Medya ve haberler

Kanca

Kalorifer şikâyetinden birkaç gün sonra telefonunda yerel bir haber sitesinin bildirimi beliriyor: "Heizungsausfälle in Altbauten: Mieter frieren seit Wochen". Başlıkta ne bir artikel var ne de alışık olduğun bir cümle düzeni. Haberi açıyorsun; ilk paragrafta "wurde", "teilte mit", "laut" gibi kelimeler art arda geliyor. Akşam ev arkadaşına anlatmak istiyorsun: "In der Zeitung schreibt, dass viele Leute frieren. Ich habe es auch im Fernseher gesehen." Arkadaşın anlıyor, ama iki yeri düzeltiyor.

Haber dili gündelik konuşmadan farklı bir kayıttır: kısa, yoğun ve kaynağa bağlı. Bu dilin çoğu parçasını zaten biliyorsun: B1.1'deki Präteritum, B1.21 ile B1.22'deki Passiv ve B1.19'daki Genitiv haber metinlerinin temel taşlarıdır. Bu derste bu parçaların haberde nasıl bir araya geldiğini, bir başlığın nasıl çözüleceğini ve bir haberin özünün birkaç cümleyle nasıl aktarılacağını göreceğiz.

Anlatım

Medya kelimeleri

Önce temel kelimeler: "die Nachrichten" (haberler; televizyon ve radyodaki haber yayını da bu çoğul kelimeyle söylenir), "die Schlagzeile" (manşet, başlık), "der Artikel" (makale, haber yazısı), "der Bericht" (rapor, haber), "die Sendung" (yayın, program), "der Sender" (kanal, istasyon), "die Zeitung" (gazete). Tekil "die Nachricht" ise hem tek bir haber hem de bir mesaj anlamına gelir: "Ich habe dir eine Nachricht geschickt" (Sana bir mesaj gönderdim).

Televizyonla ilgili iki kelime sık karışır. "das Fernsehen" yayın ortamının kendisidir: "im Fernsehen" (televizyonda). "der Fernseher" ise cihazdır: "Der Fernseher ist kaputt" (Televizyon bozuk). Radyo ve internet için benzer kalıplar kullanılır: "im Radio" (radyoda), "im Internet" ya da "online".

Başlık dili

Haber başlıkları yer kazanmak için kısaltılır. Artikeller ve yardımcı fiiller düşer, fiil yerine sık sık isim kullanılır ve iki nokta başlığı ikiye böler: "Heizungsausfälle in Altbauten: Mieter frieren seit Wochen" (Eski binalarda ısıtma arızaları: kiracılar haftalardır üşüyor). "Streit um Heizkosten" (Isınma masrafları üzerine anlaşmazlık). "Stadt verspricht schnelle Hilfe" (Belediye hızlı yardım sözü veriyor).

Bir başlığı çözmenin yolu, eksik parçaları zihninde geri koymaktır. "Stadt verspricht schnelle Hilfe" cümlesinin tam biçimi "Die Stadt verspricht schnelle Hilfe" olur. İsim ağırlıklı başlıklarda gizli fiili bulmak işe yarar: "Heizungsausfälle" kelimesinin arkasında "Heizungen fallen aus" (kaloriferler arızalanıyor) cümlesi vardır. Başlıklar geçmişte olmuş olayları bile çoğu zaman Präsens ile verir; olayın ne zaman olduğunu haberin metni söyler.

Haber metninin dili

Yazılı haberlerde geçmiş olaylar çoğunlukla Präteritum ile anlatılır: "Die Stadt reagierte am Montag" (Belediye pazartesi tepki gösterdi). Kimin yaptığının önemli olmadığı ya da bilinmediği durumlarda Passiv kullanılır: "In drei Gebäuden wurden die Heizungen repariert" (Üç binada kaloriferler onarıldı). "Die Mieter wurden informiert" (Kiracılar bilgilendirildi).

Haberler Genitiv'i de sık kullanır, çünkü Genitiv bilgiyi az yere sığdırır: "die Sprecherin der Stadt" (belediyenin sözcüsü), "die Zahl der betroffenen Wohnungen" (etkilenen dairelerin sayısı). Konuşmada "von der Stadt" duyulabilir, ama haber metninde Genitiv baskındır.

Bilgiyi kaynağa bağlamak

İyi bir haber, her bilginin kimden geldiğini söyler. Almancada bunun birkaç yolu vardır. En kısası "laut" edatıdır; ardından gelen isim çoğu zaman artikelsiz kullanılır: "Laut Polizei war niemand verletzt" (Polise göre kimse yaralanmadı). Daha resmî bir biçim Genitiv ile kurulur: "Nach Angaben der Stadt sind 200 Wohnungen betroffen" (Belediyenin verdiği bilgiye göre 200 daire etkileniyor). Bir de "mitteilen" (bildirmek) fiili vardır: "Wie eine Sprecherin mitteilte, …" (Bir sözcünün bildirdiğine göre …), "Die Stadt teilte mit, dass …" (Belediye … olduğunu bildirdi).

