İçeriğe geç
← OkulYKS Akademileri

YKS Tarih · İslam Tarihi ve Uygarlığı · TAR-H04-L05

Abbasiler ve Endülüs

TYTAYT-1· 8 bölüm

1Kanca

762'de Dicle Irmağı kıyısında, mühendisler ve işçiler toprağa büyük bir çember çizdi. Halife, yeni başkentinin tam bir daire biçiminde kurulmasını istemişti: ortada saray ve cami, çevresinde iç içe surlar ve dört yöne açılan dört büyük kapı. Kapıların her biri imparatorluğun farklı bir bölgesine giden yola bakıyordu. Kente Barış Şehri anlamında bir ad verildi, ama halk ona eski köyün adıyla Bağdat demeyi sürdürdü. Birkaç kuşak içinde bu kent, ticaret kervanlarının, gemi yüklerinin ve bilim insanlarının toplandığı, dünyanın en kalabalık ve en zengin kentlerinden biri hâline geldi. Aynı yıllarda, binlerce kilometre batıda, İber Yarımadası'ndaki bir başka kent de onunla yarışacak bir merkeze dönüşüyordu. Bu derste İslam dünyasının bu iki büyük merkezini, Abbasileri ve Endülüs'ü inceliyoruz.

2Hedefler

  • Abbasilerin iktidara gelişini ve yönetim anlayışını Emevilerle karşılaştırırsın.
  • Talas Savaşı'nın nedenlerini ve sonuçlarını açıklarsın.
  • Beytü'l-Hikme'nin ve çeviri hareketinin önemini değerlendirirsin.
  • Endülüs Emevi Devleti'nin kültürel rolünü ve Endülüs'ün kaybedilişini açıklarsın.

3Konu anlatımı

Kuruluş ve yönetim anlayışı

Abbasiler, Hz. Muhammed'in amcası Abbas'ın soyundan geliyordu. Emevilere karşı yürüttükleri propaganda en çok Horasan'da karşılık buldu. Ebu Müslim Horasani önderliğinde başlayan ayaklanma, Emevilerden hoşnut olmayan İranlı ve Türk Müslümanların desteğini aldı. 750'de Emevi Devleti yıkıldı ve Ebu'l-Abbas ilk Abbasi halifesi oldu. Kısa süre sonra Halife Mansur, büyük bir güç kazanan Ebu Müslim'i ortadan kaldırttı; bu olay, yeni hanedanın iktidarı kendisini destekleyenlerle bile paylaşmaya hazır olmadığını gösterdi.

Abbasiler, Emevilerin Arap üstünlüğü politikasından vazgeçti. Arap olmayan Müslümanlar yönetimde ve orduda yükselme imkânı buldu. İranlı Bermekî ailesi uzun süre vezirlik yaptı; Sasani geleneğinden gelen vezirlik makamı ve saray düzeni Abbasi yönetimine yerleşti. Halife Mansur, kancada anlatılan Bağdat'ı kurarak başkenti oraya taşıdı. Devletin ağırlık merkezi böylece Suriye'den Irak'a, İran'a daha yakın bir bölgeye kaydı.

Talas Savaşı (751)

Orta Asya'da İslam ordularının doğuya ilerlemesi, batıya doğru genişleyen Çin'in Tang hanedanıyla karşılaşmaya yol açtı. 751'de Talas Irmağı yakınında Abbasi ordusu ile Çin ordusu karşılaştı. Savaşın en kritik anında Çin saflarında bulunan Karluk Türkleri taraf değiştirerek Abbasilerin yanına geçti ve Çin ordusu ağır bir yenilgiye uğradı.

Sonuçları:

  • Orta Asya'da Çin'in batıya ilerleyişi durdu ve bölgede Çin etkisi zayıfladı.
  • Türklerle Müslümanlar arasında yakınlaşma başladı; Türklerin İslamiyet'i kabulü hızlandı.
  • Geleneksel anlatıya göre esir alınan Çinlilerden kâğıt yapımı öğrenildi ve Semerkant'ta kâğıt üretimi başladı. Kâğıdın İslam dünyasında yaygınlaşması, kitap üretimini ve bilginin yayılmasını büyük ölçüde kolaylaştırdı.

Harun Reşid ve Me'mun dönemi

Abbasi Devleti en parlak dönemini Halife Harun Reşid zamanında yaşadı. Bağdat ticaretin ve kültürün merkezi oldu; Bizans vergiye bağlandı. Harun Reşid ile Frank hükümdarı Şarlman arasında elçiler gidip geldi. Bu dönemin Bağdat'ı, sonraki yüzyıllarda derlenen Binbir Gece Masalları'nın da sahnesi olarak anılır.

