Olumsuz artikel: kein, keine

Kanca

Bir fırının vitrinine bakıyorsun ve camın arkasındaki yuvarlak, parlak hamur işini gösteriyorsun: "Ist das ein Brötchen?" Satıcı gülümseyerek başını sallıyor: "Nein, das ist kein Brötchen. Das ist ein Croissant." Senin sorunda "ein" vardı, satıcının cevabında aynı kelime bir harf büyüyerek geri geldi: "kein".

Türkçede bu cevabı verirken ismin arkasına "değil" koyarsın: "Bu küçük ekmek değil, kruvasan." Almanca olumsuzluğu ismin önüne koyar ve bunu belirsiz artikelin başına bir k harfi ekleyerek yapar. Bu ders Modül 2'yi kapatırken "kein" ve "keine" kelimelerini, onların neden bir çoğul biçimi olduğunu ve Almancanın öteki olumsuzluk kelimesi "nicht"ten nasıl ayrıldığını ele alıyor.

Anlatım

k + ein

Almancada bir ismi olumsuzlamanın yolu, A1.10'da öğrendiğin belirsiz artikelin başına k eklemektir. "ein" kelimesi "kein" olur ve eril ile nötr isimlerin önünde durur; "eine" kelimesi "keine" olur ve dişil isimlerin önünde durur. Biçimler belirsiz artikelle birebir paraleldir; yeni bir şey ezberlemen gerekmez, yalnız başa bir harf ekler ve kelimeyi [kayn], [KAY-ne] diye okursun.

Bir masayı gösterip "Bu masa değil" demek istediğinde "Das ist kein Tisch", bir fincan için "Das ist keine Tasse" dersin. Türkçede "değil" sona gider ve ismin kendisine dokunmaz; Almancada ise olumsuzluk artikelin yerine geçer ve ismin önünde durur.

Çoğulda da var: keine

Belirsiz artikel çoğulda ortadan kalkıyordu: "ein Apfel" çoğulda artikelsiz "Äpfel" olur. Olumsuz artikel ise bu boşluğu doldurur ve çoğulda da kullanılır; çoğul biçimi, dişil biçimle aynıdır: "keine". "Das sind Äpfel" cümlesinin olumsuzu "Das sind keine Äpfel" (Bunlar elma değil) olur.

Demek ki "keine" kelimesinin arkasında ya tekil bir dişil isim ya da herhangi bir çoğul isim durur; ismin sonundaki çoğul eki hangisi olduğunu söyler. A1.8'deki "die" de böyle çalışıyordu: Almancada çoğul, dişilin biçimini ödünç alır.

"değil" ve "yok": tek kelime

Tablonun Türkçe sütununa dikkat et. Türkçede iki ayrı olumsuzluk söyleriz: bir şeyin kimliğini reddederken "değil" ("Bu kitap değil"), bir şeyin varlığını reddederken "yok" ("Burada kitap yok"). Almancada bu iki anlamın ikisini de "kein" taşır: "Das ist kein Buch" (Bu kitap değil), "Hier ist kein Buch" (Burada kitap yok).

Bu, Türkçe konuşan için hem kolaylık hem de dikkat edilecek bir nokta. Kolaylık, çünkü tek bir kelime öğreniyorsun. Dikkat, çünkü Türkçede "yok" bir fiil gibi cümlenin sonunda durur ve öğrenci onu Almancada da sona koymaya çalışır. Almancada olumsuzluk ismin hemen önündedir.

Artikelsiz isimler de "kein" alır

Bazı isimler olumlu cümlede hiç artikel almaz: süt, su, zaman, para gibi sayılamayan şeyler. "Hier ist Milch" (Burada süt var) derken "eine" kullanılmaz, çünkü süt tek tek sayılmaz. Bu isimleri olumsuzlarken de "kein" kullanılır ve ismin cinsiyetine göre biçim seçilir: "die Milch" dişil olduğu için "Hier ist keine Milch" (Burada süt yok), "das Wasser" nötr olduğu için "Das ist kein Wasser" (Bu su değil).

