HSK 5 Tekrar ve Seviye Sınavı

Kanca

18 Eylül 2028 pazartesi, saat sekiz. 张老师 kâğıtları dağıtıyor; birinci sorunun cümlesi tek satır: 天气预报说今天有雨，下午＿＿下起来了。 Altında dört aday sıralanmış: 果然, 居然, 反而, 毕竟.

Cevabı boşluk değil, virgülün solundaki yarım cümle veriyor: hava raporu yağmur dediyse yağmur beklenen bir şeydir ve beklenen gerçekleşince 果然 gelir. Rapor 今天是晴天 deseydi aynı öğleden sonra yağmuru 居然 isterdi. Yağmur aynı, değişen konuşanın ondan önce ne umduğu.

Beşinci düzeyin zarfları olayı değil, olayla beklenti arasındaki mesafeyi ölçüyordu. Bu ders o mesafeyi ve öteki düğümleri yokluyor; kâğıdın geri kalanı alıştırmada.

Anlatım

Sekiz modül, otuz sekiz ders

Dördüncü düzey konuşanın bilgisini bağlaçlara yüklemişti. Beşinci düzey onu tek bir zarfa, 得'nin arkasındaki tümlece ve konuşma ile yazı eşleri arasındaki seçime taşıdı.

Birinci düğüm: beklenti ne tarafta

Kanca'daki adaylar aynı yerde durur, öznenin arkasında. Ayrıldıkları yer beklentiyle olayın ilişkisi.

En çok karışan çift 反而 ile 却. 却 iki olgunun karşıtlığını söylemeye yeter; 反而 ise bir sebep ve o sebebin vaat ettiği bir sonuç ister (Ders HSK5.4). İlacı içtiysen iyileşmen beklenir, kötüleşmen 反而'dır. 不但不……反而 aynı ters dönüşü iki kata yayar: önce beklenen sonuç geri çevrilir, ardından cümle onun zıddına döner.

Bu zarfların en sık kırıldığı yer arkalarındaki kelime. 简直 çıplak sıfat ve 很 almaz; 太……了 ya da 极了 ister.

İkinci düğüm: aynı yer, iki kayıt

Beşinci düzeyin ikinci büyük işi kayıttı (语体色彩): tanıdık bir konuşma kelimesinin yanına yazıdaki eşini koymak. İkisini aynı cümlede karıştırmak bir ton hatasıdır.

Son satır bir uyarı: 哪怕 beşinci düzeyin kelimesi olduğu hâlde konuşmaya daha yakın. 因而 ile 可见 aynı yerde durur, ikinci parçanın başında. Ayrıldıkları soru şu: ikinci parça birinci yüzünden mi oldu, yoksa birinci yüzünden mi biliniyor? 下了一夜雨，因而路很滑 bir sonucu anlatır. 路很滑，可见下了一夜雨 bir çıkarım yapar.

Üçüncü düğüm: 得'nin arkası

Beşinci düzeyde 得 üç ayrı kapı açtı. Hangisi olduğunu arkasındaki parça söyler.

İkinci ve üçüncü satırda ana kelimenin önüne 很 gelmez; ölçüyü tümleç zaten veriyor. Yön tümlecinin hâl anlamı ise 得 istemez: 安静下来, 热起来, 坚持下去.

İzlence ne sayıyor

Yeni izlencede beşinci düzeyin okuma karakteri listesi 431 karakter; dördüncü düzeyinkinden on eksik. Elle yazma listesine bu düzeyde de 150 karakter ekleniyor. Dilbilgisi tablosunun altı başlığı var: biçimbirim (语素), sözcük türleri, öbek, sabit kalıp, cümle öğesi ve cümle türü. Biçimbirim sınıfı tek maddeyle geri dönüyor, sonek —头; dördüncü düzeyde yer alan özel anlatım yolları sınıfı bu tabloda yok.

张老师'nin kâğıdı resmî sınavı taklit etmiyor, bu programın kendi ölçüsü. İzlence neyin bilineceğini listeler; sınavın bölümlerini, soru sayısını ve süresini vermez.

Karakter köşesi

范围 fànwéi bir sınavın ya da konunun kapsadığı alan: 考试范围. 把握 bǎwò'da 握 elle sıkıca tutmaktır; 有把握 «emin olmak», 没有把握 «emin olamamak». 彻底 chèdǐ bir işin hiçbir şey bırakmadan bitmesi: 彻底改掉. 搞 konuşmanın çok işlevli fiili, 搞错 «karıştırmak, yanlış yapmak». 遗憾 yíhàn «yazık» duygusu; 憾'nın sağında 感 durur.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede beklentinin yükü bazen bir ekte durur. 反而'nın karşılığı ilk bakışta «aksine» ya da «tersine» gibi görünür.

