İçeriğe geç
← OkulYKS Akademileri

YKS Tarih · 20. Yüzyıl Başında Osmanlı · TAR-H15-L04

Balkan Savaşları

TYTAYT-1sınavdaki ağırlığı orta· 8 bölüm

1Kanca

Kasım 1912'de Bulgar ordusu, İstanbul'a kırk kilometre kadar uzaklıktaki Çatalca'ya dayandı. İstanbul'da camiler ve okullar, Rumeli'den kaçan göçmenlerle dolmuştu; kentte salgın hastalık yayılıyordu. Bir ay önce savaş başladığında pek az kişi, beş yüzyıldır Osmanlı toprağı olan Rumeli'nin birkaç hafta içinde elden çıkabileceğini tahmin ediyordu. Selanik savaşmadan teslim edilmiş, Edirne kuşatılmıştı. Bu yenilgi, imparatorluğun farklı topluluklarını ortak bir Osmanlı kimliği etrafında birleştirme umudunu da derinden sarstı. Bu derste Balkan devletlerinin ittifakını, iki Balkan Savaşı'nı, bu savaşlar sırasında İstanbul'da yaşanan Babıali Baskını'nı ve savaşların Osmanlı Devleti için sonuçlarını inceliyoruz.

2Hedefler

  • Balkan devletlerinin Osmanlı'ya karşı ittifak kurmasının nedenlerini açıklarsın.
  • I. Balkan Savaşı'nın gelişimini ve Londra Antlaşması'nın hükümlerini açıklarsın.
  • Babıali Baskını'nın nedenlerini ve sonuçlarını açıklarsın.
  • II. Balkan Savaşı'nda Edirne'nin geri alınmasını ve savaşların genel sonuçlarını değerlendirirsin.

3Konu anlatımı

Balkan ittifakı

XX. yüzyılın başında Balkanlar'daki bağımsız devletler, yani Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Osmanlı Devleti'nin elinde kalan Makedonya ve Trakya topraklarını paylaşmak istiyordu. Bu devletlerin aralarında da çekişmeler vardı; ancak Rusya, Slav halklarını Osmanlı'ya karşı birleştirmeyi amaçlayan politikası doğrultusunda bu devletlerin ittifak kurmasını destekledi. 1912'de aralarında yaptıkları antlaşmalarla bir Balkan ittifakı oluştu.

Osmanlı Devleti bu sırada zor bir durumdaydı. Trablusgarp Savaşı yeni bitmiş, ordudaki deneyimli askerlerin bir kısmı terhis edilmişti. Orduda siyasi çekişmeler sürüyordu; bazı subaylar hükümetin değişmesi için baskı yapıyordu. Bu durum, ordunun savaşa hazırlıksız yakalanmasının nedenlerinden biri olarak gösterilir.

I. Balkan Savaşı (1912–1913)

Ekim 1912'de önce Karadağ, ardından diğer Balkan devletleri Osmanlı'ya savaş ilan etti. Osmanlı ordusu birçok cephede yenildi:

  • Trakya cephesi: Bulgar ordusu Kırkkilise ve Lüleburgaz çevresindeki savaşları kazanarak Çatalca'ya kadar ilerledi. Osmanlı ordusu Çatalca'da kurduğu savunma hattında Bulgar ilerleyişini durdurabildi.
  • Makedonya: Selanik, Kasım 1912'de savaşmadan Yunan ordusuna teslim edildi.
  • Edirne, Yanya ve İşkodra kuşatıldı. Edirne, uzun bir savunmanın ardından Mart 1913'te düştü.
  • Yunan donanması Ege'deki adaların önemli bir bölümünü işgal etti.

Bu sırada Arnavutluk, Kasım 1912'de bağımsızlığını ilan etti. Arnavutluk'un büyük çoğunluğu Müslüman olan halkının Osmanlı'dan ayrılması, İslam birliğine dayanan politikalara da önemli bir darbe oldu.