Harun Reşid döneminde temelleri atılan ve oğlu Me'mun döneminde büyük gelişme gösteren Beytü'l-Hikme, yani Bilgelik Evi, bir kütüphane, çeviri bürosu ve araştırma merkeziydi. Burada Yunanca, Farsça, Süryanice ve Hint dillerindeki felsefe, tıp, matematik ve astronomi eserleri Arapçaya çevrildi. Bu çeviriler, antik bilgi birikiminin korunmasını ve üzerine yeni bilgilerin eklenmesini sağladı. Çevirmenler arasında Müslümanların yanında Hristiyan ve Sabii bilginler de vardı.

Ekonomi ve kent hayatı

Abbasi döneminde İslam dünyası, Çin'den Akdeniz'e uzanan ticaret yollarının ortasında yer alıyordu. Bağdat'ın çarşılarında Çin ipeği ve porseleni, Hint baharatı, Afrika altını ve Bizans malları alınıp satılırdı. Tüccarların uzak kentler arasında para taşımadan alışveriş yapabilmesi için bir yerde ödenip başka bir yerde tahsil edilen yazılı ödeme belgeleri kullanıldı. Irak'ın ovalarında sulama kanalları onarıldı, tarım gelişti. Hastaneler, kütüphaneler ve kitapçı çarşıları kent hayatının parçası hâline geldi. Bu zenginlik, bilim ve sanata ayrılan kaynakların da temeli oldu.

Türklerin yükselişi ve gerileme

IX. yüzyılda Halife Mutasım, ordusunu büyük ölçüde Türk askerlerinden oluşturdu ve onlar için Bağdat'ın kuzeyinde Samarra kentini kurdurdu. Türk komutanlar zamanla sarayda ve devlet yönetiminde büyük nüfuz kazandı.

Geniş topraklar uzun süre tek merkezden yönetilemedi. Valiler ve yerel hanedanlar bağımsızlaştı: Mısır'da Türk kökenli Tolunoğulları ve İhşidiler, Kuzey Afrika'da kendi halifeliğini ilan eden Şii Fatımiler kuruldu. 945'te İranlı Büveyhoğulları Bağdat'ı ele geçirdi ve halifeyi kendi denetimlerine aldı. 1055'te Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey Bağdat'a girerek Büveyhoğullarının egemenliğine son verdi. Abbasi halifeliği 1258'de Moğol hükümdarı Hülagü'nün Bağdat'ı yıkmasıyla sona erdi. Halifelik daha sonra Kahire'de, Memlüklerin himayesinde simgesel olarak sürdü.

Endülüs

Emevi soyundan Abdurrahman, 756'da Endülüs'te bağımsız bir Emevi devleti kurdu. Başkent Kurtuba (Córdoba) oldu. 929'da III. Abdurrahman kendini halife ilan etti; böylece İslam dünyasında aynı anda Bağdat, Kahire ve Kurtuba'da olmak üzere üç halife bulunuyordu.

Kültür: Kurtuba, kütüphaneleri, okulları, aydınlatılmış sokakları ve büyük camisiyle Avrupa'nın en gelişmiş kentlerinden biri oldu. Endülüs'te Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler uzun dönemler boyunca bir arada yaşadı ve bilim ve kültür alanında birlikte çalıştı. Endülüslü filozof İbn Rüşd'ün Aristoteles üzerine yazdığı açıklamalar Latinceye çevrilerek Avrupa düşüncesini derinden etkiledi. Hristiyan krallıkların eline geçen Tuleytula (Toledo), Arapça eserlerin Latinceye çevrildiği önemli bir merkez oldu. Endülüs, İslam dünyasındaki bilginin Avrupa'ya aktarıldığı başlıca köprülerden biridir. Endülüslüler sulama tekniklerini geliştirerek yarımadaya pirinç, şeker kamışı, turunçgiller gibi yeni ürünler getirdi; Kurtuba Camii'nin çift katlı kemerleri de bu dönemin mimari birikimini yansıtır.

Kaybediliş: 1031'de Endülüs Emevi halifeliği dağıldı ve yarımada birbirleriyle çekişen küçük beyliklere bölündü. Kuzeydeki Hristiyan krallıkları bu dağınıklıktan yararlanarak güneye doğru ilerledi. Son Müslüman devlet olan Gırnata (Granada) 1492'de düştü; El Hamra Sarayı bu son dönemin tanınmış eseridir. Gırnata'nın düşüşünden sonra İspanya'dan sürülen Yahudilerin bir bölümü Osmanlı Devleti'ne sığındı.

Sıradaki derste Bağdat'ta başlayan çeviri hareketinin ürünlerine, İslam dünyasında yetişen bilginlere ve onların matematik, tıp ve astronomi alanındaki katkılarına yakından bakıyoruz.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Yönetim farkı

Soru: Abbasileri Emevilerden ayıran temel yönetim anlayışı hangisidir?

