Vücut bölümleri

Kanca

Münih'te bir spor salonunda ilk grup dersindesin. Eğitmen hızlı konuşuyor: "Die Arme nach oben! Die Hände auf die Schultern! Und jetzt das rechte Bein nach hinten!" Herkes kolunu kaldırıyor, sen bir saniye geç kalıyorsun; "Schultern" kelimesini duyunca elini nereye koyacağını bilemiyorsun. Ders bitince fark ediyorsun: Almancayı cümle olarak anlıyorsun, ama bedenin haritası henüz kafanda Almanca değil.

Vücut kelimeleri günlük hayatın en çok gereken kelimeleri arasındadır: spor salonunda, kuaförde, eczanede, doktorda, bir çocuğa giyinmeyi anlatırken. Bu modül beden ve sağlık üzerine kurulu; ilk adım, bu haritayı artikelleri ve çoğullarıyla birlikte öğrenmek. Önceki modüllerde öğrendiğin Dativ edatları, sıfat ekleri ve birleşik isim kuralı da burada yeniden karşına çıkacak.

Anlatım

Baştan aşağı: kelimeler ve artikeller

Kelimeleri tek tek değil, bedenin bölgelerine göre öğrenmek daha kolaydır. Her kelimeyi artikeli ve çoğuluyla birlikte ezberle; A1.11'de gördüğün gibi çoğul biçimi tahmin edilemez ve vücut kelimelerinin çoğu çift olduğu için çoğulu sık kullanırsın.

Tabloda bir kalıp göze çarpar: tek heceli eril kelimelerin çoğu çoğulda Umlaut alır. "Kopf – Köpfe", "Zahn – Zähne", "Bauch – Bäuche", "Fuß – Füße", "Hals – Hälse". Dişil "Hand" da aynı yolu izler: "Hände". "-er" ile biten "Finger" ve "-en" ile biten "Rücken" ise çoğulda hiç değişmez; farkı yalnızca artikel gösterir: "der Finger – die Finger".

"der Hals" ve "das Haar": Türkçeden farklı kesilen kelimeler

Bazı kelimeler Türkçedeki kelimelerle bire bir örtüşmez. "der Hals" hem boynu hem boğazı anlatır; Türkçede iki ayrı kelime olan şey Almancada tek kelimedir. Tersine, Türkçede "ayak" bazen bütün bacak için de kullanılır ("ayağım yoruldu" derken çoğu kişi bacağını kasteder), ama Almancada "der Fuß" yalnızca bilekten aşağısıdır; bacağın tamamı "das Bein" olur. Türkçede "parmak" ele de ayağa da uyar; Almanca ayırır: el parmağı "der Finger", ayak parmağı "der Zeh".

Saç için Almanca iki yol sunar. Tekil "das Haar" hem tek bir saç telini hem de toplu olarak saçı anlatabilir: "Sie hat schönes Haar." Günlük konuşmada ise çoğul "die Haare" daha sık duyulur: "Meine Haare sind lang" (Saçlarım uzun). Türkçede "saçım uzun" dersin; Almancada çoğul kullandığında fiil de çoğul olmalıdır.

Birini betimlemek: sein ve haben

Bir kişinin görünüşünü anlatmanın iki yolu vardır. Birincisi "sein" ile: "Seine Augen sind braun" (Gözleri kahverengi). Burada sıfat fiilden sonra geldiği için ek almaz. İkincisi "haben" ile: "Er hat braune Augen" (Kahverengi gözleri var). Burada sıfat ismin önündedir ve A2.18'deki artikelsiz kalıbı izler; çoğulda "-e" alır: "blaue Augen", "lange Haare", "kurze Haare".

Tekil bir kelimeyle "haben" kullanırsan A1.24'teki Akkusativ ve A2.18'deki sıfat ekleri birlikte çalışır: "Er hat einen Bart" (Sakalı var), "Sie hat eine kleine Nase" (Küçük bir burnu var). Kayıp bir çocuğu ya da bir arkadaşını tarif ederken bu iki kalıp yeterlidir.

Birleşik isimler: son parça karar verir

Vücut kelimeleri birleşik isimlerin içinde çok sık yaşar. A1.8'deki kural burada da tam çalışır: artikeli son parça belirler. "der Zahn" ile "die Bürste" birleşince "die Zahnbürste" (diş fırçası) olur. "die Hand" ile "der Schuh" birleşince "der Handschuh" (eldiven) olur; eldiven bir çeşit ayakkabı değildir, ama artikel yine son parçadan gelir. "die Hand" ile "die Tasche" ise "die Handtasche" (el çantası) olur.

