Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Almanca Almanya, Avusturya ve Liechtenstein'da devletin dili; İsviçre, Lüksemburg ve Belçika'da resmî dillerden biri; Güney Tirol'de bölgesel resmî dildir.
- Almanca çok merkezli bir dildir: Alman, Avusturya ve İsviçre standartları farklı kelimeler kullanabilir ama birbirini rahatça anlar.
- Bu programda öğrenilen dil standart Almancadır (Hochdeutsch); yerel ağızlar ileri seviyede ele alınır.
- 2012 Eurobarometre araştırmasına göre Almanca, AB'de ana dil olarak en çok konuşulan dildir.
- Türkçe ile Almanca arasında otoban, şalter, fön gibi ortak kelimeler vardır.
- Seviyeler A1'den C2'ye Avrupa Ortak Dil Çerçevesi'ni izler; eş birleşimi için genellikle A1 belgesi istenir.
- Amacını ve hedef seviyeni ilk günden yaz; çalışma planın ona göre şekillenir.
Kanca
Viyana'da bir fırına giriyorsun ve kasadaki kadın seni "Grüß Gott!" diye karşılıyor. Ertesi gün trenle Zürih'e geçiyorsun, bu kez bir kafede "Grüezi!" duyuyorsun. Bir hafta sonra Hamburg'dasın ve otel resepsiyonundaki genç adam saat akşam dokuz olmasına rağmen "Moin!" diyor. Üç şehirde üç ayrı selam duydun ve üçü de Almanca.
Bu küçük sahne, bu dersin asıl sorusunu taşıyor. Almanca tek bir ülkenin dili değil; birkaç ülkenin, birkaç merkezin dili. Öğrenmeye başlamadan önce haritada nereye yayıldığını ve bu dili neden öğrenmek istediğini bilmek, çalışma planını baştan doğru kurmanı sağlar.
Anlatım
Bir dil, birkaç merkez
Almancanın konuşulduğu alanın kalbi Orta Avrupa'dır. Almanya'da ve Avusturya'da devletin dili Almancadır. Liechtenstein'da resmî dil yalnız Almancadır. İsviçre'nin dört resmî dili vardır ve Almanca bunlardan biridir; ülkenin kuzeyinde ve ortasında, Zürih'te, Bern'de, Basel'de gündelik hayat Almanca yürür. Lüksemburg'da Almanca, Lüksemburgca ve Fransızcayla birlikte resmî dildir. Belçika'nın doğusunda küçük bir Almanca konuşan topluluk yaşar ve Almanca orada da resmî dillerden biridir. İtalya'nın kuzeyindeki Güney Tirol bölgesinde ise Almanca, İtalyancanın yanında bölgesel resmî dil olarak kullanılır.
Dilbilimciler bu duruma çok merkezli dil (plurizentrische Sprache) der. Almancanın tek bir başkenti yoktur; Almanya, Avusturya ve İsviçre her biri kendi standart biçimini kullanır. Üçü de ders kitabındaki Almancadır ve birbirini rahatça anlar. Farklar çoğunlukla kelimede ve seste görülür. Avusturya'da ocak ayına "Jänner" denir, Almanya'da "Januar". İsviçre'de yazıda ß harfi kullanılmaz, onun yerine ss yazılır. Bu farklar seni korkutmasın; İstanbul Türkçesiyle Bakü Türkçesi arasındaki mesafeden çok daha kısadır ve standart Almanca her yerde anlaşılır.
Konuşulan dil, yazılan dil
Kanca sahnesindeki selamlara geri dönelim. "Grüß Gott" Güney Almanya'da ve Avusturya'da yaygındır. "Grüezi" İsviçre'ye özgüdür. "Moin" Kuzey Almanya'nın selamıdır ve günün her saatinde söylenir. Bu selamlar bölgesel renklerdir. Senin öğreneceğin temel selam "Guten Tag" her bölgede anlaşılır ve her yerde kibar karşılanır.
Burada önemli bir ayrımı erkenden bilmek işini kolaylaştırır. Almanca konuşulan bölgelerde insanların evde ve sokakta konuştuğu yerel ağızlar (Dialekt) ile okulda, haberde, resmî yazışmada kullanılan standart Almanca (Hochdeutsch) arasında bir yelpaze vardır. İsviçre'de bu mesafe özellikle büyüktür: bir İsviçreli arkadaşın kendi ağzıyla konuştuğunda ilk başta zorlanabilirsin, ama seninle standart Almancaya geçmesi onun için olağandır. Bu programın öğrettiği dil Hochdeutsch'tur; ağızlara ileri seviyede ayrı bir başlıkla döneceğiz.
