Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Saati kelimeler kurar: 旦日 «ertesi gün», 即日 «aynı gün», 须臾 «bir an», 居数日 «birkaç gün geçince», 已而 «bir süre sonra»; 当是时 olayı durdurup görüntü verir.
- 已 + fiil bir eylemi bitirir, sonraki cümle onun üstüne kurulur: 沛公已出，项王使……召沛公.
- 曰'nin öznesi düşebilir; konuşanı sıra, hitap (大王, 将军) ve önceki cümle söyler. Adlar da kısalır: 张良 → 良.
- Karşılıklı gönderme yöntemi (互见法): aynı ziyafet 《项羽本纪》'de ayrıntılı, 《高祖本纪》'de tek cümle; 《留侯世家》 «语在项羽事中» diye gönderir.
- Bölüm sonu yorumu (论赞) 太史公曰 ile açılır; kaynak (吾闻之周生) ve yargı (岂不谬哉) oradadır.
- Bugüne kalanlar: 鸿门宴, 项庄舞剑，意在沛公, 完璧归赵, 负荆请罪, 破釜沉舟; deyim metinde her zaman birebir geçmez.
- Yeni karakterler: 迁, 刘, 邦, 剑, 鸿, 璧.
Kanca
《项羽本纪》'nin hiçbir yerinde Han hanedanını kuracak adamın adı, 刘邦, geçmez. 鸿门宴'nin anlatıldığı birkaç paragrafta 沛公 kırk altı kez geçer. 张良 ona 大王 der; kendisi 项羽'nın karşısında 臣 der. 项羽'nın adı da ağızdan ağıza değişir: anlatıcıda çoğunlukla 项王, 沛公'nin ağzında 将军, kendi ağzında 籍. Bu sayfada kimin konuştuğunu çoğu zaman ad değil, hitap söyler.
Anlatım
Sahne: Lintong'dan bir sayfa
28 Haziran 2030 cuma, 读书会. 张老师 《项羽本纪》'den bir sayfa dağıttı: 沛公'nin sabah 鸿门'ye gelişinden kampına dönüp 曹无伤'yı öldürtmesine kadar. 张老师 Xi'anlıdır; olay yerinin bugün Lintong ilçesinde olduğunu söyleyip tek bir görev verdi: her 曰'nin yanına konuşanın adını kurşun kalemle yaz. 周经理'nin şirketindeki dönem iki gün sonra, 30 Haziran pazar kapanıyordu; Deniz sayfayı son grubun işleri arasında okudu ve dört yerde durdu.
司马迁'nın doğum yılı tartışmalıdır: 王国维 前145年 der, bir başka görüş 前135年. Ölüm yılı bilinmez; 王国维 onu 汉武帝'nın ölümüne yakın sayar.
Saat nasıl ilerler
Bir gece önce 项伯 atına binip 张良'ya haber götürmüştür; sayfa 旦日 «ertesi gün» ile açılır. 沛公 özür diler, 项王 öfkeyi başkasına yükler. Ardından:
即日 «aynı gün»dür; bugün resmî dilde 自即日起 «bugünden itibaren» olarak yaşar. Ziyafette zaman daralır: 樊哙 konuşur, 项王 «坐» der, metin 坐须臾 ile sürer ve «bir an» sonra 沛公 helaya kalkar. Sonra bir 已 gelir:
已 eylemi bitirir, ikinci cümle onun üstüne kurulur. Birkaç satır sonra aynı iskelet: 沛公已去，间至军中，张良入谢. Kaçış sırasında anlatıcı durup haritayı açar:
当是时 olayı ilerletmez, bir görüntü koyar. Sahneyi büyük bir sıçrama kapatır:
居 «kalmak»tır; 居数日 harfi harfine «birkaç gün kalınca». Ziyafet dakikalarla anlatılmıştı; birkaç gün tek öbeğe sığar. Sayfadaki iki 于是 (于是张良至军门; 于是遂去) Ders HSK4.13'teki «bunun üzerine»dir. 已而 «bir süre sonra» bu sayfada yoktur; 《廉颇蔺相如列传》'de bir sahneyi açar: 已而相如出，望见廉颇，相如引车避匿, «derken 蔺相如 dışarı çıktı, 廉颇'yı görünce arabasını çekip saklandı».
