Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Dativ sonları: eril ve nötr -m, dişil -r, çoğul -n: dem/einem/meinem, der/einer/meiner, den/keinen/meinen.
- Dativ çoğulda isim de -n alır: den Kindern, meinen Freunden; -n/-s ile bitenler değişmez: den Frauen, den Autos.
- Zamirler: mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen, Ihnen (bana, sana, ona, …).
- uns ve euch Akkusativ ile Dativ'de aynıdır.
- ihn (Akk, onu) ile ihm (Dat, ona) karışmasın: den → ihn, dem → ihm.
- Tanıdık kalıplar: Wie geht es dir/Ihnen? Mir ist kalt. Das schmeckt mir.
Kanca
A1'in ilk dersinde "Wie geht es dir?" (Nasılsın?) ve "Wie geht es Ihnen?" (Nasılsınız?) kalıplarını ezberledin. O gün bu iki kelimenin, "dir" ve "Ihnen", nereden geldiğini sormadın; kalıp olarak işini gördüler. Bir gün bir arkadaşın sana bir kitap uzatırken şöyle diyor: "Das Buch ist für dich. Ich gebe es dir." Aynı cümlede iki ayrı "sen" duyuyorsun: "dich" ve "dir". İkisi de Türkçeye "seni" ya da "sana" diye çevrilebiliyor, ama Almancada farklı hâllerdeler.
Dativ'in ne olduğunu ve "dem" ile "der" biçimlerini biliyorsun; tablonun geri kalanı ise hâlâ boş. Önce artikel ailesinin bütün üyelerini üç harflik bir kurala bağlayacak, sonra çoğulun kendine özgü ekini ve zamirleri tamamlayacağız. A1.1'den beri kullandığın "dir" ve "Ihnen" de bu tablonun içinde yerlerini bulacak.
Anlatım
Artikeller: -m, -r, -n
Dativ'de artikellerin sonu üç harften biriyle biter: eril ve nötrde "-m", dişilde "-r", çoğulda "-n". Belirli artikelde bu "dem", "der" ve "den" demektir. Belirsiz artikel, olumsuz artikel ve iyelik kelimeleri de aynı sonları alır: "einem", "einer"; "keinem", "keiner", "keinen"; "meinem", "meiner", "meinen".
| Eril (der Mann) | Nötr (das Kind) | Dişil (die Frau) | Çoğul (die Kinder) | |
|---|---|---|---|---|
| belirli | dem Mann | dem Kind | der Frau | den Kindern |
| belirsiz | einem Mann | einem Kind | einer Frau | — |
| olumsuz | keinem Mann | keinem Kind | keiner Frau | keinen Kindern |
| iyelik | meinem Mann | meinem Kind | meiner Frau | meinen Kindern |
A1.24'teki Akkusativ tablosunda yalnız eril hücre değişmişti. Dativ'de ise bütün hücreler değişir; iyi yanı, sonların her sütunda aynı olmasıdır. Eril ve nötr sütunlar birbirinin tıpatıp aynısıdır: ikisi de "-m" ile biter. Bu yüzden ezberlenecek şey dört ayrı tablo değil, üç harftir: "-m", "-r", "-n".
Çoğul: isim de -n alır
Dativ çoğulun bir özelliği vardır: yalnız artikel değil, ismin kendisi de bir "-n" alır. "die Kinder → den Kindern", "die Freunde → den Freunden", "die Männer → den Männern". Bu kural, çoğulu zaten "-n" ya da "-s" ile biten isimlerde uygulanmaz: "die Frauen → den Frauen" (zaten "-n"), "die Autos → den Autos" ("-s" ile biten çoğul). A1.11'deki çoğul kalıplarından hangisinin kullanıldığını bilmek burada işe yarar.
Günlük konuşmada Dativ çoğul sık duyulur: "mit den Kindern" (çocuklarla), "mit meinen Freunden" (arkadaşlarımla), "bei meinen Eltern" (annemlerde). Türkçedeki "-le" ya da "-de" eklerinin karşılığı olan bu yapılar A2.6'da gördüğün gibi Dativ edatlarıyla kurulur.
Zamirler: bana, sana, ona
Kişi zamirlerinin de Dativ biçimleri vardır ve Türkçedeki "bana, sana, ona, bize, size, onlara" dizisine karşılık gelir. Aşağıdaki tabloda A1.25'teki Akkusativ zamirleriyle yan yana görüyorsun:
| Nominativ | Akkusativ | Dativ | Türkçe (Dativ) |
|---|---|---|---|
| ich | mich | mir | bana |
| du | dich | dir | sana |
| er | ihn | ihm | ona (eril) |
| sie | sie | ihr | ona (dişil) |
| es | es | ihm | ona (nötr) |
| wir | uns | uns | bize |
| ihr | euch | euch | size (samimi) |
| sie | sie | ihnen | onlara |
| Sie | Sie | Ihnen | size (resmî) |
Bu tabloda iki ayrıntıyı ayrıca işaretle. Birincisi, "wir" ve "ihr" için Akkusativ ile Dativ aynıdır: "uns" ve "euch". Bu, ezberi kolaylaştırır. İkincisi, "er" için Akkusativ "ihn", Dativ "ihm" olur; iki kelime yalnız son harfte ayrılır ve kulakta birbirine çok yakın durur. Bunu hatırlamanın kolay yolu, artikellerle aynı sonu görmektir: "den → ihn" (-n), "dem → ihm" (-m).
