İş hayatı: toplantı ve iş yazışması

Kanca

Çince resmî bir mektubun son cümlesi ortasından ikiye bölünür. Metnin altında, iki karakter içeriden 此致 yazılır ve arkasına hiçbir işaret konmaz; bir alt satırda, en soldan 敬礼！ gelir. Okunuşu tek bir dilektir, «bununla saygılarımı sunarım», ama kâğıtta iki satıra yayılır.

Bu derste o iki satıra varana kadar yazılan her şeyi kuracaksın: bir yöneticiye nasıl seslenilir, bir toplantı nasıl açılır, ek dosya nasıl bildirilir, bir e-posta nasıl kapanır.

Anlatım

Sahne: bir günlük çeviri işi

25 Kasım 2027 perşembe, dersten sonra 张老师 Deniz'i yanına çağırdı. Eski sınıf arkadaşı 周经理 Zhōu jīnglǐ bir seyahat şirketinde çalışıyor; şirket 11 Aralık cumartesi Pekin'e gelecek bir Türk misafir grubunu karşılayacak ve o gün için Türkçe bilen bir yardımcı arıyor. 张老师 Deniz'in adını vermiş. Öğleden sonra 周经理'nin e-postası geldi: Deniz'den kısa bir özgeçmiş istiyor ve onu pazartesi bir toplantıya çağırıyor.

Bu derste yeni dilbilgisi yok; bildiğin yapılar iş ortamında, daha resmî bir tonla kullanılacak.

Toplantının dili

Toplantının adı 会议 huìyì, toplantı yapmak 开会 kāihuì. İkisi de üçüncü düzeyin kelimesi. 开会 ayrılabilen bir fiildir (离合词): süre ya da sayı fiil ile nesnenin arasına girer. 我们开了一个小时的会 «Bir saat toplantı yaptık».

Toplantıyı yöneten kişi 主持 zhǔchí eder. Kelime beşinci düzeyin listesinde; 汉典 onu «toplantı başkanlığını üstlenmek» diye açıklar ve 主持会议 örneğini verir. Pasif bir yapıya gerek yok, 由 yeter: 今天的会由周经理主持 «Bugünkü toplantıyı 周经理 yönetiyor».

Gündemin adı 议程 yìchéng. Bu kelime HSK 7–9 listesinde, ama bir toplantı davetinde karşına çıkabilir; anlamını tanıman yeter. Gündemin maddeleri 第一项、第二项 diye sayılır.

周经理'nin davetinde ise hiçbir şey yaklaşık değildi: 十一月二十九日（星期一）下午三点，公司三楼会议室. Saatin yanında 左右 yok; Deniz'den 准时 gelmesi bekleniyor.

Toplantı 各位好 ile açılabilir. 各位 «herkes, hepiniz» dördüncü düzeyin dilbilgisi listesinde gösterme zamirleri arasında yer alır ve bir topluluğa saygıyla seslenir. Toplantıda geçen öteki kelimeler de çoğunlukla bu düzeyden: 讨论 «tartışmak», 意见 «görüş», 安排 «düzenlemek, program», 通知 «bildirmek, duyuru», 准时 «tam vaktinde», 推迟 «ertelemek», 取消 «iptal etmek».

Hitap: kime nasıl seslenilir

Deniz 周经理'ye, 张老师'ye olduğu gibi, soyadı ve unvanıyla seslenir: 周经理, 张老师, 李医生. Adı bilinmeyen bir kişi için 先生 ya da 女士 kullanılır. Konuşurken 周经理好 yeterlidir. Yazının başında ise 尊敬的 eklenebilir: 尊敬的周经理.

Bu satırın biçimi de bellidir. Hitap en soldan, girinti olmadan yazılır ve arkasına iki nokta konur. Bir sonraki satırda 您好！ gelir. 您, karşıdaki kişinin konumuna gösterilen saygıyı taşır. İlk e-postada 你 yazmak bir dilbilgisi hatası değildir, ama yazının tonunu bir arkadaş mesajına yaklaştırır.

