Yaklaşık sayılar: 来, 左右, 前后, 大约

Kanca

Deniz kalemi elinde, kaç gram un gerektiğini soruyor. 小明'in annesi gülüyor: 面一斤左右，水大约半碗，蒸二十来分钟. Tarifte kesin sayı yok; üç miktar üç ayrı araçla yuvarlanmış.

Bunlar birbirinin yerine geçmiyor: 春节前后 doğal bir öbek, *两个小时前后 ise kulağa yanlış gelir. Her araç sayının başka bir yerine oturur ve başka türden bir sayı kabul eder.

Anlatım

Neler biliniyor?

Ders HSK2.32'de 几 ve 多 ile «birkaç» ve «küsur» kurdun; ölçüt sayının son basamağıydı. Ders HSK3.9'da 大概 sayının önüne geçip «aşağı yukarı» dedi, yan yana iki rakam da (两三种, 七八个) bir aralık çizdi. Dördüncü düzeyin araçları tek izlence satırında: «概数表示法3：数词+来+量词» ve «用"大约、左右、前后"表示概数» (HSK 2025 izlencesi, 语法 HSK 4 · 6.1).

来: yuvarlak sayının çevresi

来 bilinen fiilin bir başka işi. 汉典 onu «sayının ya da sayı-ölçü öbeğinin arkasında yaklaşık bir tahmin bildiren söz» diye tanımlar ve 二百来头猪, 二十来个 örneklerini verir.

Asıl kalıpta sayı sıfırla biter ve 来 ölçü kelimesinin önüne girer: 十来个人, 二十来岁, 一百来块, 一千来米. Sondaki basamak sıfır değilse 来 kullanılmaz; *二十三来岁 denmez. Dilbilgisi yazarı 吕叔湘 bu sınırı 1942'de böyle koymuş: 来 yalnız 十, 百 gibi sayılardan sonra ve ölçü kelimesinden önce gelir (Saksoong 2013'ün aktarımıyla).

Daha dar bir kalıpta bir ile dokuz arası bir sayı ve bir ölçü biriminden sonra 来 ve bir boyut sıfatı gelir: 两米来高, 三斤来重. Arkasına isim pek gelmez; 李紫萱 (2024) 三斤来草莓'yı seyrek bulur, olağanı 三斤多草莓. Saat ve ayda ise 个 ile isim alır: 两个来小时, 两个来月 (丁声树 1961, Saksoong'un aktarımıyla).

Peki 一百来块 ile 一百多块 aynı aralık mı? Değil. 多 sayının hep üstündedir: 一百多块 yüzden fazla. 来 için iki okuma var. Birine göre 左右 gibi iki yöne uzanır, ötekine göre sayının altında kalır ve ona en fazla ulaşır (张卫国 ve 梁社会 2003). Doksan beş yuanlık bir hesaba 一百来块 denebilir; 一百多块 denemez.

左右: sayının arkasında, en geniş araç

左右 «sol ve sağ» demek; sayının arkasına geçince o sayının iki yanını gösterir. 汉典 ona «sayı-ölçü öbeğinin arkasında yaklaşık bir sayı» der ve iki örnek verir: 六点左右 ve 三十年左右.

左右 dört türlü sayı kabul eder: yaş (三十岁左右), miktar (一斤左右, 一百块左右), saat ya da tarih (八点左右, 二十号左右) ve süre (两个小时左右). Saksoong'un karşılaştırma tablosunda dört kutuyu da dolduran tek araç budur.

Bir sınırı var: sayı içermeyen bir zamana eklenmez. *春节左右 denmez; bayram, mevsim ya da bir olay için öteki araç gerekir.

Bir de üst üste binme: 二十多岁 zaten yaklaşık. Arkasına bir de 左右 koymak, 李紫萱'nın incelediği öğrenci derleminde «fazladan ekleme» türünde bir hatadır; *二十多岁左右'da 左右 silinir.

前后: yalnız zaman noktası

前后 «önü ve arkası». Yaklaşık sayıda yalnız bir zaman noktasının arkasına geçer ve o noktanın biraz öncesini ve biraz sonrasını kapsar: 春节前后, 国庆节前后, 2020年前后, 八点前后. Bir olay da olur: 搬家前后, 考试前后. 汉典 bu anlamı «yaklaşık bir zaman aralığı» diye verir.

Yaş, miktar ve süre 前后 ile kurulmaz: 三十岁前后, 一百块前后, *两个小时前后. Süre bir nokta değildir; bir sürenin «öncesi» olmaz.

Saatle 前后 kurulabilir ama seyrektir: Saksoong'un aktardığı derlem sayımında (牛顺心 2002) en sık 春节前后 türü öbekler çıkar, saat ve ay en seyrek olanlardır. Saatte 左右 daha olağan.

Dikkat: bir sürenin önüne geçen 前后 yaklaşıklık değil, «baştan sona» bildirir: 前后用了三年 «toplam üç yıl sürdü».

大约 ve 大概: sayının önünde

大约 sayının önüne gelir ve konuşanın bu sayıyı tahminle verdiğini söyler: 大约五百个学生, 大约八点到. 汉典'nin tanımı: «tahmin edilen sayı pek kesin değil». Ders HSK3.9'daki 大概 aynı yere oturur ve sayı önünde çoğu zaman 大约 ile değişebilir. Ayrıldıkları yer şu: 大概 bir isim ya da sıfat da olabilir (知道个大概, 大概的意思), 大约 yalnız zarftır.