"ihr" kelimesi burada dördüncü bir anlam kazanır. A1.30'da onu "onun (dişil)", "onların" ve "sizin" anlamlarıyla görmüştün; kişi zamiri olarak da "siz" (samimi çoğul) demektir. Dativ tablosunda ise "sie" (o, dişil) zamirinin Dativ'i olarak "ona" anlamına gelir: "Ich gebe ihr das Buch" (Ona kitabı veriyorum). Hangisi olduğunu cümledeki yeri ve fiil söyler.
Tanıdık kalıplar yerine oturuyor
Bu tablo, A1'den beri kullandığın birkaç kalıbı açıklar. "Wie geht es dir?" cümlesinde "dir" Dativ'dir; cümle kelime kelime "Sana nasıl gidiyor?" demektir. "Wie geht es Ihnen?" aynı cümlenin resmî biçimidir; "Ihnen" de "Sie" gibi her zaman büyük harfle yazılır. A1.32'deki "Mir ist kalt" (Üşüyorum) kalıbı da kelime kelime "Bana soğuk" anlamı taşır. Türkçedeki "bana soğuk geliyor" söyleyişine ne kadar yakın olduğuna dikkat et.
Örnekler
Her örnekte Dativ biçimi bul ve sonunu (-m, -r, -n) ya da zamiri tabloda yerleştir.
İkinci ve altıncı örneklerde iyelik kelimeleri Dativ sonlarını alır: "seiner" (dişil, -r) ve "unseren" (çoğul, -n); altıncı örnekte isim de "-n" almıştır: "Freunden". Sekizinci örnek A1.26'daki "schmecken" fiilinin Dativ'le kullanımıdır: kelime kelime "Yemek bana tat veriyor".
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"ihn" ile "ihm" kelimelerini karıştırmak: "Ich gebe ihn das Buch", "Ich sehe ihm."
— İki kelime yalnız son harfte ayrıldığı için öğrenci birini öbürünün yerine kullanır. "ihn" Akkusativ'dir (onu), "ihm" Dativ'dir (ona). Doğrusu: "Ich gebe ihm das Buch." "Ich sehe ihn." Artikel sonlarıyla eşleştir: den → ihn, dem → ihm.
Yaygın yanlışDativ çoğulda ismin -n ekini unutmak: "mit den Kinder", "mit meinen Freunde".
— Öğrenci artikeli doğru değiştirir ama ismin de değiştiğini gözden kaçırır, çünkü Almancada ismin kendisi nadiren ek alır. Dativ çoğulda isim de "-n" alır. Doğrusu: "mit den Kindern", "mit meinen Freunden". "-n" ya da "-s" ile biten çoğullar değişmez: "mit den Autos".
Yaygın yanlışDativ yerine Akkusativ zamiri kullanmak: "Gib mich das Buch!", "Ich schreibe dich eine Nachricht."
— Türkçede "beni" ve "bana" farklı olsa da öğrenci Almancada ilk öğrendiği "mich" ve "dich" biçimlerini her yerde kullanır. "Kime?" sorusuna cevap veren zamir Dativ'dir. Doğrusu: "Gib mir das Buch!" "Ich schreibe dir eine Nachricht."
Mini alıştırma
Cevaplar
- mit dem Bus, mit der Freundin, mit den Kindern.
- "Ich gebe ihm das Buch."
- "Ich rufe ihn an." (anrufen → Akkusativ) "Ich helfe ihm." (helfen → Dativ)
- den Freunden, den Autos.
- "Kannst du mir deine Adresse sagen?"
Özet kartı
- Dativ sonları: eril ve nötr -m, dişil -r, çoğul -n: dem/einem/meinem, der/einer/meiner, den/keinen/meinen.
- Dativ çoğulda isim de -n alır: den Kindern, meinen Freunden; -n/-s ile bitenler değişmez: den Frauen, den Autos.
- Zamirler: mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen, Ihnen (bana, sana, ona, …).
- uns ve euch Akkusativ ile Dativ'de aynıdır.
- ihn (Akk, onu) ile ihm (Dat, ona) karışmasın: den → ihn, dem → ihm.
- Tanıdık kalıplar: Wie geht es dir/Ihnen? Mir ist kalt. Das schmeckt mir.
Sonraki derse köprü
Dativ'in bütün biçimleri artık tabloda. Sıradaki derste Dativ'i nesne olarak isteyen fiillere geçeceğiz: "helfen" (yardım etmek), "danken" (teşekkür etmek), "gehören" (ait olmak) ve "gefallen" (hoşa gitmek), Türkçeden bakınca en ters işleyen fiil. Bu fiillerle "Ich helfe dir", "Das gehört mir" ve "Die Stadt gefällt mir" gibi cümleleri kuracaksın. "gefallen" fiilinde öznenin ve nesnenin Türkçeye göre nasıl yer değiştirdiğini de orada göreceksin.