Konuşanı kim söyler
曰'yi Ders HSK6.27'de 子曰 içinde gördün. Bu sahnede altı kişi konuşur, 司马迁 adı her seferinde yazmaz. Hızlı bir soru-cevapta adlar kısalır:
张良 burada yalnız 良'dur. Bir adım ötede ad tamamen düşer. Kaçıştan önce 张良 armağanları sorar:
İkinci 曰'nin öznesi yoktur. Okur onu iki yoldan bulur: soruyu soran 张良 ise cevaplayan sırayla 沛公'dir, ve 大王 diye seslenilen de odur. Bir gece önceki paragrafta aynı boşluk 项伯 için vardır: 欲呼张良与俱去。曰：“毋从俱死也。” Burada konuşanı hitap değil önceki cümle söyler.
Hitap da bilgi taşır: 樊哙 de 项羽'ya 大王 der. Aynı unvan bir sayfada iki adama gider, ve Deniz'in kurşun kalem notları en çok onun yanında birikti.
Aynı ziyafet, dört bölüm
鸿门宴 yalnız 项羽'nın bölümünde anlatılmaz. 《高祖本纪》 olayı bir cümleye indirir:
张良'nın bölümü 《留侯世家》 gece buluşmasını ayrıntıyla verir. Ziyafete gelince okuru başka yere gönderir:
樊哙'nın bölümü 《樊郦滕灌列传》 ise kurtuluşu tek bir kişiye bağlar: 是日微樊哙奔入营谯让项羽，沛公事几殆. 微 burada «olmasaydı» demektir; 汉典 bu anlamı «无，非» diye verir. 谯让 «azarlamak»tır, 几殆 «az kalsın mahvolurdu». Aynı ziyafet, 樊哙'nın bölümünde 樊哙'nın günü olur.
太史公曰: yorum sona saklanır
Anlatıda 司马迁 项羽'yı yargılamaz. Yargı bölüm sonundaki kısa yoruma kalır; yorum 太史公曰 «Büyük Tarihçi der ki» ile açılır. İlk cümlesi bir kaynak adı verir: 吾闻之周生曰, «bilgin Zhou'dan duydum». Sonunda ise sert bir yargı vardır; 项羽 ölmeden önce yenilgiyi göğe yüklemişti:
Bugüne kalan sözler
张良'nın 樊哙'ya cevabı, 今者项庄拔剑舞，其意常在沛公也, bugün 项庄舞剑，意在沛公 diye kısalmıştır: görünüşte masum, gerçekte başka hedefe yönelik bir davranış. 鸿门宴 da kelime olmuştur: «tuzak taşıyan davet».
Deyimin karakterleri metinde her zaman birebir durmaz. 破釜沉舟 《项羽本纪》'deki nehir geçişinden gelir, ama metin 皆沉船，破釜甑 der. 完璧归赵 蔺相如'nın sözünde aynen geçer (臣请完璧归赵); 负荆请罪'da ise metin 廉颇'nın sırtı açık, dikenli dal yüklenip gelişini anlatır: 肉袒负荆.
Karakter köşesi
| Karakter | Pinyin | Anlam | Kök | Çizgi |
|---|---|---|---|---|
| 迁 | qiān | taşınmak, yer değiştirmek; değişmek | 辶 | 6 |
| 刘 | liú | (soyadı) Liu | 刂 | 6 |
| 邦 | bāng | ülke, devlet | 阝 | 6 |
| 剑 | jiàn | kılıç | 刂 | 9 |
| 鸿 | hóng | yaban kazı; büyük | 鸟 | 11 |
| 璧 | bì | ortası delik yassı yeşim halka | 玉 | 18 |
迁'de 辶 anlam, 千 ses verir: 迁居, 搬迁, 变迁. 刘 bugün yalnız soyadıdır; Make Me a Hanzi onu 刂, 汉典 文 altına koyar. 邦 «ülke»dir (邻邦, 友邦); 汉典'ye göre Han döneminde imparatorun adına saygıdan çoğu zaman 国 ile değiştirilirdi. 剑'da 刂 bıçağı, 佥 sesi; 鸿'de 鸟 anlamı, 江 sesi verir. 璧 沛公'nin 项王'ya bıraktığı armağandır.
Türkçe ile karşılaştırma
Başkasından duyulan ya da okunan bir olayı aktaran Türkçe konuşur fiile -mIş ekler ve Göksel ile Kerslake'in (21.4.3.1) altını çizdiği gibi bu bir tercih değildir: görülmemiş bir olayı -DI ile anlatmak, onu kendi gözüyle görmüş gibi konuşmaktır. Deniz okuduğu sahneyi 小明'e Türkçe anlatsa «Pei Gong helaya kalkıp kaçmış» derdi; «kaçtı» demek, ziyafette bulunmuş gibi konuşmak olurdu.
