TYT Türkçe'yi tanı: soru tipleri ve dağılım

TYT'nin ilk testi Türkçedir ve 40 sorudan oluşur. Bu 40 sorunun hepsi aynı beceriyi ölçmez: bir kısmı uzun bir paragrafı anlamanı, bir kısmı tek bir sözcüğün anlamını seçmeni, bir kısmı da bir ekin yazımını bilmeni ister. Aynı testte bu kadar farklı soru varken hepsine aynı biçimde hazırlanmak, en çok puan getiren beceriye en az zaman ayırmak demek olabilir. Bu derste Türkçe testinin iç yapısını, soru türlerini kökünden tanımayı, net hesabını ve bu bilgiyi çalışma planına nasıl çevireceğini öğreneceğiz. Akademinin geri kalanı bu haritanın üzerine kurulur.

• TYT'nin yapısını ve Türkçe testinin içindeki yaklaşık soru dağılımını açıklarsın.
• Bir soru kökünü okuyarak sorunun hangi konu grubuna ait olduğunu belirlersin.
• Doğru ve yanlış sayısından neti hesaplar, tahmin ile boş bırakma kararını beklenen nete göre verirsin.
• Dağılım ve net bilgisini kendi çalışma önceliklerine çevirirsin.

TYT'nin yapısı

Temel Yeterlilik Testi (TYT), YKS'nin bütün adayların girdiği ilk oturumudur. Bu oturumda Türkçe, Sosyal Bilimler, Temel Matematik ve Fen Bilimleri testleri yer alır; Türkçe testi 40 sorudan oluşur. Oturumun toplam süresi bütün testler için ortaktır; hangi teste ne kadar zaman ayıracağına sen karar verirsin. Bu yüzden Türkçeyi hızlı ve temiz bitirmek, öteki testlere zaman bırakmak anlamına gelir.

Sınavın soru sayıları ve süresi her yıl ÖSYM'nin yayımladığı kılavuzla kesinleşir. Hazırlığa başlarken ve sınav yaklaşırken o yılın kılavuzuna bir kez bakmak iyi bir alışkanlıktır; bu dersteki sayılar son yılların yapısını yansıtır.

Testin içindeki dağılım

Türkçe testinin 40 sorusu üç büyük gruba ayrılır. Son yılların sınavlarında görülen yaklaşık dağılım şöyledir:

Bu sayılar yıldan yıla birkaç soru oynayabilir; yine de tablonun söylediği asıl şey değişmez: testin yarısından fazlası paragraftır. 40 sorunun 25'i, testin yüzde 62,5'i eder. Dil bilgisi yaklaşık yüzde 22,5, sözcük ve cümle anlamı yaklaşık yüzde 15'tir.

Bu dağılımın çalışma planına bir sonucu vardır. Paragraf soruları tek bir konu değil, bir beceridir: okuma hızı, ana düşünceyi yakalama, yazarın tutumunu ayırt etme. Bu beceri bir haftada değil, her gün yapılan okuma ile gelişir. Dil bilgisi ise daha kısa sorulardan oluşur ve kuralları öğrenildiğinde hızla puana dönüşür. İyi bir plan ikisini birlikte yürütür: her gün paragraf, konu konu dil bilgisi.

Soru türünü kökünden tanımak

Bir sorunun hangi gruba ait olduğunu anlamak için metnin tamamını okumana gerek yoktur; soru kökü çoğu zaman yeterlidir. Kökü tanıyan öğrenci, soruyu okumaya başlamadan önce hangi aracı kullanacağını bilir.

Paragraf kökleri. "Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?", "Bu parçada asıl anlatılmak istenen …", "Numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?", "Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?", "Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?"

Sözcük ve cümle anlamı kökleri. "Altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?", "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?", "Bu cümlede vurgulanmak istenen …"

Dil bilgisi kökleri. "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?", "Hangisinde ünlü düşmesi vardır?", "Numaralanmış yerlerden hangisine virgül getirilmelidir?", "Hangisinde anlatım bozukluğu vardır?", "Bu cümlenin ögeleri sırasıyla …"

Kök bir paragraf verip dil bilgisi sorabilir: metnin içindeki numaralı sözcüklerin türünü sormak gibi. Böyle bir soruda metnin anlamı değil, işaretli sözcüklerin yapısı önemlidir. Bu ayrımı yapmak, uzun bir metni boşuna okumaktan kurtarır.

Net hesabı

TYT'de puan, doğru sayısından değil net sayısından hesaplanır. Dört yanlış cevap bir doğruyu götürür:

net = doğru − yanlış / 4

Boş bırakılan sorular neti etkilemez. 32 doğru, 6 yanlış ve 2 boş ile net 32 − 1,5 = 30,5'tir. 28 doğru ve 8 yanlış ile net 26'dır.

Net hesabı hedef koymayı da sağlar. 32 net hedefleyen ve 36 soru cevaplamayı planlayan bir öğrenci en fazla kaç yanlış yapabilir? Doğru sayısı 36 − Y olduğuna göre 36 − Y − Y/4 ≥ 32 olmalı; buradan Y en fazla 3 çıkar. Hedef netin ne kadar yanlışa izin verdiğini bilmek, sınavda hangi sorularda risk alabileceğini söyler.

Tahmin mi, boş mu?