Saygı yalnız zamirde durmaz. Karşı tarafın kurumuna 贵 eklenir: 贵公司 «şirketiniz». Sözlükler bu tür kelimeleri tek bir başlık altında toplar.

E-postanın gövdesi: yazı dilinin bağlaçları

Bir iş e-postası genellikle bir gerekçe verir, bir sonuç çıkarır ve bir şey ekler. Bunun için gündelik bağlaçlar yerine yazı dilinin daha ağır sözleri seçilir. 由于 ile 因此 bir sebep-sonuç çifti kurar (Ders HSK4.10): 由于星期一上午有课，因此下午比较方便. 此外 listeye bir madde daha ekler (Ders HSK4.11). 对于 konuyu öne çıkarır, 按照 bir isteğe ya da kurala dayanır (Ders HSK4.9): 按照您的要求.

Bu sözlerin konuşmadaki karşılıkları da doğrudur: 因为……所以, 还有, 按. Fark anlamda değil üsluptadır. Aynı cümleyi telefonda 因为 ile, e-postada 由于 ile kurmak ikisini de yerinde kullanmak demektir.

Ek, rica ve kapanış

E-postaya eklenen dosyanın adı 附件 fùjiàn. 汉典 kelimeyi «ana belgeyle birlikte gönderilen ilgili belge» diye açıklar; İngilizce karşılıkları arasında «attachment (email)» da var. Eki gövdede bir cümleyle bildirmek, alıcının onu gözden kaçırmasını önler: 我的简历在附件里.

Resmî yazışmada ek yine metnin içinde bildirilir. Çin'in resmî belge standardı, ek varsa onun metnin hemen altında, bir satır boşluk bırakılıp iki karakter içeriden «附件：» diye bildirilmesini ister; imza ve tarih bunun altına düşer.

Bir yanıt beklendiğini söylemek için kısa bir rica yeter: 收到后请回复. 回复 «yanıt vermek» dördüncü düzeyin kelimesi.

Kapanışta iki yol var. Daha sıcak olanı bir dilektir: 祝您工作顺利！ Daha resmî olanı Kanca'daki çifttir. Bir yazışma ders kitabı, tanıtım mektubu (介绍信) için bu çifti şöyle yerleştirir: metnin altında yeni bir satıra, iki karakter içeriden 此致; bir alt satıra, en soldan 敬礼. 汉典 此致'yı «mektup ve raporların sonunda kullanılan, iyi dilek ve selam bildiren söz» diye tanımlar. 敬礼 ise «mektup sonundaki saygı sözü»dür. 此致'nın arkasına noktalama konmaz, çünkü cümle orada bitmemiştir. En sonda ad ve tarih gelir.

Karakter köşesi

尊 ile 敬 birlikte 尊敬'yı kurar ve ikisi de saygı bildirir; 敬 kapanıştaki 敬礼'da bir kez daha görünür. 致'nın solundaki parça 至 «varmak» karakteridir ve Kangxi sözlüğü onu bu kökün altına koyar. 致 tek başına yazı dilindedir: 此致 ile 致谢 «teşekkür sunmak» gibi kalıplarda karşına çıkar. 式 正式'de «resmî» anlamını verir; 形式 «biçim» kelimesinde de aynı karakter var. 排 ise 安排'nın ikinci hecesi; tek başına «sıra» da demektir. 译 konuşma kökü 讠 ile yazılır; 翻译 hem iş hem de o işi yapan kişidir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede hitabın saygı sözü addan önce gelir: «Sayın Zhou». TDK sözlüğü «sayın» kelimesini «konuşma ve yazışmalarda saygı belirtisi olarak kişi adlarının önüne getirilen söz» diye tanımlar. Çincedeki 尊敬的 da başta durur, ama arkasından bir ad değil bir soyadı ve unvan gelir. Ayrıca arada 的 vardır, çünkü 尊敬 bir sıfat gibi isme bağlanır.