Türkçe dilbilgisinde bu bağlaçlar genişletici bağlaçlar arasında anlatılır (Göksel ve Kerslake, 28.3.5): «aksine», «tersine», «bilakis» ikinci cümleyi açar ve birinci cümle her zaman olumsuzdur. «Erol Semra'yı görmek istemiyor. Aksine, onu görmekten ödü kopuyor.» Bu dizilişin Çincedeki eşi düz 反而 değil, iki katlı 不但不……反而: birinci kat bir şeyi reddeder, ikinci kat karşı uca geçer.

Olumlu bir nedenden ters bir sonuç çıkınca «İlacı içtim, aksine daha kötü oldum» kulağa yamalı gelir. Konuşan bunun yerine beklenen sonucu bir eke koyar: «İyileşeceğime daha kötü oldum.» Aynı kitap -(y)AcAğInA ekini «-mak yerine» anlamıyla verir (26.3.15). Çince beklentiyi söylemez, yalnız 反而 ile işaret eder; Türkçe beklentinin kendisini, «iyileşmek»i cümleye yazar.

Örnekler

Üçüncü cümlede 一……便 iki olayı arka arkaya bağlıyor, 下来 gürültünün yatıştığını söylüyor.

Örnek diyalog

20 Eylül 2028 çarşamba sabahı. Pazartesinin kâğıtları 张老师'nin masasında, notlarla dönüyor.

Ders bitti. Deniz ile 马克 koridorda.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

张老师'nin kâğıdının kalan bölümleri.

自从来到北京，我已经搬过一次家了。去年九月，我把行李往车上一放，便离开了宿舍。刚开始我以为一个人住会很无聊，没想到反而认识了更多的人：高阿姨把我当自己的孩子，小明一家就住在六楼。今年夏天我回了一趟土耳其，哪怕只有两个星期，也让我想了很多。没有这些人的帮助，就没有我今天的生活。

Cevaplar

1. (a) 居然 — geç kalacağı bekleniyordu. (b) 果然 — söylenen gerçekleşti. (c) 反而 — para biriktirmek için yapılan şey, beklenenin tersini getirdi.
2. (a) 假如明天下雨，我们便不去了。 (b) 他在中国学了一年，因而说得很流利。 (c) 我买了水果、面包以及牛奶。 — 以及 listenin son öğesinin önüne gelir.
3. (a) 教室一下子安静下来了。 (b) 我累得站不起来。 (c) 这种药吃不得。 — 不得 burada bir izin vermemeyi söyler.
4. (a) 我高他一点儿。 ya da 我比他高。 — kalıp ölçü ister. (b) 孩子没被狗咬。 — olumsuz cümlede 给 düşer. (c) 这个菜好吃得不得了。 — 不得了 kendisi derecedir, önüne 很 girmez.
5. (a) Tek başına yaşamak sıkıcı olacak, insanlarla daha az tanışılacak sanılıyordu; tersi oldu. (b) 把 + nesne + 一 + fiil ile tek ve hızlı bir hamle, ardından 便 ile hemen gelen ikinci olay. (c) 只有这些人的帮助，才有我今天的生活。 — aynı zorunlu koşul; 没有……就没有 onu tersinden kurar.

Bir bölümde iki yanlışın varsa altıncı düzeyden önce o bölümün derslerini yeniden oku.

Özet kartı

1. Tutum zarfı olayla beklenti arasındaki mesafeyi işaretler: 果然 beklenen, 居然 beklenmeyen, 反而 bir nedenin ters sonucu, 毕竟 bilinen olgu, 简直 bilinçli abartı, 白 sonuçsuz emek.
2. 反而 bir beklenti ister; yalnız karşıtlık varsa 却 yeter. 不但不……反而 reddi ve ters dönüşü iki kata yayar.
3. Kayıt eşleri: 就/便, 要是/假如, 和/以及, 所以/因而, 极了/极其, 就要……了/即将, 根据/据. 哪怕 konuşmaya, 即使 yazıya yakın.
4. 因而 sonucu, 可见 çıkarımı bağlar.
5. 得'nin arkası: 不得 olanak ve izin, 不得了 derecenin ucu, bir cümle derecenin sonucu; ikinci ve üçüncüsünde ana kelime 很 almaz.
6. 被……给 olumsuz cümlede 给'yi bırakır; 他大我两岁 ölçüsüz kurulmaz.
7. İzlencenin beşinci düzeyi: okumada 431, yazmada 150 karakter.
8. Yeni karakterler: 范, 握, 彻, 搞, 遗, 憾.

Sonraki derse köprü

老-, -家, -子 gibi parçalar üçüncü düzeyde bir kelimeye eklenip yeni bir kelime kuruyordu. Beşinci düzeyin izlencesi biçimbirim sınıfına tek bir sonek koymuştu, —头. Altıncı düzey o sınıfı altı önekle açıyor: 超, 多, 反, 无, 准, 亚. İzlence onları düz «önek» değil, «önek benzeri» (类前缀) diye adlandırıyor. 反 sana 反而'dan, 无 无所谓'dan tanıdık; bu karakterler hangi noktada kendi anlamını taşıyan bir kelime olmaktan çıkıp bir kelime ailesinin başına takılan bir parçaya dönüşür?