Edirne savunması

Edirne, I. Balkan Savaşı'nın en uzun direnişine sahne oldu. Kentin savunmasını yöneten Şükrü Paşa, Bulgar ve Sırp kuvvetlerinin kuşatmasına aylarca dayandı. Kuşatma uzadıkça kentte yiyecek azaldı, halk ve askerler açlık ve hastalıkla mücadele etmek zorunda kaldı. Dış dünyayla bağlantısı kesilen kent, İstanbul'dan yardım bekliyordu; ancak Çatalca'daki ordunun bu yardımı ulaştıracak gücü yoktu. Edirne'nin direnişi Osmanlı kamuoyunda büyük bir yankı uyandırdı. Kentin geleceği, savaşın en duygusal ve en tartışmalı konusu hâline geldi; İstanbul'daki siyasi çekişmeler de bu konu etrafında sertleşti.

Babıali Baskını (1913)

Savaşın gidişatı İstanbul'da büyük bir siyasi bunalım yarattı. Ocak 1913'te, Hürriyet ve İtilaf'a yakın Kamil Paşa hükümetinin büyük devletlerin baskısıyla Edirne'yi Bulgaristan'a bırakmaya hazırlandığı yönünde haberler yayıldı.

23 Ocak 1913'te Enver Bey önderliğindeki İttihatçı subaylar, hükümetin toplandığı Babıali'yi bastı. Baskın sırasında Harbiye Nazırı Nazım Paşa öldürüldü ve Kamil Paşa istifaya zorlandı. Yeni sadrazam Mahmut Şevket Paşa oldu.

Baskın, Edirne'nin kurtarılması amacıyla yapıldığını ileri sürse de Edirne bu hükümet döneminde de düştü. Haziran 1913'te Mahmut Şevket Paşa'nın suikastla öldürülmesinden sonra İttihat ve Terakki, muhalefeti bastırarak yönetimi tek başına ele geçirdi. Böylece Babıali Baskını, Osmanlı'da İttihat ve Terakki'nin tek parti yönetiminin başlangıcı oldu.

Londra Antlaşması (1913)

Mayıs 1913'te imzalanan Londra Antlaşması ile I. Balkan Savaşı sona erdi:

  • Osmanlı'nın Trakya'daki sınırı Midye-Enez çizgisi olarak belirlendi. Bu çizginin batısındaki topraklar, Edirne dahil, Balkan devletlerine bırakıldı.
  • Girit'ten vazgeçildi.
  • Arnavutluk'un geleceğini ve Ege adalarının durumunu büyük devletler belirleyecekti.

II. Balkan Savaşı (1913)

Londra Antlaşması'ndan sonra Balkan devletleri, ele geçirdikleri toprakları paylaşamadı. Makedonya'nın büyük bölümünü isteyen Bulgaristan, Haziran 1913'te eski müttefikleri Sırbistan ve Yunanistan'a saldırdı. Romanya da Bulgaristan'a karşı savaşa katıldı.

Bulgaristan'ın her cephede savaşmak zorunda kalmasından yararlanan Osmanlı ordusu harekete geçti. Temmuz 1913'te Edirne ve Kırklareli geri alındı. Edirne'nin geri alınması, büyük bir yenilgi döneminden sonra Osmanlı kamuoyunda büyük bir sevinçle karşılandı. Edirne'ye giren birliklerin başında bulunan Enver Bey, bu başarıyla birlikte kısa sürede ordunun en etkili isimlerinden biri hâline geldi ve sonraki yıllarda Harbiye Nazırı oldu.

Savaşı bitiren antlaşmalar

  • Bükreş Antlaşması (1913): Balkan devletleri arasında imzalandı; Makedonya, Sırbistan ve Yunanistan arasında paylaşıldı.
  • İstanbul Antlaşması (1913): Osmanlı ile Bulgaristan arasında imzalandı. Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da kaldı; Meriç nehri büyük ölçüde sınır oldu. Bulgaristan'da kalan Türklerin hakları güvence altına alındı.
  • Atina Antlaşması (1913): Osmanlı ile Yunanistan arasında imzalandı. Yunanistan'da kalan Türklerin hakları düzenlendi.