Kural şöyle özetlenebilir: olumlu cümlede "ein/eine" varsa ya da hiç artikel yoksa, olumsuzda "kein/keine" gelir. Bu yüzden bir ismin artikelini bilmek olumsuz cümlede de işe yarar; "Milch" kelimesinin dişil olduğunu bilmeyen biri "kein Milch" diye yanlış kurar.

Günlük hayatta kalıp olarak

"kein" birçok sık kalıbın içinde durur ve bunları bütün olarak öğrenmek işini hızlandırır. Birinden özür dilediğinde ya da teşekkür ettiğinde karşındaki "Kein Problem!" (Sorun değil!) der. Bir sorunun cevabını bilmiyorsan "Keine Ahnung" (Hiçbir fikrim yok) dersin; bu kalıp samimi konuşmaya aittir. "Ich habe keine Zeit" (Vaktim yok) cümlesi de çok sık duyulur; buradaki "habe" fiilini bir sonraki modülde öğreneceğiz, şimdilik cümleyi kalıp olarak al.

"kein" mi, "nicht" mi? İlk bakış

Almancada iki olumsuzluk kelimesi vardır: "kein" ve "nicht". İkisinin ayrıntılı karşılaştırması A1'in modal fiiller modülünün sonunda geliyor; şimdilik işini görecek temel ayrım şudur. Olumsuzladığın şey belirsiz artikelli (ein, eine) ya da artikelsiz bir isimse "kein" kullanırsın. Bunun dışındaki her şeyi, yani bir sıfatı, bir fiili ya da belirli artikelli bir ismi "nicht" ile olumsuzlarsın.

"Das Hotel ist groß" cümlesinde olumsuzlanan şey "groß" sıfatıdır; bu yüzden "Das Hotel ist nicht groß" (Otel büyük değil) dersin. "Das ist ein Hotel" cümlesinde ise olumsuzlanan şey "ein Hotel" ismidir; bu yüzden "Das ist kein Hotel" (Bu otel değil) dersin. Türkçede iki cümlede de "değil" kullanılır; Almancada ne olumsuzlandığına bakıp seçim yaparsın.

Örnekler

Her örnekte olumsuzlanan şeyin ne olduğunu bul ve bu yüzden "kein" mi "nicht" mi kullanıldığını açıkla. Okunuşta kein [kayn] ve keine [KAY-ne] farkına dikkat et.

Beşinci örnekteki "Birnen" (armutlar) kelimesinin A1.11'deki hangi kalıpla çoğul olduğunu bul: "die Birne → die Birnen", dişil isim, "-n" eki. Olumsuz cümlelerde de çoğul kuralları aynen geçerlidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Das ist kein Tisch." "Das ist keine Tasse." "Das sind keine Kinder."
2. "Ich bin nicht müde" (sıfat), "Das ist kein Handy" (belirsiz artikelli isim), "Das Café ist nicht offen" (sıfat).
3. "Kein Problem!" "Ich habe keine Zeit."
4. "Nein, das ist kein Hund. Das ist eine Katze."

Özet kartı

1. Olumsuz artikel belirsiz artikelin başına k ekler: ein → kein, eine → keine.
2. Belirsiz artikelden farklı olarak çoğulu vardır: keine Äpfel.
3. "kein" Türkçedeki hem "değil" hem de "yok" anlamını taşır ve ismin önünde durur.
4. Sık kalıplar: Kein Problem! Keine Ahnung. Ich habe keine Zeit.
5. Belirsiz artikelli ya da artikelsiz isim → kein; sıfat, fiil ve belirli artikelli isim → nicht.
6. "nicht ein" denmez; ikisi birleşip "kein" olur.

Sonraki derse köprü

İsimler ve artikeller modülü burada bitiyor. Şimdiye kadar "kommen", "wohnen", "lernen", "sprechen" gibi fiilleri hep kalıpların içinde kullandın ve sonlarının kişiye göre değiştiğini fark ettin: ich komme, du kommst, er kommt. Bir sonraki modül bu değişimin kuralını açıyor. İlk derste düzenli fiillerin şimdiki zaman çekimini göreceğiz: fiilin gövdesini bulmayı ve her kişiye hangi ekin geldiğini.