Beş seçenekli bir soruda hiçbir seçeneği elemeden rastgele işaretlemenin beklenen neti sıfırdır: doğru çıkma ihtimali 1/5, yanlış çıkma ihtimali 4/5'tir ve 1/5 − (4/5) · (1/4) = 0. Rastgele işaretleme uzun vadede ne kazandırır ne kaybettirir.

Tablo, seçenek eledikçe değişir. Bir seçeneği eleyip kalan dördü arasında rastgele seçersen beklenen net 1/4 − (3/4) · (1/4) = 1/16 olur. Üç seçenek kaldığında 1/6, iki seçenek kaldığında 3/8'e çıkar. Yani emin olarak elediğin her seçenek, işaretlemeyi biraz daha kârlı hâle getirir. Burada kilit sözcük "emin olarak"tır: yanlış bir eleme, beklentiyi bozar.

Akademinin haritası

Türkçe Akademisi bu dağılıma göre düzenlenmiştir. Sözcükte anlam ve cümlede anlam modülleri paragrafın temelini kurar; paragraf modülü bu temelin üzerine yükselir. Dil bilgisi modülleri ise kendi zincirini izler: ses bilgisi, yazım ve noktalama, sözcük türleri, yapı, fiiller, ögeler, cümle türleri ve sonunda anlatım bozuklukları. Her modülün başındaki yıldız sayısı o konunun sınavdaki ağırlığını gösterir; üç yıldızlı konulardan her yıl soru gelir.

Dağılımı plana çevirmek

Dağılımı bilmek, haftalık planı kurarken hangi işe ne kadar zaman ayıracağını söyler. Paragraf testin yarısından fazlası olduğu için her gün kısa bir okuma ve birkaç paragraf sorusu planın sabit parçası olmalıdır; bu çalışma bir gün atlanınca değil, haftalar boyunca sürdürülünce sonuç verir. Dil bilgisi konuları ise sırayla ele alınır: bir hafta ses bilgisi, bir hafta yazım ve noktalama gibi. Her konunun sonunda o konuya ait soruları kökünden tanıyıp tanımadığını denetle; tanıyamadığın kökler, çalışmanın eksik kaldığı yeri gösterir.

Örnek 1 — Kökten tür tanımak

Soru: "Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?" kökü hangi soru türüne aittir?

• A) Ses bilgisi
• B) Paragraf tamamlama
• C) Yazım kuralları
• D) Sözcük türleri
• E) Anlatım bozukluğu

Çözüm: Kök bir parçadan ve düşüncenin akışından söz eder; bu, paragrafta boşluk tamamlama sorusudur. Öteki seçenekler cümle ya da sözcük düzeyinde dil bilgisi konularıdır. Cevap: B.

Örnek 2 — Net hesabı

Soru: 40 soruluk Türkçe testinde 32 doğru, 6 yanlış yapan ve 2 soruyu boş bırakan bir öğrencinin neti kaçtır?

• A) 26
• B) 29
• C) 30
• D) 30,5
• E) 32

Çözüm: Dört yanlış bir doğruyu götürür: 6 yanlış 1,5 doğru eder. Net 32 − 1,5 = 30,5'tir. Boş bırakılan 2 soru neti etkilemez. A, her yanlışı bir doğru sayan hesaptır. Cevap: D.

Örnek 3 — Dağılımı yüzdeye çevirmek

Soru: Türkçe testindeki 40 sorunun yaklaşık 25'inin paragraf sorusu olduğu biliniyor. Paragraf soruları testin yaklaşık yüzde kaçını oluşturur?

• A) 25
• B) 40
• C) 50
• D) 62,5
• E) 75

Çözüm: 25 / 40 = 0,625, yani yaklaşık yüzde 62,5'tir. A, soru sayısını yüzde sanan cevaptır. Testin yarısından fazlasının paragraf olması, günlük okuma çalışmasının neden önemli olduğunu gösterir. Cevap: D.

Örnek 4 — İki seçenek arasında kalmak

Soru: Beş seçenekli bir soruda üç seçeneği kesin olarak eleyen ve kalan iki seçenekten birini rastgele işaretleyen bir öğrencinin bu sorudan beklenen neti kaçtır?

• A) 0
• B) 1/8
• C) 1/4
• D) 3/8
• E) 1/2

Çözüm: Doğru çıkma ihtimali 1/2, yanlış çıkma ihtimali 1/2'dir; yanlış 1/4 net götürür. Beklenen net 1/2 − (1/2) · (1/4) = 3/8'dir. E, yanlışın götürdüğünü hesaba katmayan cevaptır. Cevap: D.

• Bütün soruları aynı biçimde çalışmak. Paragraf bir beceridir ve günlük okumayla gelişir; dil bilgisi konu konu öğrenilir.
• Dağılımı kesin sayı sanmak. Soru sayıları yıldan yıla birkaç soru değişebilir; o yılın kılavuzuna bak.
• Paragraf görünümlü dil bilgisi sorusunda metnin anlamına gömülmek. Kök işaretli sözcüğün yapısını soruyorsa anlama gerek yoktur.
• Doğru sayısını net sanmak. Net = doğru − yanlış / 4; boşlar etkilemez.
• Rastgele işaretlemenin kazandırdığını sanmak. Hiç eleme yapmadan beklenen net sıfırdır.
• Emin olmadan seçenek elemek. Eleme ancak doğruysa beklentiyi artırır.