  • A) Halifeliğin seçimle belirlenmesi
  • B) Arap üstünlüğü politikasından vazgeçip Arap olmayan Müslümanlara yükselme imkânı tanınması
  • C) Başkentin Medine'de kalması
  • D) Fetihlerin tamamen durdurulması
  • E) Halifeliğin kaldırılması

Çözüm: Abbasiler mevalinin desteğiyle iktidara geldi ve onları yönetime kattı. Cevap: B.

Örnek 2 — Talas

Soru: Talas Savaşı'nın sonucunu belirleyen gelişme hangisidir?

  • A) Bizans'ın Abbasilere yardım etmesi
  • B) Uygurların Çin'e katılması
  • C) Karluk Türklerinin savaş sırasında Abbasilerin yanına geçmesi
  • D) Moğolların saldırması
  • E) Emevilerin yeniden kurulması

Çözüm: Taraf değiştiren Karluklar dengeyi Abbasilerden yana bozdu. Cevap: C.

Örnek 3 — Beytü'l-Hikme

Soru: Beytü'l-Hikme'nin bilim tarihindeki önemi hangisidir?

  • A) Antik eserlerin Arapçaya çevrilerek korunmasını ve geliştirilmesini sağlaması
  • B) Bir askerî okul olması
  • C) Yalnız dinî eserleri barındırması
  • D) Kâğıt üretim merkezi olması
  • E) Endülüs'te kurulması

Çözüm: Çeviri ve araştırma merkezi olarak eski bilgiyi yeni bir dile ve yeni çalışmalara taşıdı. Cevap: A.

Örnek 4 — Endülüs'ün rolü

Soru: Endülüs'ün Avrupa tarihi açısından en önemli rolü hangisidir?

  • A) Avrupa'yı fethetmesi
  • B) Haçlı seferlerini başlatması
  • C) Bizans'ı yıkması
  • D) Abbasilerin başkenti olması
  • E) İslam dünyasındaki bilginin Avrupa'ya aktarıldığı köprülerden biri olması

Çözüm: Arapça eserlerin Latinceye çevrilmesi Avrupa düşüncesini etkiledi. Cevap: E.

5Tuzaklar

  • Abbasilerin başkentini Şam sanmak. Abbasilerin başkenti Bağdat'tır.
  • Talas'ta Türklerin Çin'in yanında savaştığını sanmak. Karluklar savaş sırasında Abbasilerin yanına geçti.
  • Endülüs Emevilerini Abbasilerin bir eyaleti sanmak. Endülüs Emevileri bağımsız bir devletti.
  • Bağdat'ın düşüşünü 1055'e koymak. Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girdi; Bağdat'ı yıkan Moğol saldırısı 1258'dedir.
  • Gırnata'nın düşüşünü Kurtuba ile karıştırmak. Son Müslüman devlet Gırnata 1492'de düştü.

6Tekrar kartı

  • 750 kuruluş; Ebu Müslim Horasani, Horasan, İranlı ve Türk desteği; Ebu'l-Abbas.
  • Arap üstünlüğünden vazgeçiş; Bermekîler; vezirlik; Mansur ve Bağdat (762).
  • Talas 751: Abbasi + Karluk – Çin; Çin etkisi kırıldı; Türklerin İslam'a yönelişi hızlandı; kâğıdın yaygınlaşması.
  • Harun Reşid: parlak dönem; Me'mun: Beytü'l-Hikme, çeviri hareketi.
  • Mutasım: Türk ordusu, Samarra; Tolunoğulları, İhşidiler, Fatımiler; 945 Büveyhoğulları; 1055 Tuğrul Bey; 1258 Hülagü; Kahire'de simgesel halifelik.
  • Endülüs: 756 Abdurrahman, Kurtuba; 929 halifelik; bilim ve kültür, İbn Rüşd, Tuleytula çevirileri; Avrupa'ya köprü.
  • 1031 dağılma; Hristiyan krallıkların ilerleyişi; 1492 Gırnata'nın düşüşü; El Hamra; sürülen Yahudilerin Osmanlı'ya sığınması.

7Alıştırma

  1. Soru 1 · Kolay

    Abbasilerin başkenti olarak kurulan kent hangisidir?

    1. A)Şam
    2. B)Kurtuba
    3. C)Bağdat
    4. D)Kûfe
    5. E)Samarra
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Halife Mansur 762'de Dicle kıyısında bu kenti kurdurmuştur.

  2. Soru 2 · Kolay

    Endülüs Emevi Devleti'nin başkenti hangisidir?

    1. A)Gırnata
    2. B)Tuleytula
    3. C)Sevilla
    4. D)Bağdat
    5. E)Kurtuba
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Bu kent kütüphaneleri ve camisiyle Avrupa'nın en gelişmiş merkezlerinden biri olmuştur.

  3. Soru 3 · Kolay

    Talas Savaşı'nda Abbasilerin karşısındaki devlet hangisidir?