Haberlerde bir sözün aktarıldığı yerde bazen tanıdık olmayan bir fiil biçimi görürsün: "Ein Sprecher sagte, das Problem sei bekannt." Buradaki "sei" kelimesi "ist" anlamına gelir ve cümlenin birinin sözü olarak aktarıldığını gösterir. Bu biçim (Konjunktiv I) B2'de ayrıntılı işlenecek; şimdilik onu tanımak ve "ist" gibi anlamak yeterli.

Haberi aktarmak ve yorumlamak

Okuduğun ya da dinlediğin bir haberi başkasına aktarırken gazetecilerin kullandığı altı soru işe yarar: wer, was, wann, wo, wie, warum (kim, ne, ne zaman, nerede, nasıl, neden). Bu soruların cevaplarını iki üç cümlede toplamak bir haberin özünü verir: "In der Zeitung steht, dass in drei Altbauten die Heizungen seit Wochen nicht funktionieren. Laut der Stadt werden sie bis Ende November repariert."

Aktarırken "In der Zeitung steht, dass …" (Gazetede … yazıyor), "Ich habe im Radio gehört, dass …" (Radyoda … duydum), "Im Artikel geht es um …" (Haber … hakkında) kalıpları kullanılır. Ardından B1.27'deki görüş kalıplarıyla kendi yorumunu ekleyebilirsin: "Ich finde, dass die Stadt zu langsam reagiert hat." Haberi aktarmakla yorumlamayı ayrı cümlelerde tutmak, dinleyenin hangisinin olgu, hangisinin senin görüşün olduğunu anlamasını kolaylaştırır.

Haber dinleyerek öğrenmek

Almanca öğrenenler için hazırlanmış haber kaynakları vardır. Deutschlandfunk'un "nachrichtenleicht" sitesi haftanın önemli haberlerini her cuma sade bir dille yayımlar; metinler yavaş okunmuş ses kayıtlarıyla birlikte gelir. Deutsche Welle'nin "Langsam gesprochene Nachrichten" yayını pazartesiden cumartesiye günlük haberleri yavaş ve net bir sesle, tam metniyle birlikte sunar. Önce metni okumadan dinlemek, sonra metinle karşılaştırmak kulağı hızla geliştiren bir alıştırmadır.

Örnekler

Her örnekte cümlenin bir başlık mı, bir haber metni mi yoksa bir aktarma mı olduğunu söyle.

Birinci örnek bir başlıktır: artikel düşmüş, fiil Präsens'te. Dördüncü örnekte "der Stadt" Genitiv'dir ve bilginin kaynağını gösterir. Yedinci örnekte "im Fernsehen" yayın ortamını anlatır; cihazdan söz edilmez.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Die Bahn erhöht ab Dezember die Preise."
2. "Im Fernsehen haben sie gesagt, laut der Stadt sind 300 Wohnungen betroffen." ya da "… nach Angaben der Stadt sind 300 Wohnungen betroffen." (Fernsehen; laut / nach Angaben)
3. "Die Mieter wurden am Dienstag informiert."
4. "Laut Wetterdienst schneit es morgen in Bayern."
5. "In der Zeitung steht, dass in der Stadt eine neue Bibliothek eröffnet wird. Im Artikel geht es um die Öffnungszeiten."

Özet kartı

1. die Nachrichten = haberler / haber yayını; die Nachricht = tek haber ya da mesaj.
2. im Fernsehen (yayın) ≠ der Fernseher (cihaz); im Radio, im Internet, online.
3. Başlık: artikel ve yardımcı fiil düşer, isim ağırlıklı, Präsens; eksikleri geri koyarak çöz.
4. Metin: Präteritum + Passiv + Genitiv (wurde repariert, die Sprecherin der Stadt).
5. Kaynak: laut Polizei, nach Angaben der Stadt, wie … mitteilte; "sei" = aktarılan "ist".
6. Aktarma: In der Zeitung steht, dass … / Im Artikel geht es um … + wer, was, wann, wo, wie, warum.

Sonraki derse köprü

Bu dersle B1 seviyesinin konuları tamamlanıyor: hikâye anlatmaktan sıfat çekimine, yan cümlelerden Passiv'e, fikir bildirmekten haber okumaya kadar geniş bir yol yürüdün. Sıradaki ders bu yolun tamamını bir deneme sınavında bir araya getiriyor. Goethe ve telc sınavlarının B1 formatına yakın bir düzende okuma, dinleme, yazma ve konuşma becerilerini sınayacak; her bölümde neyin ölçüldüğünü, zamanı nasıl kullanacağını ve hangi hataların en çok puan kaybettirdiğini göreceksin.