却, 也许, 恐怕

Kanca

Türkçede «ama» cümlenin başında durur: «Ev güzel. Ama kira pahalı.» Çincenin 却 què kelimesi de «ama» diye çevrilir, yine de oraya oturamaz. Yerini öznenin arkasında, fiilin önünde bulur: 房子很好，房租却很贵. Türkçenin bu dizilişe en yakın aracı başka bir kelime: «Ev güzel, kira ise pahalı.»

Bu dersin üç kelimesi konuşanın kendi payını taşır: 却 bir beklentinin bozulduğunu, 也许 yěxǔ bir ihtimali, 恐怕 kǒngpà hoşa gitmeyecek bir tahmini söyler. Üçü de fiilin önünde yaşar.

Anlatım

却: öznenin arkasındaki «ama»

但是 ve 可是'yi biliyorsun; Ders HSK2.29'da 虽然 ile birlikte ikinci cümlenin başına geldiler. İkisi bağlaçtır, iki cümlenin arasına girer ve öznenin önünde dururlar: 房子很好，但是房租很贵.

却 aynı karşıtlığı başka bir yerden kurar. HSK 4 izlencesi onu bağlayıcı zarflar (关联副词) arasında sayar ve zarf olduğu için fiilin önüne, öznenin arkasına yerleşir: 房子很好，房租却很贵. Chinese Grammar Wiki'nin bu kelimeye ayırdığı sayfa en sık hatayı açıkça adlandırır: 却'yu öznenin önüne koymak. Özne söylenmemişse 却 cümlenin başında görünür (他是老板，却没有人听他的), ama özne varsa 却 mutlaka onun arkasındadır.

但是 ile 却 birbirini dışlamaz. Bağlaç başta, zarf içeride, ikisi bir arada karşıtlığı güçlendirir: 这件衣服虽然很贵，但是质量却不怎么样.

却'nun taşıdığı his de 但是'den biraz farklı. Wiki'ye göre 却 beklenenin tersini haber verir ve çoğu zaman arkasından olumsuz bir yorum gelir. «Çoğu zaman» kaydı önemli; aynı sayfanın örneklerinden biri övgüdür: 他只有16岁，却比同龄人成熟得多 «Henüz on altı yaşında, ama yaşıtlarından çok daha olgun». Ortak nokta yön değil, sürpriz: birinci cümle bir şey bekletir, 却 o beklentiyi bozar.

汉典'nin örneği kısa: 我来了，他却走了 «Ben geldim, o ise gitti». Aynı sözlüğün ayrıntılı açıklaması bu kullanımı bağlaç diye etiketler; sınıf adı kaynaktan kaynağa değişse de yer kuralı değişmiyor.

也许 ve 可能: aynı ihtimal, farklı kelime türü

可能'yi ikinci düzeyden beri kullanıyorsun. Ders HSK3.9'daki güven cetvelinde 可能 ve 大概 tahmin kuşağındaydı; 謝佳玲 (2006) 也许'yu da aynı kuşağa koyar. Güven bakımından ikisinin arası açık değil: 他也许不知道 ile 他可能不知道 aynı ihtimali söyler.

Ayrılık kelime türünde. 汉典 也许'ya tek bir anlam verir: «belirsiz bir tahmin tonu» (不确定的推测语气). Yani 也许 yalnız zarftır. 可能'ye ise üç anlam verir: «gerçekleşebilir» (sıfat), «belki» (也许 ile aynı) ve «ihtimal» (isim). Bu fark kalıplarda görünür:

也许 ise kendi alanında rahat. İki ihtimali yan yana dizebilir: 也许今天来，也许明天来. Tek başına bir cevap da olur: 也许吧 «Belki». 汉典'nin örneklerinde hem öznenin önünde (也许矮子今天就来) hem arkasında (今天他也许会来) duruyor.