Sonuçlar

  • Rumeli'nin büyük bölümü kaybedildi. Beş yüzyıllık Osmanlı varlığı, Doğu Trakya dışında Balkanlar'da sona erdi.
  • Büyük göç dalgaları yaşandı. Yüz binlerce Müslüman ve Türk Rumeli'den Anadolu'ya ve İstanbul'a göç etti.
  • Osmanlıcılık düşüncesi gücünü yitirdi. Farklı toplulukları bir arada tutma umudu, Balkan halklarının ayrılmasıyla sarsıldı. Arnavutluk'un ayrılması İslamcılık politikasını da zayıflattı. Bu gelişmeler, Türkçülük düşüncesinin güçlenmesinde etkili oldu.
  • İttihat ve Terakki iktidarı pekişti.
  • Ege adaları sorunu ortaya çıktı.
  • Osmanlı Devleti, yalnızlıktan kurtulmak için büyük bir devletle yakınlaşma arayışına girdi; bu arayış, Almanya ile ilişkilerin güçlenmesine katkıda bulundu.

Modülün kapanışı

20. Yüzyıl Başında Osmanlı modülünü bu dersle kapatıyoruz. Modül, 1908'de meşrutiyetin ilanıyla doğan umutla başladı; 31 Mart Olayı'nın iç sarsıntısı, Trablusgarp'ın ve Rumeli'nin kaybıyla süren dış yenilgilerle devam etti. Bu dönemin sonunda imparatorluk küçülmüş, Osmanlıcılık düşüncesi gücünü yitirmiş ve yönetim tek bir partinin eline geçmişti. Bu koşullar, Osmanlı Devleti'nin birkaç ay sonra büyük bir dünya savaşına girmesinin zeminini oluşturdu.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Babıali Baskını

Soru: Babıali Baskını'nın gerekçesi olarak ileri sürülen gelişme hangisidir?

  • A) Trablusgarp'ın kaybedilmesi
  • B) Selanik'in teslim edilmesi
  • C) Arnavutluk'un bağımsızlığı
  • D) Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi
  • E) Hükümetin Edirne'yi Bulgaristan'a bırakmaya hazırlandığı haberleri

Çözüm: İttihatçı subaylar Edirne'nin verileceği söylentisi üzerine harekete geçti. Cevap: E.

Örnek 2 — Londra Antlaşması

Soru: Londra Antlaşması'yla belirlenen Osmanlı'nın Trakya sınırı hangisidir?

  • A) Meriç nehri
  • B) Tuna nehri
  • C) Midye-Enez çizgisi
  • D) Çatalca hattı
  • E) Vardar nehri

Çözüm: Bu çizginin batısı Edirne dahil Balkan devletlerine bırakıldı. Cevap: C.

Örnek 3 — Edirne'nin geri alınması

Soru: Osmanlı'nın II. Balkan Savaşı'nda Edirne'yi geri alabilmesinin nedeni hangisidir?

  • A) Bulgaristan'ın eski müttefikleriyle ve Romanya ile savaşmak zorunda kalması
  • B) Rusya'nın Edirne'yi Osmanlı'ya bırakması
  • C) Yunanistan'ın Osmanlı ile ittifak yapması
  • D) Londra Antlaşması'nın Edirne'yi Osmanlı'ya vermesi
  • E) Bulgaristan'ın Edirne'yi satması

Çözüm: Osmanlı ordusu bu fırsattan yararlandı. Cevap: A.

Örnek 4 — Osmanlıcılık

Soru: Balkan Savaşları'nın fikir hayatına etkisi hangisidir?

