Üst Ekstremite Arterlerinin Genel Haritası

Açılış

Kolun bütün kanı tek bir arter gövdesinden gelir. Bu gövde köprücük kemiğinin arkasından başlayıp koltuk altından ve kolun iç yüzünden geçerek dirseğe kadar iner ve yol boyunca üç kez ad değiştirir: önce arteria subclavia, sonra arteria axillaris, sonra arteria brachialis. Dirsek çukurunda bu gövde ikiye ayrılır ve ön kolda iki arter olarak ilerler. Avuç içinde ise bu iki arter yeniden birleşerek iki arter kavsi oluşturur.

Aynı damar neden üç ayrı ad taşır ve adın değiştiği sınırlar nerededir? Tansiyon ölçülürken manşon neden kola, stetoskop neden dirsek çukuruna konur? Ve bilekteki nabız hangi arterden gelir, avuçtaki kavislerin görevi nedir?

Bu derste ne olacak

Önce arteria subclavia'nın çıkışını, dallarını ve adının bittiği sınırı göreceğiz. Sonra koltuk altı arterini göğüs kasının küçük kasına göre üç bölüme ayırıp altı dalını sayacağız. Ardından kol arterinin seyrini, derin dalını ve dirsek çukurunda ikiye ayrılışını izleyeceğiz. Son olarak ön kolun iki arterini, bilekteki nabız noktalarını ve avuç içindeki yüzeyel ve derin kavisleri ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Köprücük altı arter: çıkış ve ilk dallar

Ders 09-17'de gördüğümüz gibi sağ arteria subclavia truncus brachiocephalicus'tan, sol arteria subclavia ise doğrudan aort kavsinden çıkar. İki arter de akciğer tepesini örten zarın üzerinden kavis çizerek dışa doğru ilerler ve ön merdiven kasının (musculus scalenus anterior) arkasından geçer. Bu kas arteri üç bölüme ayırır: kasın iç yanında kalan birinci bölüm, kasın arkasındaki ikinci bölüm ve kasın dışında kalan üçüncü bölüm.

Birinci bölümden üç önemli dal çıkar. Ders 09-18'de izlediğimiz arteria vertebralis yukarı çıkıp boyun omurlarının deliklerine girer. Arteria thoracica interna aşağı iner ve göğüs kemiğinin kenarından yaklaşık bir parmak eni uzakta, ön göğüs duvarının iç yüzünde ilerler. Kısa bir gövde olan truncus thyrocervicalis ise tiroid bezine, boyna ve kürek kemiğinin üst kısmına dallar verir. İkinci bölümden çıkan truncus costocervicalis boynun derin kaslarına ve ilk iki kaburga aralığına gider. Arter, birinci kaburganın dış kenarında adını değiştirir ve koltuk altı arteri olur.

Koltuk altı arteri: üç bölüm, altı dal

Koltuk altı arteri, göğüs kasının küçük kasının (musculus pectoralis minor) arkasından geçer ve bu kasa göre üç bölüme ayrılır. Kasın iç kenarından önceki birinci bölüm bir dal verir: göğüs duvarının üst kısmına giden arteria thoracica superior. Kasın arkasındaki ikinci bölüm iki dal verir: omuz ve göğüs kaslarına dağılan arteria thoracoacromialis ile göğüs duvarının yan yüzünden inen arteria thoracica lateralis.

Kasın dış kenarından sonraki üçüncü bölüm üç dal verir. En büyüğü, kürek kemiğinin ön yüzü boyunca inen arteria subscapularis'tir. Diğer ikisi, üst kol kemiğinin boynunu önden ve arkadan saran arteria circumflexa humeri anterior ve posterior'dur. Arter, büyük yuvarlak kasın alt kenarını geçtiğinde kol arteri adını alır.

Kürek kemiğinin çevresinde, köprücük altı arterinin dallarıyla koltuk altı arterinin dalları birbirine bağlanır. Truncus thyrocervicalis'ten gelen arteria suprascapularis ile arteria subscapularis'in dalları kemiğin arka yüzünde buluşur. Ders 09-09'da gördüğümüz türden bir anastomoz olan bu ağ, koltuk altı arteri birinci kaburga ile arteria subscapularis'in çıkışı arasında bir yerde tıkandığında kolun kanlanmasını sürdürebilir.