恐怕: hoşa gitmeyen tahmin

恐怕 bir tahmin yürütür ve o tahminden memnun olmadığını sezdirir. 汉典 iki anlamını ayırır: «tahmin eder ve kaygılanır» (我恐怕迟到了) ve yalnızca «tahmin eder», 大概 ya da 也许 gibi (天气那么热，恐怕就要下雨了).

Chinese Grammar Wiki 恐怕'yu «korkarım ki» gibi anlatır: konuşan gerçekten korkmuyor, kötü bir haberin darbesini yumuşatıyor. Wiki öznenin önündeki yeri daha iyi bulur, ama örneklerinde arkasında da görünür: 你恐怕不能这么着急. Sık eşleri 吧 (恐怕没那么容易吧) ve 要, 会, 得 gibi yardımcı fiillerdir.

Ders HSK3.38'de bir daveti «hayır» demeden geri çevirmenin yollarını gördün; 恐怕 o işin biraz daha resmî aracı: 明天的会，我恐怕参加不了 «Yarınki toplantıya korkarım katılamayacağım». Ret, bir tahmin kılığına girer.

怕 ile 恐怕

怕 pà bir fiildir ve nesne alır; nesnesi bir isim de olabilir, bir cümle de: 怕狗 «köpekten korkmak», 怕冷 «soğuktan çekinmek», 妈妈怕我不好好吃饭 «Annem düzgün yemek yemeyeceğimden korkuyor». Burada yüklem 怕'dır ve korkan kişi öznededir. 恐怕 isim almaz ve yüklem olmaz; bir cümlenin içine girip onu tahmin olarak sunar: 他恐怕不来了 «Korkarım gelmeyecek».

汉典'ye göre konuşmada 怕 da tahmin yürütebilir, çoğu zaman sonda 吧 ile: 这堆橘子怕有十来斤吧. Bu derste ise korku için 怕, tahmin için 恐怕 kullanılıyor.

Karakter köşesi

却'nun ilk anlamı «geri çekilmek»; eski yazımı 卻 idi ve sağdaki 卩 diz çökmüş bir insanı gösterir (汉典). Bugün aynı anlam 退却 «geri çekilmek» gibi kelimelerde yaşıyor. 恐'nun altında kalp kökü 心, üstünde sesi taşıyan 巩 var; kalp kökü 怕'da da var, yalnız orada sola yatmış 忄 biçimiyle. 许'nun solunda söz kökü 讠, sağında sesi veren 午; ilk anlamı «söze izin vermek», 允许 ve 也许'daki «belki» sonradan gelen bir anlam. 猜'nun solunda köpek kökü 犭, sağında sesi veren 青; 汉典'ye göre ilk anlamı «kuşkulanmak, kin tutmak», bugün «tahmin etmek»: 你猜 «Bil bakalım».

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin karşıtlık araçları da iki farklı yerde durur. «Ama», «fakat», «oysa» ikinci cümlenin başına gelir; Göksel ile Kerslake bunları karşıtlık bildiren bağlaçlar ve söylem bağlayıcıları arasında sayar. Bunlar 但是 ile 可是'nin yerindedir.

-(y)sA / ise ise başka türlü çalışır: yeni konunun hemen arkasına eklenir ve o konu hakkında öncekinden belirgin biçimde farklı bir şey söyleneceğini haber verir. Kitabın örneği «Sen hep kolayına kaçıyorsun, bense her işi en iyi şekilde yapmaya çalışıyorum». «Bense» tıpkı 我却 gibi kuruluyor: önce kişi, sonra karşıtlık işareti. Fark şu ki ise konuya yapışır, 却 ise fiil öbeğinin önüne.

«Belki» tıpkı 也许 gibi yalnız zarftır. 可能'nin öteki işlerini Türkçe başka kelimelere verir: sıfat için «mümkün», isim için «ihtimal»: 不可能 «imkânsız», 有这个可能 «Bu ihtimal var».

