哪怕…也…

Kanca

哪怕 iki tanıdık karakterden kurulu, ama ikisi de burada alıştığın işi yapmıyor. 哪 «hangi» demiyor; eski metinlerde «olur mu hiç?» diye soran, cevabı «hayır» olan bir zarf. 怕 ise bildiğin «korkmak». Yuan ve Ming dönemi metinlerinde 哪怕 henüz iki kelimeydi ve 不怕 anlamına geliyordu. 《金瓶梅》'de bir hizmetçi kız «那怕他！» der: «Ondan mı korkacağım!»

Bağlaç olarak yerleşmesi Qing dönemine düşer. Bugün 哪怕下雨，我也去 cümlesinde korku sözcüğü görünmüyor, ama jest aynı kalmış: konuşan önce en kötüsünü adlandırıyor, sonra ondan çekinmediğini söylüyor. 即使 ile 就是 aynı yeri doldururken üçüncü bir kelimeye ne gerek var?

Anlatım

Aynı iskelet, konuşmanın sesi

Taviz birleşik cümlesini (让步复句) 即使……也 ve 就是……也 ile kurmayı biliyorsun (Ders HSK4.17). 哪怕 aynı iskelete oturur: ilk parça bir varsayım koyar, ikinci parçadaki 也 sonucun değişmediğini söyler ve öznenin arkasında durur. 哪怕明天考试，他今天也要去踢球: yarın sınav olsa bile bugün top oynamaya gidecek.

Değişen şey kayıt. Zhang Wenqing'in bağlaç tablosu aynı işi gören kelimeleri çiftler hâlinde dizer, solda konuşmada sık olanı, sağda yazıda sık olanı: 哪怕、就是 bir yanda, 即使、尽管 öbür yanda. Arkadaşına sesli mesaj bırakırken 哪怕 doğal duyulur; Deniz'in dönem sonu kompozisyonunda ise aynı düşünce 即使 ile daha yerinde durur.

Bir de ton var. Chinese Grammar Wiki 哪怕'nın tonunu 即使'den biraz daha güçlü bulur; bu yüzden ciddi, ağır bir varsayımı elinin tersiyle itmekte sık kullanıldığını söyler. 汉典'nin örneği tam böyle bir cümle: 哪怕刀山火海，我也要闯一下. 刀山火海 «bıçaktan dağ, ateşten deniz» demek; konuşan bu büyüklükte bir engeli bile küçük sayıyor.

İkinci parçayı her zaman 也 karşılamaz. Bu tür cümleler için 都 ve 还 de sayılır: 哪怕只有一个学生，我都要上课. 哪怕 bir de 再 ile sık birleşir ve «ne kadar … olursa olsun» anlamına yaklaşır: 哪怕再累，他也每天写一页日记.

En küçüğü ya da en büyüğü

哪怕'nın arkasına çoğu zaman bir ölçü gelir: 一分钟, 一页, 一百块. Li Zongjiang bunu ölçeklerle açıklar. İyi bir şeyin çoğu, kötü bir şeyin azı istenir; o yüzden «en azından şu kadarı» denirken en küçük miktar, «şu kadarı bile beni döndürmez» denirken en büyük miktar seçilir. 哪怕 arkasındaki miktarı bu iki uçtan birine yerleştirir. Konuşanın ölçüsü öznel olduğu için bu, Ders HSK4.29'daki öznel miktarın (主观量) bir uç noktası sayılır.

İsim öbeği çıplak da gelebilir, önünde 是 ile de: 哪怕是一分钟也好. 国语辞典'nin 哪怕'yı «就算是» diye tanımlaması bu kullanıma uyar. 是 özellikle ismin önünde sık duyulur: 哪怕是周末，图书馆也有很多人.

Sonradan eklenen 哪怕

即使 ya da 就是'nin arkasına yalnız bir isim öbeği geldiğinde de sonucu karşılayan 也 ya da 都 görünmek zorundadır; bu yüzden isim öbekleriyle cümlenin sonuna sarkamazlar. Li Zongjiang 哪怕'nın burada ayrıldığını gösterir: bir isim öbeğiyle birlikte sonuç parçasının ARKASINA geçebilir. Örneklerinden biri: 睁疼了眼也看不见一个目标，哪怕一片枯叶 «gözlerini ağrıtana kadar bakıyor, ama tek bir hedef bile görmüyor; kuru bir yaprak bile». 也 burada önce gelen sonuç parçasında kalıyor.

Konuşmada aynı yere kısa bir yan cümle de eklenir; bu derste diyalogda böyle kullanıyoruz: 我想回家看看，哪怕只住一个星期. Önce karar söylenir, sonra «en az şu kadarına razıyım» diye ölçüsü verilir.

Karakter köşesi

圈'nin dış çerçevesi 囗 «çevrili alan», içindeki 卷 okunuşu verir: 一圈 «bir tur», 跑一圈 «bir tur koşmak», 圈子 «çevre, halka». 晨'de üstte güneş, altta okunuşu veren 辰 var: 早晨 «sabah», 凌晨 «gece yarısından şafağa kadarki saatler».

补'nin solundaki 衤 giysi kökü, sağdaki 卜 okunuşu verir; ilk anlamı yırtığı yamamak. Bugün eksik kalan her şeyi tamamlar: 补充 «eklemek», 补觉 «kaçan uykuyu telafi etmek». 刀 tek başına «bıçak»tır; 到 ve 别'nin sağındaki 刂 aynı kökün yan biçimidir.

闯 门 ile 马'dan kurulur. Ezber için: kapıdan içeri dalan bir at. 汉典'nin 哪怕 örneğindeki 闯一下 «bir atılmak, bir denemek».

