Anlatım biçimleri

"Bu parçada hangi anlatım biçimi ağır basmaktadır?" sorusu, dört anlatım biçiminin ayırt edici tek özelliği bilinince 30 saniyede çözülür.

Açıklayıcı, tartışmacı, öyküleyici ve betimleyici anlatımı ayırt etmek; iç içe kullanıldığında baskın olanı seçmek.

Açıklayıcı anlatım okura bilgi verir, öğretir; yazar tarafsızdır, soru sorulmaz, karşı görüş yoktur. Tartışmacı anlatım okuru bir düşünceye ikna etmeye çalışır; karşı görüş dile getirilip çürütülür, okura sorular yöneltilir, "bence, oysa, peki ama" gibi ifadeler sık görülür. Öyküleyici anlatım bir olayı zaman içinde anlatır; olay, kişi, yer ve zaman vardır, eylemler art arda sıralanır. Betimleyici anlatım bir varlığın ya da yerin görüntüsünü sözcüklerle çizer; renk, ses, koku, biçim gibi duyusal ayrıntılar ve sıfatlar öne çıkar, zaman neredeyse durur. Bir paragrafta birkaç biçim olabilir; soru baskın olanı sorar.

"Kasabanın meydanı sabahın ilk ışıklarıyla turuncuya boyanmıştı. Çınarın geniş gölgesinde üç yaşlı adam sessizce çay içiyor, çay ocağından ince bir duman yükseliyordu. Uzaktan fırının taze ekmek kokusu geliyordu." Çözüm: Olay ilerlemiyor; renk (turuncu), görüntü (gölge, duman) ve koku ayrıntıları var. Cevap: betimleyici anlatım.

Geçmiş zaman eki gördüğü için öyküleyici seçmek (betimleme de geçmiş zamanla yapılabilir); bilgi veren ama bir görüşü savunan paragrafı açıklayıcı saymak.

5 soru, 5 dakika.