Toraks ve Abdomen Arterlerinin Genel Haritası

Açılış

Aort kavsinden sonra aşağı inen gövde, göğüs ve karın boşluğundan geçerken onlarca dal verir. Bu dallar ilk bakışta dağınık görünür, ama üç gruba ayrıldığında düzenli bir harita ortaya çıkar. Gövdenin duvarına giden dallar sağlı sollu, eşli ve segmentler hâlinde dizilir. Böbrek, böbrek üstü bezi ve üreme bezine giden dallar da eşlidir ve yana doğru çıkar. Sindirim kanalına giden dallar ise tek ve ön yüzden çıkar.

Kaburgaların arasındaki arterler neden her aralıkta tekrarlanır? Midenin, ince bağırsağın ve kalın bağırsağın son kısmının arterleri neden aortun ön yüzünden tek gövdeler hâlinde çıkar? Ve testis ya da yumurtalık arteri neden pelviste değil de böbreklerin hemen altında, aorttan ayrılır?

Bu derste ne olacak

Önce inen göğüs aortunun duvar ve organ dallarını ve göğüs duvarının ön yüzünü besleyen ikinci bir kaynağı, arteria thoracica interna'yı göreceğiz. Sonra karın aortunun dallarını üç gruba ayıracağız: duvar dalları, eşli organ dalları ve sindirim kanalına giden tek dallar. Ardından üç tek gövdenin her birinin dallarını adlarıyla sayacak ve bağırsak boyunca birbirlerine nasıl bağlandıklarını izleyeceğiz. Son olarak bu üçlü düzenin embriyodaki kökenini ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Göğüs duvarı: arkadan ve önden iki kaynak

Ders 09-17'de inen göğüs aortunun dördüncü ve on ikinci göğüs omurları arasında uzandığını gördük. Bu bölümün en düzenli dalları, her kaburga aralığına giden arteriae intercostales posteriores'tir. Üçüncüden on birinciye kadar olan aralıklara giden dokuz çift doğrudan aorttan çıkar; on ikinci kaburganın altındaki çift ise arteria subcostalis adını alır. İlk iki aralığın arterleri aorttan değil, köprücük altı arterinin truncus costocervicalis'inden gelir. Her kaburga arası arter, bir ven ve bir sinirle birlikte kaburganın alt kenarındaki oluğun içinde ilerler.

Göğüs duvarının önüne ikinci bir kaynaktan kan gelir. Ders 09-19'da köprücük altı arterinin dalı olarak gördüğümüz arteria thoracica interna, göğüs kemiğinin kenarından yaklaşık bir parmak eni uzakta aşağı iner ve üst altı aralığa ön kaburga arası dallar verir. Altıncı aralık hizasında iki uç dala ayrılır: kaburga kavsi boyunca dışa giden arteria musculophrenica ve karın ön duvarının kasına giren arteria epigastrica superior. Her aralıkta ön ve arka kaburga arası arterler birbirine bağlanır; böylece göğüs duvarında, köprücük altı arteri ile aortu birbirine bağlayan halkalar oluşur.

Aort bu duvar dallarının yanında göğüs organlarına küçük dallar da verir. Bronş arterleri akciğerlerin hava yollarını ve bağ dokusunu besler; sağdaki genellikle bir kaburga arası arterden, soldaki iki arter doğrudan aorttan çıkar. Ayrıca yemek borusuna, kalp zarının arka yüzüne ve diyaframın üst yüzüne ince dallar gider.

Karın aortu: üç grup dal

Karın aortunun dalları üç gruba ayrılır. Birinci grup duvar dallarıdır: diyaframın alt yüzüne giden eşli arteria phrenica inferior ile karın arka duvarına giden dört çift bel arteri (arteriae lumbales). Bel arterleri, göğüsteki kaburga arası arterlerin karındaki devamıdır ve aynı segmentli düzeni sürdürür. Çatallanmanın arkasından çıkan ince arteria sacralis mediana da bu gruba girer.

İkinci grup eşli organ dallarıdır. Birinci bel omuru hizasında böbrek üstü bezine giden orta dallar, birinci ve ikinci bel omurları arasında arteria renalis ve ikinci bel omuru hizasında üreme bezine giden arteria testicularis ya da arteria ovarica çıkar. Üçüncü grup, sindirim kanalına giden üç tek gövdedir: truncus coeliacus, arteria mesenterica superior ve arteria mesenterica inferior.