Avrupa'daki yeri
Avrupa Birliği'nin 2012'de yaptırdığı büyük dil araştırmasına göre Almanca, AB vatandaşları arasında ana dil olarak en çok konuşulan dildir; katılımcıların yüzde on altısı onu ana dili olarak bildirmiştir. İngilizce yabancı dil olarak daha yaygındır, ama bir Avrupalının evde konuştuğu dil söz konusu olduğunda sıralamanın başında Almanca gelir. Bu, Almancanın Avrupa'nın ortasında geniş bir iş, eğitim ve kültür alanını birbirine bağladığı anlamına gelir.
Türkiye ile Almanca arasındaki köprü
Türkçe konuşanlar için Almancanın ayrı bir hikâyesi var. 30 Ekim 1961'de Bonn'un Bad Godesberg semtinde Almanya ile Türkiye arasında işçi alımı anlaşması imzalandı. Sonraki yıllarda yüz binlerce kişi çalışmak için Almanya'ya gitti; bir kısmı döndü, bir kısmı kaldı ve aile kurdu. Bugün Almanya'da Türkiye kökenli milyonlarca insan yaşıyor ve iki dil arasında her gün gidip gelen bir topluluk var.
Bu yakınlık kelimelere de yansımıştır. Türkçede her gün kullandığın "otoban" Almanca "Autobahn"dan, elektrik panosundaki "şalter" Almanca "Schalter"dan, saç kurutan "fön" de Almanca "Föhn"dan gelir. Yol ters yönde de işlemiş: Almanlar kahvaltıda "Joghurt" yer, sokakta "Döner" alır. Yani sıfırdan başladığını düşündüğün dilde tanıdık birkaç kelimeyle zaten yola çıkıyorsun.
Neden öğreniyorsun? Amacın rotanı belirler
Almanca öğrenenlerin amaçları genellikle birkaç ana başlıkta toplanır ve her amaç farklı bir yol ister. Almanya'da üniversite okumak isteyen biri, derslerini takip edebilecek düzeye, çoğu programda B2 ile C1 arasına ulaşmalıdır; ona akademik dinleme ve yazma gerekir. Almanya'da çalışmak isteyen biri için meslek alanının kelimeleri ve iş yazışmaları öne çıkar. Sağlık alanındaki meslekler ayrıca kendi mesleki dil sınavını ister.
Aile birleşimi ise en sık karşılaşılan somut hedeflerden biridir. Almanya'da yaşayan eşinin yanına gitmek isteyen Türkiye vatandaşları 2007'den bu yana, kural olarak, vize başvurusunda basit düzeyde Almanca bildiklerini belgelemek zorundadır. Bu basit düzey, Avrupa Dil Çerçevesi'nin ilk basamağı olan A1'dir ve Goethe Enstitüsü'nün "Start Deutsch 1" sınavı bunun için kabul edilen belgelerdendir. Bu programın A1 seviyesi tam da o sınavın biçimiyle kapanır.
Belki de amacın hiçbiri değildir: bir diziyi altyazısız izlemek, Almanca bir şarkıyı anlamak ya da yeni bir dilin kafanda açtığı kapıyı merak etmek. Bu da en az ötekiler kadar geçerli bir sebeptir ve seni uzun süre ayakta tutan şey çoğu zaman bu merak olur.
Seviyeler neden A1'den C2'ye gider?
Programın basamakları Avrupa Ortak Dil Çerçevesi'ni (Gemeinsamer Europäischer Referenzrahmen) izler. A1 ve A2 temel kullanıcı düzeyidir: kendini tanıtırsın, alışveriş yaparsın, günlük işlerini halledersin. B1 ve B2 bağımsız kullanıcı düzeyidir: iş yerinde, okulda, bir tartışmada kendi başına ayakta durursun. C1 ve C2 yetkin kullanıcı düzeyidir: akademik bir metni yazar, ince anlam farklarını seçersin. Goethe, telc ve TestDaF gibi sınavlar bu ölçeği kullandığı için, hangi derste olduğunu gördüğünde hangi sınava ne kadar yaklaştığını da görürsün.
| Seviye | Kabaca ne yapabilirsin |
|---|---|
| A1 | Kendini tanıtır, basit sorular sorar ve cevaplarsın. |
| A2 | Günlük işleri, alışverişi, yol sormayı halledersin. |
| B1 | İşte, okulda, yolculukta kendi başına idare edersin. |
| B2 | Uzmanlık dışı konularda akıcı tartışır, görüş yazarsın. |
| C1 | Akademik ve mesleki metinleri anlar, düzenli yazarsın. |
| C2 | Anadil konuşuruna yakın incelikle anlar ve ifade edersin. |
Örnekler
Aşağıdaki cümleleri sesli oku. Köşeli parantezdeki okunuş yaklaşıktır ve BÜYÜK harfle yazılan hece vurguludur. Almancadaki "ch" ve "ü" gibi bazı sesleri Türk harfleri tam karşılamaz; onları giriş seviyesinin ses derslerinde tek tek çalışacağız, şimdilik yakın sesle okuman yeter.
