En üstünlük: am schnellsten

Kanca

Bir arkadaşın Almanya'da hangi ulaşım aracının en hızlı olduğunu soruyor. Sen üç aracı düşünüyorsun ve Türkçedeki "en" kelimesini Almancaya taşımaya çalışıyorsun: "Der ICE ist meist schnell." Arkadaşın anlamaya çalışıyor, sonra cümleni toparlıyor: "Ah, der ICE ist am schnellsten!" A2.15'te "daha" anlamının sıfatın içine girdiğini görmüştün. "en" anlamı da aynı yolu izler: ayrı bir kelime değil, bir ek ve küçük bir yardımcı kelime.

İki şeyi karşılaştırmak için "-er" ekini ve "als" kelimesini kullanıyorsun. Üç ya da daha fazla şey arasından birini öne çıkarmak, yani en üstünlüğü söylemek için Almanca "am … -sten" kalıbını kullanır. Bu derste bu kalıbı kurmayı, araya fazladan bir "e" girdiği sıfatları ve en üstünlüğün bir isimle birlikte kullanıldığı biçimi öğreneceğiz.

Anlatım

am + sıfat + -sten

Almancada en üstünlük (Superlativ) "am" kelimesi ile sıfatın sonuna eklenen "-sten" ekinden oluşur: "schnell → am schnellsten" (en hızlı), "klein → am kleinsten" (en küçük), "billig → am billigsten" (en ucuz), "schön → am schönsten" (en güzel). Bu biçim, A2.15'teki karşılaştırma biçimi gibi "sein" fiilinden sonra ve fiili betimlerken kullanılır: "Der ICE ist am schnellsten" (ICE en hızlısı), "Sie läuft am schnellsten" (En hızlı o koşuyor).

"am" kelimesi A1.40'tan tanıdığın "an dem" kaynaşmasıdır, ama burada bir yer anlatmaz; en üstünlük kalıbının sabit bir parçasıdır. Onu "en" kelimesinin Almancadaki yardımcısı gibi düşünebilirsin: Türkçede "en" sıfatın önüne gelir, Almancada "am" sıfatın önüne, "-sten" ise arkasına.

Umlaut: karşılaştırmadakiyle aynı

A2.15'te Umlaut alan sıfatlar en üstünlükte de Umlaut alır: "alt → älter → am ältesten", "jung → jünger → am jüngsten", "groß → größer → am größten", "warm → wärmer → am wärmsten", "kalt → kälter → am kältesten". Karşılaştırma biçimini biliyorsan, en üstünlüğü kurmak için ek bir şey öğrenmen gerekmez; aynı kökü alıp "-sten" eklersin.

-esten: araya giren e

Sıfat "-d", "-t", "-s", "-ß", "-z", "-x" ya da "-sch" gibi seslerle bitiyorsa, "-sten" eki doğrudan eklenirse kelimenin sonu söylenmesi zor bir ünsüz yığınına döner. Bu yüzden araya bir "e" girer ve ek "-esten" olur: "alt → am ältesten", "kurz → am kürzesten", "heiß → am heißesten" (en sıcak), "süß → am süßesten" (en tatlı), "schlecht → am schlechtesten" (en kötü), "hübsch → am hübschesten" (en hoş). A2.2'deki "gearbeitet" biçiminde gördüğün "e" de aynı nedenle oradaydı: kelimeyi söylenebilir kılmak.

Bu kuralın en sık karşına çıkan istisnası "groß" sıfatıdır. "groß" "-ß" ile bittiği hâlde en üstünlüğü "am größten" olur, "am größesten" değil. Bu biçimi ayrı bir kelime olarak ezberlemek en kolayıdır.

İsimle birlikte: der schnellste Zug

En üstünlük bir ismin önüne de gelebilir. O zaman "am" kullanılmaz; bunun yerine ismin artikeli gelir ve sıfat "-ste" ile biter: "der schnellste Zug" (en hızlı tren), "die größte Stadt" (en büyük şehir), "das billigste Hotel" (en ucuz otel). "Berlin ist die größte Stadt in Deutschland" (Berlin Almanya'nın en büyük şehri).

Bu biçimdeki "-e" eki, sıfat eklerinin ilk örneğidir; sıfat çekimini bu modülün son dersinde ayrıca çalışacağız. Şimdilik iki kalıbı ayırt etmen yeterli: isim yoksa "am … -sten" ("Der Zug ist am schnellsten"), isim varsa "der/die/das … -ste" ("der schnellste Zug").

Grubun içinde: von, in

En üstünlüğün hangi grup içinde geçerli olduğu çoğu zaman bir edatla söylenir. Kişiler ve nesneler arasında "von" (Dativ) kullanılır: "Er ist der Älteste von uns" (Aramızda en büyüğü o), "Das ist das billigste von allen" (Hepsinin en ucuzu bu). Bir yer ya da alan için "in" kullanılır: "die größte Stadt in Deutschland" (Almanya'daki en büyük şehir), "der längste Fluss in Europa" gibi. Türkçede bu bilgi "-in" ya da "-de" ekleriyle verilir: "Almanya'nın en büyük şehri", "aramızda en büyüğü".

Örnekler

Her örnekte "am … -sten" mi, "der/die/das … -ste" mi kullanıldığını bul ve nedenini söyle.

Birinci örnekteki "ICE", Almanya'nın hızlı trenlerinin adıdır. Beşinci ve altıncı örneklerde en üstünlük bir ismin önündedir ve "am" yerine artikel gelmiştir. Yedinci örnekte isim söylenmemiştir, ama anlaşılır; bu yüzden "Jüngste" büyük harfle yazılır ve bir isim gibi kullanılır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. am kleinsten, am jüngsten, am heißesten, am teuersten.
2. "Diese Wohnung ist am billigsten." "Das ist die billigste Wohnung."
3. "Mein Vater ist der Älteste in der Familie." ya da "Mein Vater ist am ältesten in der Familie."
4. "Der Winter ist die kälteste Jahreszeit."
5. "Welches Hotel ist am billigsten?"

Özet kartı

1. En üstünlük: am + sıfat + -sten: am schnellsten, am billigsten; Türkçedeki "en" yerine.
2. Karşılaştırmadaki Umlaut korunur: am ältesten, am jüngsten, am wärmsten.
3. -d, -t, -s, -ß, -z, -sch ile bitenlerde -esten: am kürzesten, am heißesten; istisna: am größten.
4. İsimle: der/die/das + sıfat + -ste: der schnellste Zug, die größte Stadt.
5. Grup içinde: von (von uns, von allen), yer için in (in Deutschland).
6. "am meisten" yalnız miktar içindir; "am meisten schnell" denmez.

Sonraki derse köprü

Düzenli karşılaştırma ve en üstünlük kalıplarını öğrendin. Ama Almancanın en sık kullanılan birkaç sıfatı ve zarfı bu kalıplara uymaz. Sıradaki derste bu düzensiz biçimleri göreceğiz: "gut → besser → am besten" (iyi, daha iyi, en iyi), "viel → mehr → am meisten" (çok, daha çok, en çok), "gern → lieber → am liebsten" (severek, tercihen, en çok severek). A1.26'da kullandığın "lieber" kelimesinin nereden geldiğini de orada göreceksin.