Resmî Türkçe yazışmada kapanış, yazıyı kimin kime yazdığına göre seçilir. Resmî Yazışma Yönetmeliği'ne göre üst ve aynı düzeydeki makamlara yazılan yazı «… arz ederim.» ile, alt makamlara yazılan yazı «… rica ederim.» ile biter. Muhatabı gerçek bir kişi olan yazılar ise «Saygılarımla.», «İyi dileklerimle.» ya da «Bilgilerinize sunulur.» ile bitirilebilir. Bu dersin Çince kapanışları böyle bir yön ayrımı taşımıyor; Deniz'in e-postasında ton hitapta ve zamirde, 您 ile 尊敬的'de ayarlandı. «İyi dileklerimle» ise 祝您工作顺利'nin işlevine yakındır.

Ek bildirimi iki dilde de vardır, ama yeri farklıdır. Türk yönetmeliğinde «Ek:» başlığı imza bölümünden sonra yazılır. Çin standardında 附件 bildirimi metnin hemen altında, imzanın üstünde durur. Bir e-postada ikisi de gövdeye bir cümleyle taşınabilir: «Özgeçmişim ektedir» ile 我的简历在附件里.

Örnekler

Deniz'in 25 Kasım akşamı gönderdiği yanıt, satır satır:

29 Kasım pazartesi, şirketin küçük toplantı odası:

Örnek diyalog

Aynı gün, 25 Kasım, akşam yemeğinden sonra. 小明 yukarıdaki dairesinden aşağı uğramış; Deniz'in dizüstü bilgisayarında yanıt taslağı açık.

小明'in düzeltmeleri dilbilgisine değil tona dokunuyor. Deniz'in ilk taslağındaki cümleler doğruydu; değişen hitap, zamir ve kapanış oldu. Örnekler bölümündeki son hâl bu konuşmadan çıktı.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 尊敬的周经理： (en soldan, iki noktayla) ve alt satırda 您好！
2. 由于下雨，因此会议推迟了。此外，地点也换了。 Anlam aynı kalır; 由于……因此 ve 此外 yazı dilinin tonunu verir, 会 yerine 会议 de daha resmîdir.
3. Bir örnek: 各位好，现在开会。今天的会由我主持，议程有两项。 由 yönetenin kim olduğunu söyler; 主持 yerine 负责 da anlaşılır, ama toplantı için yerleşik kelime 主持'dir.
4. 此致 metnin altında yeni bir satırda, iki karakter içeriden, arkasında işaret olmadan; 敬礼 bir alt satırda en soldan, arkasında ünlemle: 敬礼！

Özet kartı

1. Toplantı: 会议 isim, 开会 fiil; ayrılabilir: 开了一个小时的会. Yöneten 主持, gündem 议程, madde 第一项.
2. Açılış: 各位好 bir topluluğa saygıyla seslenir; 由 + kişi + 主持 toplantıyı kimin yönettiğini söyler.
3. Hitap: soyadı + unvan (周经理); yazıda 尊敬的 + soyadı + unvan, en soldan, iki noktayla; ardından 您好.
4. Saygı sözleri (敬辞): 您, 贵公司, 尊敬的.
5. Gövde: 由于……因此, 此外, 对于, 按照 yazının tonunu yükseltir; ek gövdede bir cümleyle bildirilir: 我的简历在附件里.
6. Kapanış: 祝您工作顺利, ya da iki satırda 此致 / 敬礼！; sonda ad ve tarih.
7. Türkçe kapanışı makama göre seçer (arz / rica); Çincede ton hitapta ve zamirde ayarlanır.
8. Yeni karakterler: 尊, 敬, 致, 式, 排, 译.

Sonraki derse köprü

Deniz özgeçmişine okulunu ve hangi düzeyde Çince öğrendiğini yazdı; Çin'de aynı satırı dolduran bir öğrenci ise okul basamaklarını sayar: ilkokul, ortaokul, lise. Sıradaki ders bu basamakların adlarını ve lisenin sonundaki büyük sınavı, 高考'yi ele alıyor: adı neyin kısaltması, kayıt ne zaman yapılır, puan nasıl toplanır? Pekinli 小明 de o sınavı kendisi yaşadı.