  • A) Osmanlıcılığın güçlenmesi
  • B) Osmanlıcılığın gücünü yitirmesi ve Türkçülüğün güçlenmesi
  • C) Batıcılığın tamamen ortadan kalkması
  • D) İslamcılığın güçlenmesi
  • E) Fikir akımlarının hiçbirinin etkilenmemesi

Çözüm: Balkan halklarının ayrılması, toplulukları bir arada tutma umudunu sarstı. Cevap: B.

5Tuzaklar

  • Edirne'nin hiç kaybedilmediğini sanmak. Edirne Mart 1913'te düştü, Temmuz 1913'te geri alındı.
  • Babıali Baskını'nın Edirne'yi kurtardığını sanmak. Edirne baskından sonra kurulan hükümet döneminde de düştü.
  • Midye-Enez ile Meriç sınırını karıştırmak. Midye-Enez Londra'da, Meriç İstanbul Antlaşması'nda belirlendi.
  • II. Balkan Savaşı'nı Osmanlı'nın başlattığını sanmak. Savaşı Bulgaristan eski müttefiklerine saldırarak başlattı.
  • Arnavutluk'un ayrılmasının yalnız Osmanlıcılığı etkilediğini sanmak. Müslüman bir halkın ayrılması İslamcılık politikasını da sarstı.

6Tekrar kartı

  • İttifak: Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Karadağ; Rusya'nın desteği.
  • Osmanlı'nın durumu: Trablusgarp sonrası, terhisler, ordudaki siyasi çekişmeler.
  • I. Balkan Savaşı: Karadağ'ın ilanı (Ekim 1912); Kırkkilise, Lüleburgaz; Çatalca hattı; Selanik'in teslimi; Edirne'nin düşmesi (Mart 1913); Arnavutluk'un bağımsızlığı.
  • Babıali Baskını (23 Ocak 1913): Enver, Nazım Paşa'nın öldürülmesi, Kamil Paşa'nın istifası, Mahmut Şevket Paşa; İttihat ve Terakki'nin tek başına iktidarı.
  • Londra (Mayıs 1913): Midye-Enez; Girit; Arnavutluk ve adalar büyük devletlere.
  • II. Balkan Savaşı: Bulgaristan'a karşı Sırbistan, Yunanistan, Romanya; Edirne ve Kırklareli geri alındı (Temmuz 1913).
  • Antlaşmalar: Bükreş, İstanbul (Meriç), Atina.
  • Sonuçlar: Rumeli kaybı, göç, Osmanlıcılığın sonu, Türkçülük, İttihat ve Terakki iktidarı, ada sorunu, Almanya'ya yakınlaşma.

7Alıştırma

  1. Soru 1 · Kolay

    Balkan devletleri arasında Osmanlı'ya ilk savaş ilan eden devlet hangisidir?

    1. A)Romanya
    2. B)Yunanistan
    3. C)Bulgaristan
    4. D)Karadağ
    5. E)Sırbistan
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Diğer Balkan devletleri bu ilanın ardından savaşa katılmıştır.

  2. Soru 2 · Kolay

    Babıali Baskını'na önderlik eden subay kimdir?

    1. A)Enver Bey
    2. B)Nazım Paşa
    3. C)Kamil Paşa
    4. D)Mustafa Kemal
    5. E)Şükrü Paşa
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. İttihatçı subaylar hükümetin toplandığı binayı basmıştır.

  3. Soru 3 · Kolay

    I. Balkan Savaşı'nda savaşmadan Yunanistan'a teslim edilen kent hangisidir?

    1. A)Edirne
    2. B)Yanya
    3. C)Selanik
    4. D)İşkodra
    5. E)Manastır
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Bu kentin kaybı Makedonya'daki Osmanlı varlığını sona erdirmiştir.

  4. Soru 4 · Kolay

    Edirne hangi savaşta geri alınmıştır?

    1. A)Trablusgarp Savaşı
    2. B)I. Balkan Savaşı
    3. C)93 Harbi
    4. D)Kırım Savaşı
    5. E)II. Balkan Savaşı
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Osmanlı ordusu Temmuz 1913'te kenti geri almıştır.