Son örnekte "nicht" (değil) ile "schwer" (zor) kelimelerine dikkat et. İlk derste bu cümleyi kurallarıyla anlamanı beklemiyoruz; kulağının Almancanın ritmine alışması için sesli tekrar etmen yeterli. "Ich" kelimesindeki "ch" sesi Türkçedeki "h"den daha ince, dilin damağa yakın durduğu bir sestir. Şimdilik "ih" demen anlaşılmana engel olmaz.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"Almanca yalnız Almanya'da konuşulur."
— Türkiye'den bakınca Almanca çoğu zaman Almanya'yla özdeşleşir, çünkü göç hikâyesi oraya bağlıdır. Oysa Avusturya'da, İsviçre'nin büyük bölümünde, Liechtenstein'da, Lüksemburg'da ve daha küçük bölgelerde de resmî dildir. Doğrusu: Almanca çok merkezli bir dildir ve öğrendiğin standart dil bütün bu ülkelerde işine yarar.
Yaygın yanlış"Önce ağzı, sokak dilini öğrenirim, standart dile sonra geçerim."
— Almanya'da akraba ya da arkadaş çevresi olan öğrenciler duydukları yerel konuşmayı taklit etmeye başlar. Bu kulak için iyidir ama yazılı sınavda, resmî yazışmada ve başka bir bölgede seni zorlar. Doğrusu: temel olarak Hochdeutsch öğren, bölgesel biçimleri üzerine eklenen renkler olarak gör.
Yaygın yanlış"Amacımı sonra düşünürüm, önce kelime ezberlerim."
— Hedefsiz başlayan öğrenci birkaç hafta sonra neden çalıştığını unutur ve bırakır. Üniversite için çalışan biriyle eşinin yanına gitmek için A1 sınavına hazırlanan birinin önceliği aynı değildir. Doğrusu: ilk günden amacını ve hedef seviyeni yaz, bu programda hangi seviyede duracağını belirle.
Mini alıştırma
Cevaplar
- Liechtenstein. İsviçre'de Almanca dört resmî dilden biridir, Lüksemburg'da ise Lüksemburgca ve Fransızcayla birlikte resmîdir.
- "Grüezi" İsviçre'ye, "Moin" Kuzey Almanya'ya, "Grüß Gott" Avusturya'ya (ve Güney Almanya'ya) aittir.
- "Almanca konuşuyor musunuz?" Okunuşu yaklaşık [ŞPRE-hen zii doyç]; "Sie" kelimesindeki "s" sesli harften önce geldiği için "z" gibi okunur.
- Tek bir doğru cevap yok. Eşinin yanına gitmek için A1, Almanya'da bir meslekte çalışmak için çoğunlukla B1–B2, üniversite için çoğu programda B2–C1 iyi bir başlangıç hedefidir. Kesin şartı başvuracağın kurumdan öğren.
Özet kartı
- Almanca Almanya, Avusturya ve Liechtenstein'da devletin dili; İsviçre, Lüksemburg ve Belçika'da resmî dillerden biri; Güney Tirol'de bölgesel resmî dildir.
- Almanca çok merkezli bir dildir: Alman, Avusturya ve İsviçre standartları farklı kelimeler kullanabilir ama birbirini rahatça anlar.
- Bu programda öğrenilen dil standart Almancadır (Hochdeutsch); yerel ağızlar ileri seviyede ele alınır.
- 2012 Eurobarometre araştırmasına göre Almanca, AB'de ana dil olarak en çok konuşulan dildir.
- Türkçe ile Almanca arasında otoban, şalter, fön gibi ortak kelimeler vardır.
- Seviyeler A1'den C2'ye Avrupa Ortak Dil Çerçevesi'ni izler; eş birleşimi için genellikle A1 belgesi istenir.
- Amacını ve hedef seviyeni ilk günden yaz; çalışma planın ona göre şekillenir.
Sonraki derse köprü
Bu derste İsviçre'de ß harfinin yazılmadığını, onun yerine ss kullanıldığını gördün. Peki ß tam olarak nedir ve Almanya'da nerede yazılır? Bir sonraki derste Almanca alfabeyi baştan sona okuyacağız: Türkçeyle aynı görünüp farklı okunan harfleri, üzerinde iki nokta taşıyan ä, ö, ü harflerini ve Türkçede hiç bulunmayan ß harfini.