Üç tek gövde ve dalları

Truncus coeliacus yalnızca 1–2 cm uzunluğundadır ve hemen üç dala ayrılır. Üçünün en incesi olan arteria gastrica sinistra midenin iç kavsine ve yemek borusunun alt ucuna gider. En kalını olan arteria splenica pankreasın üst kenarı boyunca kıvrılarak dalağa ulaşır. Arteria hepatica communis ise sağa gider, midenin ve on iki parmak bağırsağının arkasına inen bir dal verir ve karaciğere giden arteria hepatica propria olarak devam eder. Ders 09-15'te gördüğümüz gibi karaciğerin kanının dörtte biri bu arterden, dörtte üçü kapı veninden gelir.

Arteria mesenterica superior birinci bel omuru hizasında çıkar, pankreasın boynunun arkasından geçer ve ince bağırsağın askısı içine girer. Sol yanından ince bağırsağa giden on beş ile yirmi kadar dal verir. Sağ yanından ise kalın bağırsağın ilk bölümüne, sağ yarısına ve enine kolonun büyük kısmına giden üç dal çıkar: arteria ileocolica, arteria colica dextra ve arteria colica media. Arteria mesenterica inferior üçüncü bel omuru hizasında çıkar, kalın bağırsağın sol kısmına arteria colica sinistra ile sigmoid dallarını verir ve pelviste arteria rectalis superior olarak rektuma iner.

Bu üç gövdenin dalları bağırsak boyunca birbirinden kopuk değildir. Kalın bağırsağın iç kenarı boyunca uzanan arteria marginalis coli, üst mezenterik arterin kolon dallarını alt mezenterik arterinkilere bağlar. Pankreas başının çevresinde de çölyak gövde ile üst mezenterik arterin dalları birbirine açılır. Bu bağlantılar, tek gövdelerden birinin çıkışı yavaşça daraldığında bağırsağın kanlanmasının sürmesini sağlayabilir.

Klinik bağ ve düzenin kökeni

Göğüs duvarındaki halkaların önemi, aortun doğumsal olarak kavsin hemen sonrasında daraldığı aort koarktasyonunda görülür. Kan bu durumda daralmayı dolanır: köprücük altı arterinden arteria thoracica interna'ya, oradan ön kaburga arası dallara ve arka kaburga arası arterler üzerinden daralmanın altındaki aorta geçer. Yıllar içinde genişleyen kaburga arası arterler kaburgaların alt kenarını aşındırır ve göğüs grafisinde çentikler olarak görülür.

Üç grup dalın düzeni embriyonun damar yapısından gelir. Erken embriyoda aortun ön yüzünden sarı keseye giden vitellin arterler sindirim kanalının askısı içinde birleşerek çölyak gövdeyi ve iki mezenterik arteri oluşturur; ön bağırsak çölyak gövdeden, orta bağırsak üst mezenterikten, arka bağırsak alt mezenterikten beslenir. Yan dallar böbrek, böbrek üstü bezi ve üreme bezinin geliştiği ara mezodermi besler. Segmentler arası dallar da kaburga arası ve bel arterlerine dönüşür. Testis ve yumurtalık ilk olarak böbreklerin yakınında, karın arka duvarında gelişir ve sonra aşağı iner; arterleri de çıktıkları yerden bu yolu izler.

Kendin dene

Toparlayalım

• Aortun gövdedeki dalları üç gruptur: eşli duvar dalları, eşli organ dalları ve sindirim kanalına giden tek dallar.
• Arka kaburga arası arterlerin 3.–11. çiftleri ve arteria subcostalis aorttan çıkar; ilk iki aralığınki truncus costocervicalis'ten gelir.
• Arteria thoracica interna ön kaburga arası dalları verir ve arteria musculophrenica ile arteria epigastrica superior'a ayrılır; ön ve arka dallar her aralıkta birleşir.
• Karın aortunun duvar dalları arteria phrenica inferior, dört çift bel arteri ve arteria sacralis mediana'dır; eşli organ dalları böbrek üstü bezi, böbrek ve üreme bezi arterleridir.
• Truncus coeliacus sol mide, dalak ve ortak karaciğer arterlerine ayrılır; üst mezenterik ince bağırsağı ve kalın bağırsağın sağ yarısını, alt mezenterik sol yarısını ve rektumun üst kısmını besler.
• Arteria marginalis coli iki mezenterik arteri kalın bağırsak boyunca birbirine bağlar.
• Tek dallar embriyodaki vitellin arterlerden gelir; üreme bezi arterlerinin yüksek çıkışı bezlerin aşağı inişinin izidir.

Bu derste karın aortunun bütün dallarını izledik ve aortun dördüncü bel omuru hizasında sona erdiği yere vardık. Burada ayrılan iki ortak iliak arter, leğen kemiği boşluğunun kenarında bir kez daha ikiye bölünür: biri pelvis organlarına ve kalça kaslarına dağılır, öteki bacağa doğru ilerler. Bir sonraki derste bu iki kolu ve pelvis içindeki dallarını adlarıyla göreceğiz. Pelvis Arterlerinin Genel Haritası.