  5. Soru 5 · Orta

    Balkan devletlerinin ittifak kurmasını destekleyen büyük devlet hangisidir?

    1. A)Almanya
    2. B)Rusya
    3. C)Avusturya-Macaristan
    4. D)İngiltere
    5. E)Fransa
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Bu devlet Slav halklarını Osmanlı'ya karşı birleştirmeyi amaçlıyordu.

  6. Soru 6 · Orta

    Babıali Baskını sırasında öldürülen Harbiye Nazırı kimdir?

    1. A)Şükrü Paşa
    2. B)Kamil Paşa
    3. C)Nazım Paşa
    4. D)Said Halim Paşa
    5. E)Talat Bey
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Baskının ardından hükümet istifaya zorlanmıştır.

  7. Soru 7 · Orta

    Osmanlı ile Bulgaristan arasında imzalanan ve Edirne'nin Osmanlı'da kalmasını sağlayan antlaşma hangisidir?

    1. A)Atina
    2. B)Uşi
    3. C)Londra
    4. D)İstanbul
    5. E)Bükreş
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Bu antlaşmayla Meriç nehri büyük ölçüde sınır olmuştur.

  8. Soru 8 · Orta

    I. Balkan Savaşı sırasında bağımsızlığını ilan eden ve halkının çoğunluğu Müslüman olan ülke hangisidir?

    1. A)Arnavutluk
    2. B)Bosna
    3. C)Karadağ
    4. D)Makedonya
    5. E)Sırbistan
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Bu ayrılık İslamcılık politikasına da darbe vurmuştur.

  9. Soru 9 · Orta

    Balkan devletleri arasında imzalanan ve Makedonya'yı paylaştıran antlaşma hangisidir?

    1. A)Uşi
    2. B)İstanbul
    3. C)Atina
    4. D)Londra
    5. E)Bükreş
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Makedonya bu antlaşmayla Sırbistan ve Yunanistan arasında paylaşılmıştır.

  10. Soru 10 · Orta

    Bulgar ilerleyişinin durdurulduğu savunma hattı hangisidir?

    1. A)Midye-Enez
    2. B)Çatalca
    3. C)Meriç
    4. D)Lüleburgaz
    5. E)Kırkkilise
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Bu hat İstanbul'a yaklaşık kırk kilometre uzaklıktaydı.

  11. Soru 11 · Orta

    II. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan'a karşı savaşa katılan ve I. Balkan Savaşı'nda yer almayan devlet hangisidir?

    1. A)Sırbistan
    2. B)Yunanistan
    3. C)Karadağ
    4. D)Rusya
    5. E)Romanya
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Bu devletin katılımı Bulgaristan'ı daha da zor durumda bırakmıştır.

  12. Soru 12 · Zor

    Babıali Baskını'nın Osmanlı iç siyasetine uzun vadeli etkisi hangisidir?

    1. A)Hürriyet ve İtilaf'ın iktidara gelmesi
    2. B)İttihat ve Terakki'nin tek parti yönetiminin başlaması
    3. C)Meşrutiyetin kaldırılması
    4. D)Padişahın yetkilerinin artması
    5. E)Ordunun siyasetten çekilmesi
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesinin ardından muhalefet bastırılmıştır.

  13. Soru 13 · Zor

    Balkan Savaşları'nın Anadolu'nun toplumsal yapısına etkisi hangisidir?

    1. A)Nüfusun azalması
    2. B)Gayrimüslim nüfusun artması
    3. C)Tarımın terk edilmesi
    4. D)Rumeli'den gelen büyük göç dalgalarıyla Müslüman ve Türk nüfusun artması
    5. E)Kentlerin boşalması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Yüz binlerce göçmen Anadolu'ya ve İstanbul'a yerleşmiştir.

  14. Soru 14 · Zor

    Osmanlı ordusunun I. Balkan Savaşı'na hazırlıksız yakalanmasının nedenleri arasında gösterilen hangisidir?