Ağrılar da birleşik isimle söylenir: "der Schmerz" (ağrı) kelimesi çoğul "die Schmerzen" olarak bir vücut kelimesine eklenir. "die Kopfschmerzen" (baş ağrısı), "die Bauchschmerzen" (karın ağrısı), "die Rückenschmerzen" (sırt ağrısı), "die Zahnschmerzen" (diş ağrısı), "die Halsschmerzen" (boğaz ağrısı). A1.14'te gördüğün "Ich habe Hunger" kalıbı gibi, bunlar da "haben" ile kurulur: "Ich habe Kopfschmerzen." Ağrıyı anlatmanın başka yollarını bir sonraki derste, doktor muayenehanesinde göreceğiz.

Dativ ile bedeni kullanmak

A2.11'deki "mit" edatı bir aracı anlatır ve Dativ ister: "mit der Hand" (elle), "mit dem Fuß" (ayakla). Çoğulda Dativ'in "-n" eki unutulmamalı: "mit den Händen" (ellerle), "mit den Augen" (gözlerle; "Augen" zaten "-n" ile bittiği için yeni ek gelmez). A2.12'deki iki yönlü edatlar da bedenle sık kullanılır: "Die Hände auf die Schultern!" (Eller omuzlara! — yön, Akkusativ), "Die Brille ist auf dem Kopf" (Gözlük başının üstünde — konum, Dativ).

İki kalıplaşmış ifade

Vücut kelimeleri bazı kalıplaşmış ifadelerde de yaşar ve Almanlar bunları gündelik hayatta sık kullanır. "Ich drücke dir die Daumen" kelimesi kelimesine "Sana başparmaklarımı bastırıyorum" demektir ("der Daumen": başparmak); anlamı "Şansın açık olsun, senin için şans diliyorum" gibidir ve bir sınavdan ya da iş görüşmesinden önce söylenir. "Hals- und Beinbruch!" ise kelimesi kelimesine "Boyun ve bacak kırığı!" demektir, ama kötü bir dilek değil, "Bol şans!" anlamında şakacı bir iyi dilektir.

Örnekler

Her örnekte vücut kelimesini bul, artikelini ve tekil mi çoğul mu olduğunu söyle.

Dördüncü örnekte Türkçe bir fiil kullanır ("ağrıyor"), Almanca ise bir isim ve "haben". Altıncı örnekte "Füße" çoğul olduğu için fiil de çoğuldur: "sind".

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "die Hand → die Hände"; "das Knie → die Knie" (çoğulda değişmez, yalnız artikel değişir).
2. "Seine Haare sind kurz." (sıfat fiilden sonra, ek yok)
3. "der Handschuh", çünkü son parça "der Schuh".
4. "Meine Füße sind müde." (çoğul özne, çoğul fiil)
5. "Ich habe Bauchschmerzen und auch Halsschmerzen."

Özet kartı

1. Vücut kelimelerini artikel ve çoğulla ezberle: der Kopf – die Köpfe, die Hand – die Hände, das Bein – die Beine.
2. Tek heceli erillerin çoğu çoğulda Umlaut alır: Fuß – Füße, Zahn – Zähne, Bauch – Bäuche.
3. Almanca sınırları kesin çizer: Fuß ≠ Bein, Finger ≠ Zeh; der Hals = boyun ve boğaz.
4. Betimleme: Seine Augen sind braun (sein, ek yok) / Er hat braune Augen (haben, sıfat eki).
5. Birleşik isimde son parça karar verir: die Zahnbürste, der Handschuh; ağrı: Ich habe Kopfschmerzen.
6. Çoğul özne çoğul fiil ister: Meine Augen sind blau; Dativ çoğulda -n: mit den Händen.

Sonraki derse köprü

Artık ağrının nerede olduğunu adlandırabiliyorsun; sıradaki ders bu kelimeleri bir muayenehaneye götürüyor. Doktordan randevu almayı, bekleme salonunda formu doldurmayı ve şikâyetini sırayla anlatmayı orada göreceğiz: ağrı ne zamandır var, nerede, ne kadar şiddetli. Almancada bir yerin ağrıdığını söylemenin "Kopfschmerzen" kalıbı dışındaki yolunu ve doktorun sana söyleyeceği kısa talimatları da o derste öğreneceksin.