尽管…但是…, 然而, 不过

Kanca

Türkçede «yalnız» iki iş görür. «Yalnız sen geldin» derken «sadece» demektir; «Ev güzel, yalnız biraz pahalı» derken bir «ama» olur. Üstelik bu «ama» yumuşaktır: sözü yıkmaz, bir köşesini kırpar.

Çincede 不过 búguò aynı iki işi taşır. Bu derste o yumuşak «ama»yı, kâğıtta duran ciddi 然而'yı ve bir olguyu açıkça kabul edip yine de karşı yöne giden 尽管'yi ayıracağız.

Anlatım

Haritadaki yer

虽然……，但是…… ile karşıtlık birleşik cümlesini (转折复句) Ders HSK2.29'da kurmuştun. HSK 4 izlencesi aynı türe dört kalıp ekler: 尽管……，但是/可是……; ……，然而……; ……，不过……; bir de X是X，就是/不过…… Hepsi aynı yöne döner, ama ne aynı sertlikte ne aynı ortamda.

Kalıplardaki kelimeler bağlantı sözcükleridir (关联词语): biri birinci parçada (尽管), eşi ikinci parçada (但是, 还是) durur. İzlence bağlantı sözcüğü olmayan birleşik cümleleri bile bu adla ayırır.

尽管: olguyu kabul et, yine de dön

尽管 jǐnguǎn birinci parçaya girer ve orada doğru olduğu bilinen bir şeyi kabul eder. 汉典'nin tanımı tam bu: «bir olguyu şimdilik kabul eder, arkasından çoğu zaman bir dönüş gelir». İkinci parçada 但是 ya da 可是 durabilir; çoğu zaman bir de 还是 gelir: 尽管天气很热，他还是每天去跑步.

虽然'dan farkı nerede? AllSet Learning'in sayfası 尽管'yi 虽然'dan «biraz daha güçlü» bulur, İngilizcedeki «despite»e yakın sayar. Yapı da tanıdık: 尽管 öznenin önüne de arkasına da girebilir, 但是 hep ikinci parçanın başında kalır. Asıl yeni bilgi şu: 虽然 yalnız bağlaçtır, 尽管 ise bir de zarftır.

Zarf olan 尽管 fiilin hemen önüne geçer ve «çekinmeden, hiç düşünme» der: 有问题尽管问 «Sorunuz varsa çekinmeden sorun». 汉典 bu anlamı 只管 ile eş tutar. İzlence iki kullanımı da HSK 4'e koyar; AllSet Learning'in sayfası zarfı bir üst düzeyde gösterse de.

还是'nin yazıdaki eşi 仍然 réngrán: 汉典 仍'yi «hâlâ, eskisi gibi» diye açıklar. 尽管下着大雨，比赛仍然进行了 bir haber cümlesi gibi okunur.

Sözlüğün okunuşu jǐnguǎn; AllSet Learning konuşmada jìnguǎn da duyulduğunu kaydeder. Tayvan'ın 国语辞典'si de 尽管'yi «虽然» yanında «即使» ile açıklar; bu derste 尽管'yi gerçekleşmiş olgular için kullanıyoruz.

然而: yazının «ama»sı

然而 rán'ér aynı dönüşü yazı dilinde yapar. AllSet Learning'e göre 可是 ve 不过'dan ayrıldığı yer resmîliğidir. 国语辞典 yerini de söyler: parçanın başında. Yani 然而 özneden önce gelir: 我以为他会来，然而他一直没有来.

Bu, Ders HSK4.5'teki 却 ile tam ters bir yerleşim. 却 bir zarftır, öznenin arkasına girer; 然而 bir bağlaçtır, öznenin önünde durur. İkisi aynı cümlede buluşabilir ve dönüşü iki kez işaretler: 他准备了一年，然而结果却不太好.

汉典'nin örneği bir konser salonundan: 乐曲终止了，然而无人离席 «Müzik bitti, ama kimse yerinden kalkmadı». Yazıda tam yerinde; konuşmada kitap gibi durur.

不过: yumuşak «ama» ve «sadece»

不过 en hafif dönüştür. AllSet Learning onu 可是 ve 但是'den «daha yumuşak ve daha gündelik» bulur. Birinci parçayı yıkmaz, ona bir kayıt düşer: 这件衣服我很喜欢，不过有点儿贵. Hak verip ayrılmanın, kabul edip şart koymanın kelimesidir.

Kanca'daki ikinci iş de sözlükte: 国语辞典'nin 不过 için ilk anlamı «仅仅，只», yani «sadece». 这不过是一个小问题 «Bu sadece küçük bir sorun». İzlence bu zarfı HSK 5'e bırakıyor; şimdilik tanıman yeter. İpucu yerdedir: bağlaç 不过 parçanın başında durur, zarf 不过 ise fiilin ya da 是'nin önünde.

X是X: önce hak ver

İzlencenin dördüncü kalıbı bir sıfatı 是 ile ikiye katlar: 贵是贵，不过质量很好 «Pahalı olmasına pahalı, ama kalitesi iyi». Birinci parça bir noktayı kabul eder; dönüş arkadan gelir.

İkinci parçayı 不过 da 就是 da açabilir, ama yön farkı var. AllSet Learning'in örneklerinde 但是 ile hem iyi hem kötü bir sonuç gelebilir; 就是 ise yalnız bir kusuru getirir: 好吃是好吃，就是太辣了.

