Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Okul basamakları: 小学, 初中, 高中, 大学; lisede 高一, 高二, 高三; üniversitede 本科 ve 专业.
- 高考, 普通高等学校招生全国统一考试'nin kısaltması; 2026'da 7 Haziran'da başladı, 1.290万 kayıtlı aday vardı.
- Düzen ilden ile değişir. Pekin'de 语数外 150'şer, altı dersten seçilen üç 选考科目 100'er, toplam 750; tercih puandan sonra.
- 考 + ders adı (考数学); 考试 nesne almaz; büyük sınava 参加; kazanmak 考上.
- 毕业 nesne almaz: 从……毕业; yazıda 毕业于.
- Adaylar: 考生, 应届生, 往届生; kayıt 报名, bir önceki sonbaharda.
- Yeni karakterler: 省, 压, 竞, 争, 科, 届.
Kanca
7 Haziran 2026 sabahı Çin'in dört bir yanında aynı sınav başladı. Çin Eğitim Bakanlığı o yıl kayıtlı aday sayısını 1.290万 (on iki milyon dokuz yüz bin) olarak açıkladı. Sınavın resmî adı on dört karakter tutar; gündelik dilde iki karakterle anılır: 高考 gāokǎo.
Kelimenin kendisi HSK 4 listesinde. Bu derste o kelimenin çevresindeki dili kuracaksın: okul basamaklarının adları, sınava girmek, kazanmak, puan, ders seçmek. Bir de Pekinli bir öğrencinin kendi sınavını nasıl anlattığını dinleyeceksin.
Anlatım
Okulun basamakları
Çocuğun ilk okulu 小学 xiǎoxué, ardından ortaokul 初中 chūzhōng, sonra lise 高中 gāozhōng gelir. Üniversitede lisans düzeyi 本科 běnkē, okunan alan 专业 zhuānyè'dir. Sınıf düzeyi 年级 niánjí ile söylenir: 小学三年级 «ilkokul üçüncü sınıf». Lisede kısaltma tercih edilir: 高一, 高二, 高三, «lise birinci, ikinci, üçüncü sınıf». 高考'ye giren öğrencinin yılı 高三'tür.
Çin'in Zorunlu Eğitim Kanunu dokuz yıllık zorunlu eğitimi öngörür (九年义务教育) ve altı yaşını dolduran çocuğun okula gönderilmesini ister. Aynı kanuna göre zorunlu eğitim çağındaki çocuk okula sınavsız kabul edilir (免试入学).
高考: adı, takvimi, kaydı
高考 bir kısaltmadır (缩略语, Ders HSK3.39). Tam adı 普通高等学校招生全国统一考试, kelimesi kelimesine «yükseköğretim kurumlarına öğrenci alımının ülke çapında birleşik sınavı». Kısa ad, uzun adın içinden iki hece seçerek kurulmuş: «yükseköğretim»in 高'sı ve «sınav»ın 考'su.
Sınav yazın yapılır ama kayıt bir önceki sonbaharda başlar. Heilongjiang'ın 2026 sınavı için yayımladığı duyuru, 30 Eylül 2025 tarihli; internetten kayıt 14–19 Ekim 2025 arasında. Kaydın fiili 报名 bàomíng, adayın adı 考生 kǎoshēng. Duyurularda iki aday türü daha geçer: o yıl liseden mezun olacak olan 应届生 yīngjièshēng ve daha önceki yıllarda mezun olmuş, yeniden giren 往届生 wǎngjièshēng.
Pekin'de puan nasıl toplanır?
Sınav ülke çapında, ama ders ve puan düzeninin bir kısmı il (省 shěng) düzeyinde kurulur: Pekin'in planını 2018'de Pekin Eğitim Komisyonu açıkladı. Bu yüzden «高考 şöyledir» diye tek bir şablon kurmak yanıltır. 小明 Pekinli olduğu için onun düzenine bakalım.
