretleri

4. Düzenlediğin bir portrede tenin rengini griye kaydırdığını sonradan fark ediyorsun. Hangi alışkanlık bu hatayı düzeltmeni sağlar?

• A) Düzenlemeyi özgünün üstüne kaydetmek
• B) Fotoğrafı siyah beyaza çevirmek
• C) Dosyayı yeniden adlandırmamak
• D) Düzenlenmiş kopyayı bir sürüm adıyla ayrı kaydedip özgünü korumak

Cevaplar

1. C — Yıl-ay-gün sırası, alfabetik sıralamayı kronolojik sıraya eşitler.
2. B — Dört haneli sayaç başa döner ve farklı günlerin dosyaları aynı adı taşımaya başlar.
3. A — Boşluklar, Türkçe harfler ve özel işaretler bazı sistemlerde sorun çıkarabilir.
4. D — Özgün yerinde durdukça bozulan düzenleme baştan ve daha özenle yapılabilir.

Özet kartı

• Klasör: yıl / yıl-ay-gün_etkinlik.
• ISO tarih biçimi: alfabetik sıra = kronolojik sıra; ay ve gün iki haneli.
• Sayaç 9999'dan başa döner: içe aktarırken yeniden adlandır.
• Adlarda küçük Latin harfleri, rakam, tire, alt çizgi; RAW ve JPEG aynı ad.
• Düzenlenmiş kopyaya sürüm adı; özgünün üstüne asla yazma.

Sonraki derse köprü

Mumları üflediği kareyi teyzene gönderirken bir şey fark ediyorsun: dosyanın içinde, adından çok daha fazla bilgi var. Hangi makineyle, hangi diyafram ve enstantaneyle çekildiği, belki de bahçenin tam konumu, bu bilgilerle birlikte teyzenin telefonuna gidiyor. Bir fotoğrafın içinde, görüntünün dışında başka neler saklı ve bunları paylaşırken neye dikkat etmek gerekir? Sonraki ders meta veriyi, EXIF bilgisini, konumu ve anahtar kelimeleri konuşuyor.