«Korkarım» Türkçede de korkuyu değil çekinceyi bildirir: «Korkarım yetişemeyeceğiz». 恐怕 bu kullanımla birebir örtüşür; içindeki 怕 bile aynı korku kelimesidir.

Örnekler

İkinci cümlede 张老师 birinci cümlenin içinde kaldığı için ikinci cümle onu 他 ile yeniden anar ve 却 zamirin arkasına geçer. İki 恐怕 cümlesinden biri tahmin, öteki kibar bir ret.

Örnek diyalog

14 Haziran 2027 pazartesi, öğle arası, kantin. Deniz dün gece annesini aradı ve taşınma fikrini ilk kez ona açtı. 小明 tepsisini Deniz'in karşısına bırakıyor.

Annenin cevabı iki parçalı: taşınmayı 也许 ile tartıyor, kaygısını 怕 ile, bir fiil olarak söylüyor. Deniz'in iki 恐怕'su iki ayrı iş görüyor: biri istemediği bir zorunluluğu tahmin ediyor, öteki bir öneriyi yumuşakça geri çeviriyor. 小明'in 猜'sine Deniz 可能'nin isim hâliyle cevap veriyor; 也许 orada kullanılamazdı. 却 her seferinde öznenin ya da zaman sözünün arkasında, fiilin hemen önünde. Karar yine verilmiyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) 天气预报说今天有雨，太阳却出来了。 Özne 太阳; 却 onun arkasına. (b) 他学了三年汉语，却不敢说。 İkinci cümlenin öznesi söylenmemiş, 却 fiilin önünde.
2. (a) 可能: 不可能 kalıbı, 也许 olumsuzlanamaz. (b) İkisi de olur: 也许吧 ve 可能吧. (c) 可能: 很 yalnız 可能'nin önüne gelir.
3. Örneğin: 谢谢你，可是星期六我有考试，恐怕去不了。 (Xièxie nǐ, kěshì Xīngqīliù wǒ yǒu kǎoshì, kǒngpà qù bu liǎo.)
4. (a) 怕: nesnesi 黑, korku fiili. (b) 恐怕: arkasından bir cümle geliyor ve konuşan istenmeyen bir şeyi tahmin ediyor.

Özet kartı

1. 却 bağlayıcı bir zarftır: karşıtlığı öznenin arkasında, fiilin önünde kurar. 但是 ve 可是 bağlaç olarak öznenin önünde durur; 但是……却 birlikte gelebilir.
2. 却 beklenenin bozulduğunu söyler; arkasından çoğu zaman olumsuz bir yorum gelir, ama övgü de olabilir.
3. 也许 yalnız zarftır. 可能 hem zarf hem sıfat hem isimdir: 不可能, 很可能, 有这个可能 kalıpları yalnız 可能 ile kurulur.
4. 也许 iki ihtimali dizebilir (也许……也许……) ve tek başına cevap olur: 也许吧.
5. 恐怕 hoşa gitmeyen bir tahmini bildirir ya da bir reddi yumuşatır: 恐怕要迟到了, 恐怕参加不了. Çoğu zaman 吧 ve 要/会/得 ile gelir.
6. 怕 nesne alan korku fiilidir (怕狗, 怕我不好好吃饭); 恐怕 isim almaz, bir cümleyi tahmin olarak sunar.
7. Yeni karakterler: 却, 恐, 许, 猜.

Sonraki derse köprü

却 beklentinin bozulduğunu sakin bir sesle bildiriyordu. Sıradaki ders, «Şaşkınlık ve ısrar: 竟然, 究竟, 到底, 难道», aynı bozulmanın şaşkınlıkla söylenişini ve cevabını hâlâ alamamış birinin ısrarla sorduğu soruyu işliyor; 难道 ise bir itirazı soru kılığında sunuyor. 小明 bir gün sabrı tükenip Deniz'e taşınıp taşınmayacağını son kez sorarsa, sorusuna hangi kelimeyi ekleyecek?