Karakter köşesi

尽 iki eski karakterin sadeleşmiş tek biçimi: jǐn okunan 儘 ve jìn okunan 盡. 尽管'de jǐn okunur; 尽力 «elinden geleni yapmak»ta jìn. 管'nin üstünde bambu kökü var; 汉典 onun en eski anlamını flüte benzer bir bambu çalgı diye verir, sonra her türlü boru, bugün ise 管理 «yönetmek». 仍'nin 说文'teki tanımı «因», yani «eskisini sürdürmek». 汗'nın solunda su kökü var, 说文 onu «bedenin sıvısı» diye tanımlar.

Türkçe ile karşılaştırma

尽管'nin Türkçedeki en yakın eşi «-mesine rağmen». Göksel ve Kerslake bu eki «-diği hâlde» ile birlikte en sık kullanılan iki taviz zarf-fiili arasında sayar. Çincede ise bir ek yok, cümlenin başında bir kelime var: «Hava sıcak olmasına rağmen» ≈ 尽管天气很热. İkinci parçadaki 还是 Türkçenin «yine de»siyle buluşur; aynı kitap «yine de»nin sık sık «ama» ile birlikte geldiğini not eder. 但是……还是 da öyle.

然而'nin Türkçe karşılığı resmî bir bağlaç: «ne var ki», «buna karşın». Kitaba göre «ne var ki» oldukça resmî kayıtlarla sınırlıdır. Bir haberde «Ne var ki kimse yerinden kalkmadı» doğaldır; arkadaşa söylenince tuhaf kaçar. 然而 için de durum aynı.

Ayrıldığımız yer «ama»nın konumu. Türkçede konuşmada «ama» cümlenin sonuna kayabilir: «Kitabı aldım. Okuyamadım ama.» Çincede 不过 böyle kaymaz; hep dönüş yapan parçanın başında durur. Kanca'daki «yalnız» da kitapta ayrıca anılıyor: «ancak» ile birlikte, zarf olarak «sadece», bağlaç olarak «ama» demektir ve çoğunlukla bir eksiği, bir engeli getirir. 不过'nun iki yüzü de buna benzer.

Örnekler

Sınav cümlesinde 然而 özneden önce, 还是 ise fiilin önünde: biri bağlaç, öteki zarf. Metro cümlesinde 就是 bir kusuru getiriyor; yerine 不过 gelse yine doğru olurdu.

Örnek diyalog

31 Temmuz 2027, cumartesi sabahı, okulun koşu pisti. Yaz tatilinin ortası; güneş yeni doğmuş ama hava şimdiden ağır. Deniz turunu bitirmiş, terini siliyor. 张老师 pistin öbür ucundan geliyor.

Diyalogdaki 不过'ların hiçbiri sözü yıkmıyor; her biri bir kayıt düşüyor. Deniz'in 不过是 cümlesindeki 不过 ise «sadece». 然而 yalnız kompozisyondan okunan cümlede geçiyor; konuşmanın kendisinde hiç yok.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 我以为考试很难，然而我考得很好。 (Wǒ yǐwéi kǎoshì hěn nán, rán'ér wǒ kǎo de hěn hǎo.) 然而 但是'nin yerine, öznenin önüne geçer.
2. (a) «Sadece»: 是'nin önünde zarf. (b) Bağlaç: parçanın başında, yumuşak bir «ama». (c) «Sadece»: «yalnızca şaka yapıyor».
3. 尽管房租不便宜，Deniz还是决定搬家。 (Jǐnguǎn fángzū bù piányi, Deniz háishi juédìng bānjiā.) 但是 eklenebilir: 尽管房租不便宜，但是 Deniz 还是决定搬家。
4. Örneğin: 好看是好看，就是太贵了。 (Hǎokàn shì hǎokàn, jiùshì tài guì le.) 就是'den sonra bir kusur gelmeli.

Özet kartı

1. 尽管……，但是/可是/还是……: gerçek bir olguyu kabul edip karşı yöne döner; 虽然'dan biraz daha güçlü. Yazıda 还是'nin yerine 仍然 gelebilir.
2. Zarf 尽管 fiilin önünde «çekinmeden»: 有问题尽管问. 虽然'nın böyle bir kullanımı yok.
3. 然而 yazı dilinin «ama»sıdır, parçanın başında ve öznenin önünde durur; 却 ile birlikte kullanılabilir.
4. 不过 en yumuşak «ama»: sözü yıkmaz, kayıt düşer. 不过是 ise «sadece» (zarf, HSK 5).
5. X是X，不过/就是……: önce bir noktayı kabul et, sonra dön; 就是'nin arkasına bir kusur gelir.
6. Bağlaçlar (尽管, 然而, 不过) parçanın başında, zarflar (还是, 仍然, 却) öznenin arkasında.
7. Yeni karakterler: 尽, 管, 仍, 汗.

Sonraki derse köprü

张老师 sözünü bir uyarıyla bitirdi: taşındıktan sonra da derse vaktinde gel. Bir uyarı çoğu zaman bir de sonuç taşır: «Vaktinde gel, yoksa…». Sıradaki ders bu «yoksa»yı 否则 ile kuruyor, «eğer … olursa» koşulunu ise 要是……就…… ile. 如果'yi zaten bilen biri için 要是 neyi değiştirir?