Ana düşünce

TYT'deki yaklaşık 25 paragraf sorusunun en az 6–8'i doğrudan ya da dolaylı olarak "yazar ne anlatmak istiyor?" sorusudur. Bu soruyu 60 saniyede çözebilen öğrenci Türkçe'de 5–6 net kazanır.

Bu dersin sonunda öğrenci:

• ana düşünceyi konu ve yardımcı düşünceden ayırır,
• ana düşüncenin paragraftaki olası yerlerini (baş, son, iki yer) tanır,
• "değinilmemiştir" ve "çıkarılamaz" soru köklerini ana düşünce sorusundan ayırır.

Konu, paragrafın neyden bahsettiğidir; ana düşünce, yazarın o konu hakkında okura ne söylemek istediğidir. "Kitap okumak" bir konudur; "Kitap okumak, insana başka hayatları yaşama imkânı verir" bir ana düşüncedir. Ana düşünce çoğunlukla paragrafın son cümlesindedir, çünkü yazar önce örnek verir, sonra hükmünü söyler. Tümdengelimli paragraflarda ise ilk cümlededir. Bazen hiçbir cümlede açıkça yazılmaz; o zaman bütün cümlelerin ortak paydası bulunur. Bağlaçlar ipucudur: "ama, oysa, ne var ki, aslında, kısacası, demek ki" sonrası genellikle yazarın asıl görüşüdür.

Paragraf: "Birçok genç yazar, ilk kitabının büyük ilgi göreceğini düşünür. Kimi ödül bekler, kimi eleştirmenlerin övgüsünü. Oysa edebiyat, sabırla işlenen bir zanaattir; ilk kitap çoğu zaman yalnızca bir başlangıçtır." Çözüm: İlk iki cümle bir beklentiyi anlatır. "Oysa" ile yazar bu beklentiye karşı çıkar. Ana düşünce: Edebiyatta başarı sabır ister, ilk kitap yalnızca başlangıçtır. "Genç yazarlar ödül bekler" seçeneği paragrafta geçer ama ana düşünce değildir; bu tipik çeldiricidir.

• Paragrafta geçen ama yardımcı düşünce olan cümleyi seçmek.
• Paragraftan daha geniş (aşırı genelleme) ya da daha dar (tek örnek) seçeneği seçmek.
• Kendi görüşünü paragrafa yüklemek: doğru ama paragrafta olmayan yargı.

5 soru, 5 dakika. 4 doğru → L03 Yardımcı Düşünceler açılır. 3 ve altı → dersin 4. bölümüne dönüş ve 5 ek soru.