Pekin 2020'den bu yana fen ve edebiyat kolu ayrımını kaldırdı (不分文理). Herkes 语文, 数学, 外语 sınavına girer; her biri 150 puan. Öğrenci ayrıca 思想政治, 历史, 地理, 物理, 化学, 生物 arasından üç dersi kendisi seçer; her biri 100 puan. Toplam 750 eder. Tercih formu (志愿 zhìyuàn) puan öğrenildikten sonra doldurulur.
Sınavı konuşmak
考 tek başına «sınava girmek, sınavını vermek» fiilidir ve nesne alır: 考数学, 考汉语. 考试 ise ya ad ya da nesnesiz fiildir; arkasına ders adı gelmez. Büyük sınava katılmak için 参加 kullanılır: 参加高考. Sonucu Ders HSK3.16'daki 考上 söyler: 考上大学 «üniversiteyi kazanmak».
Puan konuşulurken 分数 fēnshù sayının kendisidir; 成绩 chéngjì sonucun tamamı, iyi ya da kötü bir başarı. 分数很高 ve 成绩很好 ikisi de duyulur, ama 我考了六百分 cümlesinde yalnız 分 iş görür.
Duygunun dili de HSK 4'te: 压力 yālì «baskı, stres», 竞争 jìngzhēng «rekabet», 紧张 «gergin». Bu kelimeler önceki derslerin kalıplarıyla birleşince sınav yılını anlatmak kolaylaşır: 不是……就是 (Ders HSK4.18) bir yılın iki seçeneğe sıkıştığını, 连……都 hafta sonunun bile kaybolduğunu, 尽管 baskıya rağmen süren bir alışkanlığı söyler. 跟……相比 iki sınavı yan yana tartar.
Karakter köşesi
| Karakter | Pinyin | Anlam | Kök | Çizgi |
|---|---|---|---|---|
| 省 | shěng | il, eyalet; tasarruf etmek | 目 | 9 |
| 压 | yā | bastırmak; (压力) baskı, stres | 厂 | 6 |
| 竞 | jìng | yarışmak | 立 | 10 |
| 争 | zhēng | çekişmek; (竞争) rekabet | 亅 | 6 |
| 科 | kē | dal, bölüm; (本科) lisans | 禾 | 9 |
| 届 | jiè | dönem, mezuniyet yılı | 尸 | 8 |
竞 ile 争 yalnız birlikte değil, tek tek de anlam taşır; 竞争 iki yakın anlamlı hecenin birleşmesidir. 省 iki okunuşludur: «il» anlamında ve «tasarruf etmek» (省钱) anlamında shěng, «kendini yoklamak» anlamında xǐng; bu derste yalnız shěng. 届 mezuniyet yılını sayar: 应届生, 往届生, 这一届的学生. 科 本科'nin yanında 科学 «bilim» kelimesinde de çıkar.
Türkçe ile karşılaştırma
Türkiye'de üniversiteye giriş sınavı da yazın yapılır. ÖSYM'nin duyurusuna göre 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) 20–21 Haziran'daydı ve üç oturumdan oluşuyordu: cumartesi Temel Yeterlilik Testi (TYT), pazar sabahı Alan Yeterlilik Testleri (AYT), aynı gün öğleden sonra Yabancı Dil Testi (YDT). Birinci oturuma iki milyon dört yüz binden fazla aday başvurmuştu. Pekin düzeninde ise seçmeli derslerin puanı ortak derslerle aynı toplama girer.
Dil tarafında en yakın eşleşme «kazanmak». «Üniversiteyi kazandı» ile 考上大学了 aynı başarıyı söyler; ikisinde de fiil sınavı değil sonucu anlatır. «Sınava girmek» ise iki parçaya bölünür: büyük, resmî bir sınav için 参加, bir dersin sınavı için 考.
Mezuniyette yön farkı var. Türkçe okulu ayrılma ekiyle bağlar: «Ankara Üniversitesinden mezun oldu». 毕业 nesne almaz; okul fiilin önüne bir edatla gelir: 从北京大学毕业. Yazı dilinde 毕业于北京大学 da görülür.
