Ulaşım araçları, bilet alma

Kanca

Bir tren istasyonunda bilet gişesinin önündesin. Sıran geliyor ve hazırladığın cümleyi söylüyorsun: "Eine Fahrkarte nach Köln, bitte." Görevli bir şey soruyor: "Einfach oder hin und zurück?" Cümle kısa, ama iki seçenekten hangisini istediğini bilmen gerekiyor: yalnız gidiş mi, gidiş-dönüş mü? Sonra bir soru daha geliyor: "Mit BahnCard?" Bu kelimeyi hiç duymadın ve "Nein" diyorsun. Bilet elinde, ama gişeden ayrılırken aklında soru işaretleri var.

Toplu taşıma, yeni bir ülkede ilk günden itibaren karşılaşacağın bir sistemdir ve kendi kelimeleri, kendi kalıpları vardır. Önce araçları ve onlarla nasıl yolculuk ettiğini söylemeyi, sonra sefer ve peron sormayı, en sonda da gişede ve makinede sana yöneltilecek soruları çalışacağız. Bilet sisteminin Türkiye'den farklı işleyen yanlarına da kısaca bakacağız.

Anlatım

Araçlar ve artikelleri

Şehir içi ulaşımda en sık duyacağın kelimeler şunlardır: "der Bus" (otobüs), "die Straßenbahn" (tramvay), "die U-Bahn" (metro), "die S-Bahn" (banliyö treni), "das Taxi" (taksi). Şehirler arası yolculukta "der Zug" (tren) ve "das Flugzeug" (uçak) kullanılır. Kişisel araçlar da aynı gruba girer: "das Auto" (araba), "das Fahrrad" (bisiklet). Gündelik konuşmada "die Straßenbahn" yerine kısa "die Tram" da duyulur.

Aracın durduğu yer "die Haltestelle" (durak) diye adlandırılır. Trenler "der Bahnhof" (istasyon) içinde bir "das Gleis" (peron hattı) üzerinden kalkar. İstasyon panolarında ve anonslarda "Gleis 5" (5. peron) gibi kısa ifadeler duyarsın. Bilet için iki kelime kullanılır: "die Fahrkarte" ve daha gündelik "das Ticket".

mit dem, mit der: araçla gitmek

Bir araçla gittiğini söylemek için "mit" (ile) edatı kullanılır. Bu edat da, A1.38'deki "zu" gibi, Dativ ister. Şimdilik yine iki satırlık kuralla yetin: eril ve nötr araçlar için "mit dem" ("mit dem Bus", "mit dem Zug", "mit dem Auto"), dişil araçlar için "mit der" ("mit der U-Bahn", "mit der Straßenbahn"). A1.21'de "Ich fahre meistens mit dem Bus" cümlesinde bu kalıbın ilk örneğini gördün.

Araçla yapılan yolculukta fiil "fahren" olur, yürüyerek yapılanda "gehen": "Ich fahre mit der U-Bahn", ama "Ich gehe zu Fuß". Türkçede ikisi de "gitmek" fiiliyle söylendiği için bu ayrım Almancada dikkat ister; A1.21'de iki fiili yan yana görmüştün. Uçakla yapılan yolculuk için ayrıca "fliegen" (uçmak) kullanılır: "Ich fliege nach Istanbul."

nach mı, zu mu?

Nereye gittiğini söylerken iki edat kullanılır. Şehir ve ülke adları için "nach" gelir ve artikel almaz: "nach Köln", "nach Berlin", "nach Deutschland". Artikelle kullanılan birkaç ülke adı bu kurala uymaz; bunların başında Türkiye gelir: "die Türkei" olduğu için "in die Türkei" denir, "nach Türkei" değil. Aynı durum "die Schweiz" (İsviçre) için de geçerlidir: "in die Schweiz". Binalar, kurumlar ve kişiler için A1.38'deki "zum" ve "zur" kullanılır: "zum Bahnhof", "zur Arbeit", "zum Arzt". Türkçede ikisi de "-e" hâl ekiyle söylenir, bu yüzden edat seçimi hedefin türüne bakarak yapılır: haritada bir nokta mı, yoksa şehir içinde bir bina mı?

Yolculuk bilgisi sorarken "fahren" fiili araç için de kullanılır: "Welcher Bus fährt zum Bahnhof?" (Hangi otobüs istasyona gidiyor?), "Wann fährt der nächste Zug nach Köln?" (Köln'e bir sonraki tren ne zaman kalkıyor?). A1.22'deki "abfahren" (kalkmak) ve "ankommen" (varmak) fiilleri tarifelerde sık görülür: "Der Zug fährt um 9 Uhr ab und kommt um 11 Uhr an."

