Derinin Arteriyel Pleksusları

Açılış

Meme kanseri nedeniyle memesi alınan bir kadına plastik cerrah yeni bir meme kurmayı önerir. Cerrah karın alt bölümündeki deriyi ve yağ dokusunu, tek bir atardamar ve ona eşlik eden toplardamarla birlikte ayırır ve göğse taşır. Karnın ön duvarında dikey uzanan kası, musculus rectus abdominis'i, neredeyse hiç kesmez; yalnızca kasın içinden deriye doğru çıkan küçük bir damarı izleyerek onu serbest bırakır. Taşınan deri parçası göğüste yeni damarlara bağlanır ve yaşamaya devam eder. Bu ameliyatın mümkün olması, deriye kanın nereden geldiğinin ayrıntılı bir haritasının çıkarılmış olmasına dayanır. Derinin atardamarları rastgele dağılmaz; belirli kaynaklardan çıkıp belirli düzlemlerde ağlar oluşturur.

Deriye kan hangi atardamarlardan ve hangi yollarla ulaşır? Dermisteki atardamarlar nasıl bir düzen oluşturur? Ve cerrahlar bu düzeni deri naklinde nasıl kullanır?

Bu derste ne olacak

Önce deriye kan getiren atardamarların alttaki dokulardan hangi yollarla yükseldiğini göreceğiz. Sonra bu atardamarların dermiste oluşturduğu iki düzlemli ağı ve aralarındaki dikey dalları ele alacağız. Ardından deri eklerinin nasıl beslendiğini ve derinin damar bölgelerini açıklayacağız. Son olarak deri flepleri ve derideki ağ biçimli lekelenme üzerinden bu düzenin klinikteki önemini inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Deriye ulaşan yollar

Deriyi besleyen atardamarlar alttaki ana damarlardan çıkar ve deriye üç yoldan ulaşır. Bazı bölgelerde bir atardamar doğrudan deri altı dokusuna çıkar ve derinin altında uzun bir mesafe boyunca ilerleyerek geniş bir alanı besler. Başka bölgelerde küçük damarlar bir kasın içinden geçip onu delerek deriye çıkar; bunlara kas içinden geçen perforatör damarlar denir. Kol ve bacakta ise birçok damar kaslar arasındaki bağ dokusu bölmeleri boyunca ilerleyerek, kası delmeden deriye yükselir.

Bu damarlar deri altı dokusunda ilerlerken dallanır ve kendi aralarında bağlantılar kurar. Derin fasyanın yüzeyinde, deri altı dokusunda ve dermiste birbirine bağlı ağlar oluşur. Tek bir damarın tıkanması, çevredeki damarların bu bağlantılar yoluyla bölgeyi beslemeye devam etmesi sayesinde çoğu zaman derinin ölmesine yol açmaz.

İki düzlemli ağ

Dermisin içinde atardamarlar iki ana düzlemde toplanır. Derin ağ dermis ile deri altı dokusunun sınırında yer alır. Yüzeysel ağ, papillaların altında uzandığı için papilla altı ağ olarak da adlandırılır ve papiller dermis ile retiküler dermisin sınırında, epidermisin hemen altında uzanır. İki ağ, retiküler dermisi dikey olarak kateden dallarla birbirine bağlanır.

Ders 05-09'da her dermal papillaya bir kılcal ilmeğin yükseldiğini gördük. Bu ilmekler yüzeysel ağdan çıkar. Derin ağ ise daha büyük damarları taşır ve kanı yüzeysel ağa dağıtan ana hat gibi çalışır. Deri altı yağ dokusu da bu derin ağdan ve altındaki damarlardan beslenir.

Eklerin beslenmesi

Deri ekleri, iki düzlemli ağın farklı düzeylerinden beslenir. Kıl folikülünün dibindeki soğan ve papilla, derin ağdan çıkan dallarla çevrelenir. Ekrin ter bezlerinin dermisin derinindeki salgı bölümünün çevresinde de yoğun bir kılcal ağ bulunur. Yağ bezleri ve folikülün üst bölümü ise ara düzeylerden dal alır.