«Son sınıf» ile 高三 de tam örtüşmez. Türkçede «son sınıf» her okulda kullanılabilir; 高三 yalnız liseye ait, üstelik sınavın yılına öyle sıkı bağlı ki 高三 demek çoğu konuşmada «sınav yılı» demeye yeter.
Örnekler
Örnek diyalog
2 Aralık 2027 perşembe, 张老师 sınıfa 8 Aralık çarşamba için beş dakikalık bir konuşma ödevi verdi: «两个国家的考试». İki gün sonra, cumartesi akşamı 小明 notlarına yardım etmek için yukarıdan Deniz'e uğradı; masada yarım kalmış bir sayfa.
小明 ilk cümlesinde sınırı kendisi çiziyor: anlattığı tek bir öğrencinin yılı. Pekin düzeninin ayrıntıları (ders sayısı, seçmeli üç ders, puandan sonra tercih) onun repliklerinde; Deniz'in tarafında 场 oturumu sayıyor. 不是……就是 ile 连……都 aynı repliğe girince bir yılın darlığı iki kalıpla anlatılmış oluyor.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"我明天考试汉语。"
— «Yarın Çince sınavına giriyorum» cümlesinde «sınav» kelimesi fiil yerine konmuş ve arkasına ders adı eklenmiş. 考试 nesne almaz; ders adını 考 alır. Doğrusu: 我明天考汉语。 (Wǒ míngtiān kǎo Hànyǔ.) Ya da: 我明天有汉语考试。
Yaygın yanlış"她毕业了北京大学。"
— Türkçedeki «… -den mezun olmak» düşünülüp okul fiilin arkasına nesne gibi konmuş. 毕业 nesne almaz; okul 从 ile önce gelir. Doğrusu: 她是从北京大学毕业的。 (Tā shì cóng Běijīng Dàxué bìyè de.)
Yaygın yanlış"他考了大学。"
— «Üniversiteyi kazandı» denmek isteniyor, ama 考了 yalnız sınava girildiğini söyler, sonucu açık bırakır. Doğrusu: 他考上了大学。 (Tā kǎoshàngle dàxué.)
Mini alıştırma
Cevaplar
- (a) 考: arkasında ders adı var (我们考数学). (b) 考试: cümlenin öznesi bir ad (这次考试). (c) 参加: büyük ve resmî sınava katılmak (参加高考).
- 他周末不是在图书馆就是在家。 不是……就是 iki yerden birini söyler, üçüncüsüne yer bırakmaz.
- 130 + 140 + 135 + 255 = 660: 六百六十分. 750'den doksan puan eksik: 差九十分.
- 我姐姐是从安卡拉的一所大学毕业的，专业是化学。 Okul 从 ile fiilin önüne gelir; 毕业 nesne almaz.
Özet kartı
- Okul basamakları: 小学, 初中, 高中, 大学; lisede 高一, 高二, 高三; üniversitede 本科 ve 专业.
- 高考, 普通高等学校招生全国统一考试'nin kısaltması; 2026'da 7 Haziran'da başladı, 1.290万 kayıtlı aday vardı.
- Düzen ilden ile değişir. Pekin'de 语数外 150'şer, altı dersten seçilen üç 选考科目 100'er, toplam 750; tercih puandan sonra.
- 考 + ders adı (考数学); 考试 nesne almaz; büyük sınava 参加; kazanmak 考上.
- 毕业 nesne almaz: 从……毕业; yazıda 毕业于.
- Adaylar: 考生, 应届生, 往届生; kayıt 报名, bir önceki sonbaharda.
- Yeni karakterler: 省, 压, 竞, 争, 科, 届.
Sonraki derse köprü
小明'in hikâyesi bir şehrin hikâyesi de: Pekinli olduğu için Pekin'in sınav düzenine girdi, sınav yılını da o şehrin içinde, okulla ev arasında geçirdi. Sıradaki ders o şehrin kendisine bakıyor: kalabalık, trafik, hava ve çevre. Bir kentte yaşamanın iyi ve zor yanlarını Çince nasıl tartarsın, ve 环境 kelimesi bir sokağı mı, bir havayı mı anlatır?