Bilet almak

Bilet gişede ("der Schalter") ya da bilet makinesinden ("der Fahrkartenautomat") alınır; büyük şehirlerde telefondan alınan dijital bilet de yaygındır. Gişede isteğini A1.35'teki "möchten" ya da kısa bir istekle söylersin: "Eine Fahrkarte nach Köln, bitte" ya da "Ich möchte eine Fahrkarte nach Köln." Görevlinin ilk sorusu çoğu zaman bilet türüdür: "Einfach oder hin und zurück?" (Tek yön mü, gidiş-dönüş mü?). Uzun yol trenlerinde kancadaki gibi "Mit BahnCard?" sorusunu da duyabilirsin; BahnCard, Alman demiryollarının (Deutsche Bahn) indirim kartıdır. Böyle bir kartın yoksa "Nein" demen yeterli.

Şehir içinde sık kullanılan bilet türleri şunlardır: "der Einzelfahrschein" (tek biniş), "die Tageskarte" (günlük bilet), "die Monatskarte" (aylık bilet). Aktarma yapman gerekip gerekmediğini A1.34'teki "müssen" ile sorarsın: "Muss ich umsteigen?" (Aktarma yapmam gerekiyor mu?). "umsteigen" ayrılabilen bir fiildir: "Sie steigen in Frankfurt um" (Frankfurt'ta aktarma yapıyorsunuz).

Bilet kontrolü

Almanya'da pek çok şehirde metro ve otobüs istasyonlarında turnike bulunmaz. Yolcu binerken bileti bir görevliye göstermez; kontrol, araç içinde rastgele dolaşan kontrolörlerle yapılır: "Die Fahrkarten, bitte!" (Biletler, lütfen!). Bazı şehirlerde kâğıt biletin binmeden önce küçük bir makinede damgalanması gerekir; bu işe "entwerten" denir. Geçerli bileti olmadan yolculuk yapana ceza kesilir. Bu yüzden bir şehre ilk gittiğinde biletin nasıl geçerli hâle geldiğini makinenin üstündeki yazıdan ya da bir görevliden öğrenmek iyi olur.

Örnekler

Her örnekte aracın artikeline ve "mit dem" ile "mit der" seçimine bak.

Birinci örnekte iki kalıp bir arada: "mit der U-Bahn" (araç) ve "zur Arbeit" (hedef). Dördüncü örnekteki "nächste" (bir sonraki) kelimesi tarifelerde ve anonslarda çok sık geçer.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich fahre mit dem Fahrrad." "Wir fahren mit der Straßenbahn."
2. "Ich fahre nach Hamburg." "Ich gehe zur Apotheke."
3. "Eine Fahrkarte nach Berlin, hin und zurück, bitte."
4. "Wann fährt der nächste Zug nach München?"
5. "Ich gehe heute zu Fuß." "Er fährt mit dem Zug nach Wien."

Özet kartı

1. Araçlar: der Bus, der Zug, das Auto, das Taxi, das Fahrrad, die U-Bahn, die S-Bahn, die Straßenbahn.
2. Araçla: eril ve nötr → mit dem, dişil → mit der; ayrıntısı Dativ derslerinde.
3. Araçla fahren, yürüyerek gehen (zu Fuß), uçakla fliegen.
4. Hedef: şehir ve ülke → nach Köln (ama: in die Türkei); bina ve kurum → zum Bahnhof, zur Arbeit.
5. Sorular: Welcher Bus fährt zum …? Wann fährt der nächste Zug nach …? Muss ich umsteigen?
6. Bilet: Eine Fahrkarte nach …, bitte. – Einfach oder hin und zurück? Kontrol araç içinde yapılır.

Sonraki derse köprü

"mit", "nach" ve "zu" edatları seni bir yerden bir yere taşıdı. Sıradaki derste bir şeyin nerede durduğunu anlatan edatlara geçeceğiz: "in" (içinde), "auf" (üstünde), "neben" (yanında), "unter" (altında), "hinter" (arkasında) gibi. Türkçede bu bilgiler çoğu zaman bir isimle ("masanın üstünde", "kapının arkasında") verilir; Almancada ise ismin önüne gelen tek bir kelimeyle.