Kol arteri: iç yüzde, sinirle yan yana

Kol arteri, kolun iç yüzünde, iki başlı kol kasının (musculus biceps brachii) iç kenarı boyunca uzanan olukta iner. Bu yolda nervus medianus ona eşlik eder: sinir önce arterin dışında durur, kolun ortasında arterin önünden çaprazlanır ve dirseğe vardığında arterin içinde kalır. Arter bu olukta deriye yakın seyrettiği için parmakla kemiğe doğru bastırılarak nabzı hissedilebilir ve kanama durumunda sıkıştırılabilir.

Kol arterinin en büyük dalı, kolun üst kısmında çıkan arteria profunda brachii'dir. Bu derin dal, nervus radialis ile birlikte üst kol kemiğinin arka yüzündeki sarmal oluktan geçer ve kolun arka kaslarını besler. Kol arteri aşağıda dirsek çevresine inen yan dallar da verir; bunlar ön koldan geri dönen dallarla birleşerek dirsek eklemini saran bir ağ kurar.

Dirsek çukurunda kol arteri, iki başlı kasın kirişinin hemen iç yanında, deri altında kolayca hissedilir. Tansiyon ölçerken manşon kolu sarıp bu arteri sıkıştırır; stetoskop da kirişin iç yanına, bu noktaya konur. Arter, dirsek çukurunun alt kısmında, yaklaşık radius kemiğinin boynu hizasında, radial ve ulnar arterlere ayrılarak sona erer.

Ön kol, bilek ve avuç kavisleri

Arteria ulnaris iki uç daldan daha büyük olanıdır. Ön kolun derin kaslarının altına dalar, üst kısımda arteria interossea communis'i verir ve bu kısa gövde ön kolun iki kemiği arasındaki zarın önüne ve arkasına giden iki dala ayrılır. Ulnar arter bilekte serçe parmak tarafında, bezelye kemiğinin dış yanından avuca girer. Arteria radialis ise ön kolun başparmak tarafında daha yüzeyel iner. Bilekte, radius kemiğinin alt ucunun önünde, yalnızca deri ve ince bir zarla örtülü olarak durur; bilek nabzı burada, bileği büken kasın (musculus flexor carpi radialis) kirişinin dış yanında sayılır.

Radial arter bilekten sonra başparmağın kökünün arkasına dolanır, başparmak kaslarının kirişleri arasındaki çukurdan (fovea radialis, halk arasında enfiye çukuru) geçer ve birinci ile ikinci tarak kemikleri arasından avuç içine girer. Burada ulnar arterin derin dalıyla birleşerek derin avuç kavsini oluşturur. Ulnar arter ise radial arterin yüzeyel dalıyla birleşerek yüzeyel avuç kavsini kurar. Yüzeyel kavis daha çok ulnar arterden, derin kavis daha çok radial arterden beslenir; yüzeyel kavis derin kavisten yaklaşık bir parmak eni daha aşağıda, parmaklara daha yakın durur. Parmaklara giden arterler bu iki kavisten çıkar ve bu çift bağlantı, bilekteki arterlerden biri kesildiğinde elin kanlanmasını çoğu insanda korur.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kolun arter gövdesi üç ad taşır: arteria subclavia birinci kaburganın dış kenarına, arteria axillaris büyük yuvarlak kasın alt kenarına kadar, sonra arteria brachialis.
• Arteria subclavia'nın başlıca dalları arteria vertebralis, arteria thoracica interna, truncus thyrocervicalis ve truncus costocervicalis'tir.
• Arteria axillaris musculus pectoralis minor'a göre üç bölüme ayrılır ve bir, iki, üç olmak üzere altı dal verir.
• Kürek kemiği çevresindeki anastomoz, koltuk altı arterinin bir tıkanmasında kolun kanlanmasını sürdürebilir.
• Arteria brachialis kolun iç yüzünde nervus medianus ile iner, arteria profunda brachii'yi verir ve dirsek çukurunda ikiye ayrılır; tansiyon bu arter üzerinden ölçülür.
• Bilek nabzı arteria radialis'ten gelir; ulnar arter bilekte daha derindedir.
• Yüzeyel avuç kavsi daha çok ulnar, derin avuç kavsi daha çok radial arterden beslenir.

Bu derste aortun kavsinden çıkan arterlerin kola nasıl ulaştığını izledik. Aort kavsinden sonra aşağı inen gövde ise göğüs ve karın boşluğundan geçerken göğüs duvarına, organlara ve karnın arka duvarına dallar verir. Bir sonraki derste bu dalları iki gruba ayıracağız: gövdenin duvarına giden eşli dallar ve sindirim organlarına giden tek dallar. Toraks ve Abdomen Arterlerinin Genel Haritası.