Bu düzen, Ders 05-12'de gördüğümüz yara iyileşmesiyle doğrudan ilişkilidir. Dermise inen bir yaralanmada deri eklerinin kanlanması korunmuşsa, eklerdeki hücreler yüzeyi yeniden kurabilir. Derin ağ da yok olduğunda ekler beslenemez ve yenilenme kaynağı ortadan kalkar.

Damar bölgeleri

Taylor ve Palmer 1987'de kadavralarda damarları boyayarak vücudun deri ve alttaki dokularının belirli kaynak atardamarlara bağlı bölgelere ayrıldığını gösterdiler. Her bölge, tek bir kaynak atardamarın beslediği, deriden kemiğe kadar uzanan üç boyutlu bir bloktur ve anjiozom adını aldı. Komşu anjiozomlar birbirine ince bağlantı damarlarıyla bağlanır.

Bu harita, deri parçalarının hangi damarla birlikte taşınabileceğini gösterir. Bir bölgenin kaynak atardamarı korunarak alınan deri parçası geniş bir alanla birlikte yaşayabilir. Kaynak damarı olmadan kesilen bir deri parçası ise yalnızca kenarından gelen küçük damarlarla beslenir ve ancak sınırlı bir büyüklüğe kadar canlı kalabilir.

Klinik bağ: deri flepleri ve livedo retikülaris

Açılıştaki meme onarımında karın alt bölümünün derisi ve yağ dokusu, alt karın duvarının derin atardamarından, arteria epigastrica inferior'dan, kas içinden yükselen bir perforatör damarla birlikte taşınır. Allen ve Treece 1994'te bu yöntemi, karın kasını kesmeden yalnızca perforatör damarı izleyerek uyguladıklarını bildirdiler. Kasın korunması, ameliyattan sonra karın duvarının gücünün daha iyi kalmasını sağlar.

Derinin damar düzeni bazen gözle de görülür. Deri soğuğa maruz kaldığında ya da bazı damar ve pıhtılaşma hastalıklarında deride mor-kırmızı, ağ biçimli lekeler belirir; buna livedo retikülaris denir. Ağın her gözü, derinden yükselen bir atardamarın beslediği küçük bir deri alanına karşılık gelir. Gözlerin ortası atardamarın geldiği yer olduğu için daha soluk, kenarları ise kanın yavaş aktığı bağlantı bölgeleri olduğu için daha koyudur.

Kendin dene

Toparlayalım

• Deriye kan doğrudan deri atardamarları, kas içinden geçen perforatörler ve kaslar arası bölmelerden yükselen damarlarla ulaşır.
• Bu damarlar deri altı dokusunda dallanır ve birbirine bağlanır; tek bir damarın tıkanması çoğu zaman deriyi öldürmez.
• Dermiste deri altı dokusu sınırında derin ağ ve epidermisin hemen altında yüzeysel ağ bulunur; ikisi dikey dallarla bağlıdır.
• Papillalardaki kılcal ilmekler yüzeysel ağdan çıkar; kıl soğanı ve ter bezi salgı bölümü derin ağdan beslenir.
• Taylor ve Palmer 1987'de vücudu kaynak atardamarlara göre anjiozomlara ayırdı.
• Deri flepleri kaynak atardamarıyla birlikte taşınır; karın perforatör flebi arteria epigastrica inferior'un bir dalıyla taşınır.
• Livedo retikülaris, derinin damar ağının deride ağ biçiminde görünür hâle gelmesidir.

Bu derste kanın deriye gidiş yolunu gördük. Bir sonraki derste kanın deriden dönüş yoluna bakacağız: toplardamar ağının atardamar ağından nasıl ayrıldığını, vücut ısısının neden yüzeye yakın, yavaş akan toplardamarlarda ayarlandığını ve kılcal ağı atlayan kestirmelerin neden en çok ellerde, ayaklarda ve yüzde toplandığını göreceğiz. Venöz Drenaj ve Termoregülasyon Ağı.