Düzensiz karşılaştırmalar (gut, besser, am besten)

Kanca

Almanca kursunda öğretmen soruyor: "Wie läuft es mit deinem Deutsch?" Sen son aylarda ilerlediğini söylemek istiyorsun ve son iki derste öğrendiğin kuralı güvenle uyguluyorsun: "Mein Deutsch ist guter als letztes Jahr." Öğretmen gülümsüyor: "Es ist besser, viel besser!" Kural hatasız işlemişti; ama "gut" (iyi) sıfatı o kurala hiç uymayan birkaç kelimeden biriydi. Türkçede de "iyi" kelimesi "daha iyi" ve "en iyi" diye düzenli ilerler; Almancada ise tamamen başka bir kökle devam eder.

A2.15 ve A2.16'da karşılaştırma ve en üstünlük biçimlerinin "-er" ve "-sten" ekleriyle kurulduğunu gördün. Bu kural Almanca sıfatların çok büyük bölümünde işler. Ama günlük konuşmada en sık kullanılan birkaç kelime bu kalıbı izlemez. Bu kelimeler az ama çok kullanılır; "gut", "viel" ve "gern" üçlüsünü ve kökü yalnız bir harf değişen iki yakın arkadaşlarını ayrı ayrı ezberlemek gerekir.

Anlatım

gut → besser → am besten

Düzensiz kelimelerin en önemlisi "gut" (iyi) sıfatıdır. Karşılaştırması "besser" (daha iyi), en üstünlüğü "am besten" (en iyi) olur. Kök tamamen değişir; "guter" ya da "am gutsten" gibi biçimler yoktur. "Dein Deutsch ist besser als meins" (Senin Almancan benimkinden iyi). "Was schmeckt dir am besten?" (En çok neyin tadını seviyorsun?). İsimle birlikte en üstünlük "der/die/das beste" olur: "Das ist das beste Restaurant in der Stadt" (Bu şehrin en iyi restoranı).

"besser" ve "am besten" fiili betimlerken de kullanılır: "Sie spricht besser Deutsch als ich" (Benden iyi Almanca konuşuyor), "Er kocht am besten" (En iyi o yemek yapıyor). Türkçedeki "iyi konuşmak", "daha iyi konuşmak", "en iyi konuşmak" dizisi Almancada "gut", "besser", "am besten" olur.

viel → mehr → am meisten

"viel" (çok) kelimesinin karşılaştırması "mehr" (daha çok), en üstünlüğü "am meisten" (en çok) olur: "Ich arbeite viel, aber mein Chef arbeitet mehr" (Ben çok çalışıyorum ama şefim daha çok çalışıyor). "Wer hat am meisten gegessen?" (En çok kim yedi?). A2.15 ve A2.16'da gördüğün gibi "mehr" ve "am meisten" yalnız miktar anlatır; bir sıfatın derecesini yükseltmek için kullanılmaz.

"mehr" hiç ek almaz; arkasındaki isim tekil de olsa çoğul da olsa aynı kalır: "mehr Zeit" (daha çok zaman), "mehr Geld" (daha çok para), "mehr Leute" (daha çok insan). Tersi için "weniger" (daha az) kullanılır ve o da ek almaz: "weniger Arbeit", "weniger Autos".

gern → lieber → am liebsten

A1.26'da "gern" ve "lieber" kelimelerini yiyecek ve içecekler üzerinden öğrendin: "Ich trinke gern Tee", "Ich trinke lieber Wasser". Şimdi bu ikisinin aynı dizinin parçaları olduğunu görebilirsin: "gern" (severek), "lieber" (daha çok severek, tercihen), "am liebsten" (en çok severek). "Ich trinke gern Tee, lieber Kaffee und am liebsten Ayran" (Çay içmeyi severim, kahveyi daha çok severim, en çok da ayran severim).

"gern" bir sıfat değil, bir zarftır; bu yüzden yalnız fiille kullanılır ve bir ismi betimlemez. "am liebsten" kalıbı Almanca konuşmada en sık tercih bildirme yollarından biridir: "Was machst du am liebsten am Wochenende?" (Hafta sonu en çok ne yapmayı seversin?).

Küçük düzensizlikler: hoch ve nah

"hoch" (yüksek) ve "nah" (yakın) kelimeleri tamamen düzensiz değildir, ama küçük bir değişiklik gösterir. "hoch" karşılaştırmada "c" harfini kaybeder: "höher" (daha yüksek); en üstünlükte ise geri kazanır: "am höchsten". "nah" en üstünlükte bir "c" kazanır: "näher" (daha yakın), ama "am nächsten" (en yakın). Bu son biçimi A1.39'daki "der nächste Zug" (bir sonraki tren) kalıbından tanıyorsun; "nächste" kelime kelime "en yakın" demektir.

"Die Zugspitze ist der höchste Berg in Deutschland" (Zugspitze Almanya'nın en yüksek dağıdır). "Wo ist die nächste Apotheke?" (En yakın eczane nerede?). Bu iki cümle günlük hayatta ve turistik bilgilerde sık karşına çıkar.

Tercih bildirmek

Bu dersteki kelimelerle fikrini ve tercihini açıkça söyleyebilirsin. Bir şeyi başka bir şeye tercih ettiğini söylemek için "lieber … als" kalıbı kullanılır: "Ich fahre lieber mit dem Zug als mit dem Auto" (Arabayla gitmektense trenle gitmeyi tercih ederim). Bir değerlendirme yaparken "besser" doğal bir seçimdir: "Das Wetter ist heute besser als gestern" (Hava bugün dünden iyi). "Am besten …" kalıbı ise bir tavsiye verirken kullanılır: "Am besten fährst du mit der U-Bahn" (En iyisi metroyla git).

Örnekler

Her örnekte düzensiz biçimi bul ve temel biçimini söyle.

İkinci ve yedinci örneklerde en üstünlük bir isimle birlikte "-e" ekini almıştır. Beşinci örnek "lieber … als" kalıbıyla iki seçeneği karşılaştırır. Sekizinci örnek bir tavsiye kalıbıdır ve cümleye "am besten" ile başlanır; fiil ikinci kutuda kalır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. gut → besser → am besten; viel → mehr → am meisten; gern → lieber → am liebsten.
2. "Mein Bruder spricht besser Englisch als ich. Aber meine Schwester spricht am besten."
3. "Ich trinke lieber Wasser als Cola."
4. "Wo ist die nächste Haltestelle?"
5. "Was machst du am Wochenende am liebsten?"

Özet kartı

1. gut → besser → am besten; isimle der/die/das beste.
2. viel → mehr → am meisten; mehr ve weniger hiç ek almaz.
3. gern → lieber → am liebsten; gern bir zarftır, fiille kullanılır.
4. hoch → höher → am höchsten; nah → näher → am nächsten (der nächste Zug).
5. Tercih: lieber … als; tavsiye: Am besten …
6. "guter", "gerner", "am gernsten", "mehre" gibi biçimler yoktur.

Sonraki derse köprü

Bu modülde sıfatların karşılaştırma ve en üstünlük biçimlerini öğrendin ve birkaç kez "der schnellste Zug", "das beste Restaurant" gibi bir ismin önünde ek alan biçimlerle karşılaştın. Sıradaki derste bu eklerin sistemini açacağız: sıfat çekimi. Bir sıfatın, önündeki artikele ve ismin hâline göre neden "ein großer Tisch", "der große Tisch", "große Tische" gibi farklı biçimler aldığını ve bu karmaşık görünen tablonun hangi basit ipucuyla okunabileceğini orada göreceksin.