Bölüm 8
Tanı yöntemi
390 kelime · ≈ 2 dakika
TCM’de amaç yalnızca bir hastalık adı vermek değil, belirtilerin altında olduğu düşünülen örüntüyü — zheng belirlemektir. Aynı biyomedikal hastalık farklı kişilerde farklı örüntülere; farklı biyomedikal hastalıklar ise benzer bir geleneksel örüntüye bağlanabilir.
8.1 Dört muayene
1. Bakma — Wang
- Genel görünüm ve canlılık, yani Shen
- Yüz rengi ve beden yapısı
- Duruş ve hareket
- Deri, saç, göz, dudak ve tırnaklar
- Salgı ve dışkı özellikleri
- Dil gövdesi ve dil kaplaması
2. Dinleme ve koklama — Wen
- Ses gücü ve ritmi
- Konuşma, nefes, öksürük
- Hırıltı veya iç çekme
- Beden, nefes ve salgı kokuları
3. Sorma — Wen
Klasik sorgulama; ateş/üşüme, terleme, baş-gövde ağrısı, dışkı-idrar, iştah, susama, göğüs-karın, işitme, uyku, enerji, duygular, adet/üreme ve belirtilerin zamanlamasını içerir.
4. Dokunma — Qie
- Radyal nabızların değerlendirilmesi
- Ağrılı veya hassas bölgeler
- Cilt ısısı, nemi ve dokusu
- Karın ve kanal palpasyonu
8.2 Dil değerlendirmesi
Geleneksel olarak incelenenler
- Gövde rengi: Soluk, kırmızı, koyu kırmızı, morumsu
- Şekil: İnce, şiş, çatlak, diş izli, sert veya gevşek
- Hareket: Titreme, sapma, hareketsizlik
- Kaplama: İnce/kalın, beyaz/sarı/gri/siyah, kuru/ıslak, yağlı, soyulmuş
- Alt dil damarları: Belirginlik ve renk
Klasik bölgesel haritalar dil ucunu Kalp/Akciğer, merkezi Dalak/Mide, yanları Karaciğer/Safra Kesesi, kökü Böbrek alanlarıyla ilişkilendirir. Bu harita anatomik organ görüntülemesi değildir.
Güvenilirlik sınırı
Işık, kamera beyaz dengesi, yiyecek/içecek boyaları, sigara, ağız hijyeni, susuzluk ve dilin dışarı çıkarılma süresi görünümü etkiler. Araştırmalar standart tanımlar ve fotoğraf koşulları kullanıldığında bazı özelliklerde uyumun artabildiğini, genel gözlemci uyumunun ise özellikten özelliğe geniş değiştiğini gösterir.
Dil tanısının gözlemci güvenilirliği için: R32
8.3 Nabız değerlendirmesi
Her iki el bileğinde cun, guan ve chi olmak üzere üç pozisyon; yüzeysel, orta ve derin basınç düzeylerinde değerlendirilir. Pozisyon–organ eşleşmeleri okul ve geleneğe göre değişebilir.
Yaygın 28 nabız niteliği:
- Yüzeysel — Fu
- Derin — Chen
- Yavaş — Chi
- Hızlı — Shuo
- Boş/Zayıf — Xu
- Dolu/Güçlü — Shi
- Kaygan — Hua
- Pürüzlü — Se
- Uzun — Chang
- Kısa — Duan
- Taşkın — Hong
- Çok ince/belirsiz — Wei
- Gergin — Jin
- Gevşek/ılımlı — Huan
- İçi boş — Kou
- Telli — Xian
- Davul derisi — Ge
- Sağlam/hapsedilmiş — Lao
- Yumuşak/nemli — Ru
- Güçsüz — Ruo
- Dağınık — San
- İnce — Xi
- Gizli — Fu, farklı Çince karakter ve ton
- Hareketli — Dong
- Aceleci, hızlı-düzensiz — Cu
- Düğümlü, yavaş-düzensiz — Jie
- Düzenli aralıklı — Dai
- Çok hızlı — Ji
Bilimsel değerlendirme
Manuel nabız tanısına ilişkin sistematik derlemeler, iyi tanımlanmamış klasik niteliklerde gözlemciler arası güvenilirliğin sorunlu olduğunu; operasyonel tanımlar, benzer eğitim ve kör değerlendirme ile bazı niteliklerde daha kabul edilebilir uyum sağlanabildiğini gösterir. TCM tanılarında gözlemciler arası genel uyum çoğu çalışmada düşük–orta düzeydedir. Bu nedenle nabız, kan basıncı ölçümü, elektrokardiyografi veya laboratuvar testinin alternatifi değildir.