    1. A)Ordunun hiç topçusunun olmaması
    2. B)Rusya'nın Osmanlı'yı desteklemesi
    3. C)Trablusgarp'tan yeni çıkılması, terhisler ve ordudaki siyasi çekişmeler
    4. D)Balkan devletlerinin savaşa geç katılması
    5. E)Selanik'in ordu merkezi olması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Bu etkenler ordunun savaş gücünü zayıflatmıştır.

  15. Soru 15 · Zor

    Balkan Savaşları'ndan sonra Osmanlı'nın Almanya'ya yakınlaşmasının nedeni olarak gösterilen hangisidir?

    1. A)Yalnızlıktan kurtulmak için büyük bir devletle yakınlaşma arayışı
    2. B)Almanya'nın Balkan devletlerini desteklemesi
    3. C)Almanya'nın Rusya ile ittifakı
    4. D)Almanya'nın Trablusgarp'ı alması
    5. E)Almanya'nın Edirne'yi geri vermesi
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Bu arayış I. Dünya Savaşı öncesinde ilişkilerin güçlenmesine katkıda bulunmuştur.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «20. yüzyıl başı soru kampı» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

  1. Soru 1 · Orta

    Edirne'nin I. Balkan Savaşı'nda düştüğü tarih hangisidir?

    1. A)Ekim 1912
    2. B)Kasım 1912
    3. C)Ocak 1913
    4. D)Temmuz 1913
    5. E)Mart 1913
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Kent uzun bir kuşatmanın ardından bu tarihte düşmüştür.

  2. Soru 2 · Orta

    Babıali Baskını'ndan sonra sadrazam olan kişi kimdir?

    1. A)Talat Bey
    2. B)Said Halim Paşa
    3. C)Hareket Ordusu'nun eski komutanı Mahmut Şevket Paşa
    4. D)Kamil Paşa
    5. E)Enver Bey
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Bu sadrazam Haziran 1913'te suikastla öldürülmüştür.

  3. Soru 3 · Zor

    Londra Antlaşması'nda Arnavutluk'un geleceği ve Ege adalarının durumunun büyük devletlere bırakılması neyi gösterir?

    1. A)Balkan sorunlarının büyük devletlerin çıkar dengelerine bağlı olarak çözüldüğünü
    2. B)Osmanlı'nın adaları geri aldığını
    3. C)Arnavutluk'un Osmanlı'ya bağlandığını
    4. D)Balkan devletlerinin büyük devletlerden bağımsız davrandığını
    5. E)Antlaşmanın hiç uygulanmadığını
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Bölgedeki önemli kararlar büyük devletlerin onayına bağlıydı.

  4. Soru 4 · Zor

    Arnavutluk'un bağımsızlığının Osmanlı fikir hayatına etkisi hangisidir?

    1. A)Osmanlıcılığı güçlendirmesi
    2. B)İslam birliğine dayanan politikaları sarsması
    3. C)Türkçülüğü zayıflatması
    4. D)Batıcılığı ortadan kaldırması
    5. E)Hiçbir etkisinin olmaması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Müslüman bir halkın ayrılması din birliğinin tek başına yeterli olmadığını göstermiştir.

  5. Soru 5 · Zor

    Balkan Savaşları'nın genel sonucunu özetleyen yargı hangisidir?

    1. A)Osmanlı Balkanlar'daki topraklarını genişletmiştir.
    2. B)Balkan devletleri dağılmıştır.
    3. C)Osmanlıcılık güçlenmiş ve iç siyaset çoğulcu hâle gelmiştir.
    4. D)Rumeli'nin büyük bölümü kaybedilmiş, Osmanlıcılık gücünü yitirmiş ve yönetim tek partinin eline geçmiştir.
    5. E)Osmanlı Avrupa'dan tamamen çekilmiştir.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Doğu Trakya dışında Balkanlar'daki Osmanlı varlığı sona ermiştir.

H15 — 20. Yüzyıl Başında Osmanlı

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.