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede uç değeri «bile» taşır ve kelimenin ARKASINA gelir: «bir dakika bile», «bir tane bile». Göksel ile Kerslake «bile»yi (11.1.1.1) ünlü uyumuna girmeyen bir ekleme bağlacı sayar; «Evde bir tane bile fazla ampul yok» örneği (20.3) bir öznel uç değerin ders kitabı örneği gibidir. Çince aynı işaretleyiciyi miktarın ÖNÜNE koyar: 哪怕一个. Varsayım kurulurken Türkçe «olsa» ekler: «bir dakika bile olsa», Çince 哪怕一分钟也好.

-sA bile ile -sA da'nın 即使'yi karşıladığını biliyorsun. 哪怕'nın Türkçede ayrı bir kelimesi yok; tonu cümlenin geri kalanı taşır. «Kıyamet kopsa gideceğim» cümlesindeki «kıyamet» 刀山火海'nın işini görür: varsayımı mümkün olan en büyük ölçüye çıkarmak.

Sonradan eklenen 哪怕'nın da Türkçede bir akrabası var. Göksel ve Kerslake (23.3.2) yüklemden sonraki alanı, konuşanın paylaşılan ya da arka plandaki bilgiyi bıraktığı yer olarak tarif eder ve bu dizilişin yalnız konuşmada ve gayriresmî yazıda kullanıldığını not eder. «Gideceğim, bir hafta bile olsa» bu yüzden bir dilekçede değil, bir sohbette duyulur. Çincede de arkaya sarkan 哪怕 konuşmanın biçimidir.

Örnekler

İlk iki cümle ölçeğin iki ucunda duruyor. Son cümle bir kompozisyon kapanışı; orada 即使 daha yerinde.

Örnek diyalog

20 Haziran 2028 salı, yemekten sonra; Deniz'in masası defterlerle dolu. Dönem sonu sınavı gelecek hafta perşembe sabahı. O sabah 张老师 sınıfa sınavdan önce geç yatmamalarını söylemiş. 小明 annesinin pişirdiği 包子 ile altıncı kattan inmiş; 马克 masanın başında esniyor, gözleri kıpkırmızı.

马克'in iki 哪怕'sı ölçeğin üst ucunda: 刀山火海 en büyük engel, yüz yuan reddedilen büyük bir teklif. 小明'in «iki saatliğine bile»si alt uçta. Deniz ile 小明 哪怕'yı üç kez arkaya ekliyor: önce karar ya da öğüt, sonra kabul edilen sınır. 马克'in «哪怕刀山火海»ı da arkaya sarkmış bir isim öbeği, 即使'nin yapamadığı diziliş.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) En küçüğü: bir yudum su, istenebilecek en az şey. (b) En büyüğü: bir yıl boyunca yemek ısmarlamak, düşünülebilecek büyük bir teklif.
2. 我想见你一面，哪怕只有十分钟。 (Wǒ xiǎng jiàn nǐ yí miàn, nǎpà zhǐ yǒu shí fēnzhōng.) Karar öne geçer, 哪怕 sınırı arkadan ekler.
3. (a) 即使: kompozisyon yazı dilidir. (b) 哪怕: sesli mesaj konuşma dilidir. İkisi de dilbilgisi olarak doğru; ayrım kayıtta.
4. 哪怕只看一页，也要每天复习生词。 (Nǎpà zhǐ kàn yí yè, yě yào měi tiān fùxí shēngcí.) Arkaya taşınmış biçim de olur: 每天都要复习生词，哪怕只看一页。

Özet kartı

1. 哪怕……，也…… bir taviz birleşik cümlesidir; iskeleti 即使……也 ile aynıdır, 也 öznenin arkasındadır. İkinci parçada 都 ya da 还 da gelebilir.
2. 哪怕 konuşmada, 即使 yazıda daha sıktır; 哪怕'nın tonu biraz daha güçlüdür ve ağır varsayımları itmekte sık kullanılır.
3. 哪怕 arkasındaki miktarı bir uca koyar: en küçüğü (哪怕一分钟也好) ya da en büyüğü (哪怕给我一万块). Bu bir öznel uç değerdir (主观极量).
4. İsim öbeğinin önüne 是 gelebilir: 哪怕是周末. 再 ile «ne kadar … olursa olsun»: 哪怕再累.
5. 哪怕 parçası sonuç parçasının arkasına eklenebilir: 我想回去看看，哪怕只住一个星期. 即使 ve 就是 bir isim öbeğiyle böyle arkaya geçemez.
6. Kelimenin kökü «哪 + 怕», yani eski bir «ne korkusu!»; bağlaç olarak Qing döneminde yerleşti.
7. Yeni karakterler: 圈, 晨, 补, 刀, 闯.

Sonraki derse köprü

哪怕 bir engeli masaya koyar ve sonucun yerinde kaldığını söyler: kıyamet kopsa da festivale gidilecek. Sonuç her zaman yerinde kalmaz. Deniz'in önerdiği koşu 马克'i dinlendirmek bir yana, belki daha da yorardı; beklenen etki gelmez, karşısındaki gelir. 反而'yı tek başına tanıyorsun. Sıradaki ders onun önüne beklentiyi önce açıkça geri çeviren bir kat ekliyor, 不但不 ya da 不但没（有）, ve izlencenin bu kalıbı neden karşıtlık değil de ilerleme cümleleri arasına koyduğunu soruyor. Aynı ön katın arkasına 还 da gelebilir; o zaman hiçbir şey tersine dönmez, bir kusur ötekinin üstüne biner. İkinci katta 还 mı, 反而 mı geleceğini ne belirler?