Klasik Çince fiil böyle bir işaret taşımaz. 沛公已去 hem bir tanığın hem olaydan yüz yıl kadar sonra yazan birinin cümlesi olabilir. 司马迁 sahneyi tanık gibi anlatır, kaynağını ise bölüm sonuna, 太史公曰'ye bırakır: 吾闻之周生. Türkçe bilginin kaynağını fiilin içine yerleştirir; 《史记》 onu ayrı bir kısma toplar.
Alıntının düzeni de terstir: 曰 sözün önünde durup onu açar, Türkçede «dedi» ya da «diye» arkadan gelip kapatır. Konuşanı düşmüş bir 曰'yi çevirirken bu yüzden adı çoğu zaman geri yazmak gerekir: «(Pei Gong) dedi».
Örnekler
Örnek diyalog
5 Temmuz 2030 cuma, 读书会. Deniz 《留侯世家》'i, 马克 樊哙'nın bölümünü okumuş.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış良问曰：“大王来何操？”曰：“我持白璧一双……” → *Liang sordu, sonra Liang kendisi cevap verdi.
— Öznesiz 曰'yi bir önceki konuşana bağlamak. Klasik anlatıda öznesiz 曰 çoğu zaman sıradaki konuşanındır; burada 大王 diye seslenilen 沛公. Doğrusu: Liang sordu; Pei Gong cevap verdi.
Yaygın yanlış破釜沉舟 → *《项羽本纪》'de 项羽 «破釜沉舟» dedi.
— Deyimi metinden birebir alınmış bir söz sanmak. Metinde anlatıcı 皆沉船，破釜甑 der; deyim sonradan kurulmuştur. Doğrusu: 破釜沉舟, 《项羽本纪》'deki «皆沉船，破釜甑» anlatısından kurulmuş bir deyimdir.
Mini alıştırma
Cevaplar
- 旦日 (ertesi gün sahne açılır) → 即日 (aynı gün ziyafet) → 须臾 (az oturduktan sonra) → 居数日 (birkaç gün sonra). En uzun süreyi 居数日 kapsar.
- 项伯. Önceki cümlenin öznesi odur (项伯……欲呼张良与俱去); 曰 aynı özneyle sürer.
- 《留侯世家》: «语在项羽事中». Öteki ikisi olayı kısaltır ya da kendi kahramanına bağlar.
- Bölüm sonu yorumunda (论赞); 太史公曰 ile açılır.
Özet kartı
- Saati kelimeler kurar: 旦日 «ertesi gün», 即日 «aynı gün», 须臾 «bir an», 居数日 «birkaç gün geçince», 已而 «bir süre sonra»; 当是时 olayı durdurup görüntü verir.
- 已 + fiil bir eylemi bitirir, sonraki cümle onun üstüne kurulur: 沛公已出，项王使……召沛公.
- 曰'nin öznesi düşebilir; konuşanı sıra, hitap (大王, 将军) ve önceki cümle söyler. Adlar da kısalır: 张良 → 良.
- Karşılıklı gönderme yöntemi (互见法): aynı ziyafet 《项羽本纪》'de ayrıntılı, 《高祖本纪》'de tek cümle; 《留侯世家》 «语在项羽事中» diye gönderir.
- Bölüm sonu yorumu (论赞) 太史公曰 ile açılır; kaynak (吾闻之周生) ve yargı (岂不谬哉) oradadır.
- Bugüne kalanlar: 鸿门宴, 项庄舞剑，意在沛公, 完璧归赵, 负荆请罪, 破釜沉舟; deyim metinde her zaman birebir geçmez.
- Yeni karakterler: 迁, 刘, 邦, 剑, 鸿, 璧.
Sonraki derse köprü
司马迁'nın düzyazısı bir ziyafete sayfalar ayırabiliyor, birkaç günü üç karaktere indirebiliyordu. Şiirde biçim önceden çizilmiştir: kurallı bir sekizlikte dize sayısı da karakter sayısı da bellidir, bir 词'nin başlığı ise konuyu değil ezgi kalıbını söyler. 杜甫, 李白 ve 苏轼 bu çerçeveye nasıl uyar, nerede onu zorlar?