Peki 大约 ile 左右 aynı cümlede durabilir mi? İki görüş var. Kuralcı görüşe göre ikisi aynı işi gördüğü için birlikte kullanılmaz; editör 聂敏 (2009) 大约需要两个小时左右 cümlesini anlam tekrarı sayar ve birini silmeyi önerir. Öbür yanda gerçek kullanım var: Saksoong'un derlemden aldığı 一些少数民族的人数大概在一两万左右 cümlesi ve tezdeki 老师大概三月左右回国 cevabı ikisinin birlikte geçtiğini gösterir. Konuşmada bu birlikteliği duyacaksın; yazılı ödevde ve sınavda birini seçmek güvenli yoldur.

上下 nerede?

上下 da yaşın ve miktarın arkasına geçer (三十岁上下), ama zamanla kurulmaz. Kelime listesinde beşinci düzeyde; burada yalnız adını bil.

Karakter köşesi

龄'de anlamı soldaki 齿 «diş», sesi sağdaki 令 taşır. 年龄 formda karşına çıkar; konuşmada 多大 ya da 几岁 sorulur. 馒头'de 头 hafif tonludur: mántou. 蒸'nun tepesinde 艹, altında dört noktalı ateş kökü var. 降温 havanın soğuması demek.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin araçları da sayının farklı yerlerine oturur. «Aşağı yukarı» ve «yaklaşık olarak» her sayının önüne gelebilir (G&K 15.8): «aşağı yukarı yüz sayfa». Bu, 大约 ve 大概'nın yeridir. «Kadar» ise sayının arkasına geçer; TDK onu «aşağı yukarı, yaklaşık anlamında bir niceliğin miktarını tahminî olarak belirten söz» diye tanımlar. Yerine bakılırsa 左右'ya ya da 来'ya benzer: «yirmi kadar kişi» 二十来个人 ya da 二十个人左右.

Zamanda Türkçe çoğul ekine başvurur: «mayıs başlarında», «kırk beş yaşlarında», «o sıralarda» (G&K 14.3.1.2). Bu ek bir noktayı genişletir, tıpkı 前后'nin yaptığı gibi. «Bayram sıralarında» 春节前后'ye denk düşer. Saatte TDK «sularında» kelimesini verir: «saat gibi kelimelerle birlikte yaklaşık zaman bildiren bir söz». «Saat sekiz sularında» ise 八点左右.

Fark sınırlarda. Türkçede «civarında» yaşa, paraya, saate, süreye rahatça eklenir; Çincede bu genişlik yalnız 左右'de var. «Otuz yaş civarında» diye düşünüp 前后 seçen biri yanılır. Bir de üst üste binme var: Çincede 多 ile 左右 aynı sayıda durmaz, «yirmi küsur kadar» diye düşünmek tuzağa götürür.

Örnekler

Örnek diyalog

20 Kasım 2027 cumartesi öğleden sonra, altıncı kattaki mutfak. 小明'in annesi Deniz'e 馒头 yapmayı gösteriyor; 小明 masada, telefonuyla oynuyor.

Süreler 左右 ya da 来 alıyor (一个小时左右, 两个来小时); kış gün dönümü ve 大卫'nin geliş günü zaman noktası olduğu için 前后. 大约 yalnız su için, sayının önünde.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. a) 前后: bayram bir zaman noktası, içinde sayı yok. b) 左右: süre, 前后 alamaz. c) 来: sıfırla biten sayı, ölçünün önü (五十来岁). d) 左右; 前后 da olur ama saatte seyrek.
2. 来 yalnız sıfırla biten sayıdan sonra gelir; 二十三 öyle değil. 二十三个人左右 ya da 大约二十三个人.
3. Bir okumaya göre evet: 来 sayının biraz altını da kapsayabilir. 一百多块 ise yüzün altına hiç inmez.
4. 我早上跑步大约半个小时。 ve 我早上跑步半个小时左右。

Özet kartı

1. 来: sıfırla biten sayı + 来 + ölçü (十来个, 二十来岁); *二十三来 olmaz.
2. 一百多块 yüzün hep üstünde; 一百来块 yüzün çevresinde, altına da inebilir.
3. 左右: sayı-ölçü öbeğinin arkasında; yaş, miktar, saat ve sürede kullanılır; sayısız bayram ya da olayla kullanılmaz.
4. 前后: yalnız zaman noktası (春节前后, 搬家前后); yaş, miktar, süre almaz. Bir sürenin önünde «baştan sona» demek.
5. 大约 / 大概: sayının önünde. 大约 ile 左右 bir arada: konuşmada duyulur, yazıda birini seç.
6. Yaklaşıklıklar üst üste binmez: *二十多岁左右.
7. Yeni karakterler: 龄, 盐, 馒, 蒸, 降.

Sonraki derse köprü

Mutfakta göz kararı yeter; iş yazışmasında ise üslup da değişir. Sıradaki derste Deniz'e bir şirket yöneticisinden e-posta geliyor: 尊敬的 ile açılan hitap satırı, 您 ve 贵公司 gibi saygı sözleri, 由于 ile 此外 gibi yazı dilinin bağlaçları ve iki satıra bölünen 此致 / 敬礼 kapanışı. Bir toplantı davetindeki saate 左右 eklenir mi?