    1. A)Çin
    2. B)Bizans
    3. C)Sasaniler
    4. D)Moğollar
    5. E)Franklar
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Tang hanedanının batıya ilerleyişi bu savaşla durdurulmuştur.

  4. Soru 4 · Kolay

    Me'mun döneminde gelişen ve çeviri faaliyetlerinin yürütüldüğü kurum hangisidir?

    1. A)Divan
    2. B)Beytülmal
    3. C)Mescid-i Nebevi
    4. D)Beytü'l-Hikme
    5. E)Kubbetü's-Sahra
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Bilgelik Evi anlamına gelen bu kurum bir kütüphane ve araştırma merkeziydi.

  5. Soru 5 · Orta

    Abbasi ordusunu büyük ölçüde Türk askerlerinden oluşturan ve onlar için Samarra'yı kurduran halife hangisidir?

    1. A)Mansur
    2. B)Mutasım
    3. C)Harun Reşid
    4. D)Me'mun
    5. E)Ebu'l-Abbas
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Türk komutanlar bu dönemden sonra sarayda büyük nüfuz kazanmıştır.

  6. Soru 6 · Orta

    Abbasilerin iktidara gelmesinde etkili olan ayaklanmanın önderi kimdir?

    1. A)Abdurrahman
    2. B)Tuğrul Bey
    3. C)Muaviye
    4. D)Mansur
    5. E)Ebu Müslim Horasani
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Horasan'da başlattığı hareket Emevilerden hoşnut olmayanları bir araya getirmiştir.

  7. Soru 7 · Orta

    Talas Savaşı'nın kültürel sonuçlarından biri hangisidir?

    1. A)Matbaanın icadı
    2. B)Pusulanın yayılması
    3. C)Kâğıdın İslam dünyasında yaygınlaşması
    4. D)Yazının icadı
    5. E)Paranın basılması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Semerkant'ta başlayan üretim kitap çoğaltmayı büyük ölçüde kolaylaştırmıştır.

  8. Soru 8 · Orta

    945'te Bağdat'ı ele geçirip halifeyi denetimine alan hanedan hangisidir?

    1. A)Fatımiler
    2. B)Büveyhoğulları
    3. C)Tolunoğulları
    4. D)Selçuklular
    5. E)Memlükler
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. İranlı bu hanedanın egemenliği Tuğrul Bey'in 1055'te Bağdat'a girmesiyle sona ermiştir.

  9. Soru 9 · Orta

    İspanya'daki son Müslüman devletin merkezi olup 1492'de düşen kent hangisidir?

    1. A)Gırnata
    2. B)Kurtuba
    3. C)Tuleytula
    4. D)Sevilla
    5. E)Kayrevan
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. El Hamra Sarayı bu son dönemin tanınmış eseridir.

  10. Soru 10 · Orta

    Abbasi yönetimine Sasani etkisinin girdiğini gösteren gelişme hangisidir?

    1. A)Kâğıdın yaygınlaşması
    2. B)Talas zaferi
    3. C)Endülüs'ün kurulması
    4. D)Vezirlik makamının ve saray düzeninin yerleşmesi
    5. E)Samarra'nın kurulması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. İranlı Bermekîlerin vezirliği eski İran yönetim geleneğinin taşıyıcısı olmuştur.

  11. Soru 11 · Orta

    Endülüslü filozof İbn Rüşd'ün Avrupa düşüncesine etkisi hangi yolla olmuştur?

    1. A)Aristoteles üzerine yazdığı açıklamaların Latinceye çevrilmesiyle
    2. B)Avrupa'yı fethetmesiyle
    3. C)Bağdat'a göç etmesiyle
    4. D)Haçlı seferlerine katılmasıyla
    5. E)Kâğıdı icat etmesiyle
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Çevrilen eserleri Avrupa üniversitelerinde uzun süre okunmuştur.

  12. Soru 12 · Zor

    Abbasilerin başkenti Şam'dan Bağdat'a taşımasının anlamı hangisidir?

    1. A)Arap üstünlüğünün güçlenmesi
    2. B)Bizans'a yaklaşma isteği
    3. C)Endülüs'ü yönetme kolaylığı
    4. D)Fetihlerin durdurulması
    5. E)Devletin ağırlık merkezinin İran'a daha yakın bir bölgeye kayması ve İran etkisinin artması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Yeni başkent, Abbasileri destekleyen doğu bölgelerine daha yakındı.

  13. Soru 13 · Zor

    Karlukların Talas'ta taraf değiştirmesinin Türk tarihi açısından uzun vadeli sonucu hangisidir?

    1. A)Türklerin Çin'e bağlanması
    2. B)Türklerin İslam dünyasından uzaklaşması
    3. C)Uygurların Müslüman olması
    4. D)Türklerle Müslümanlar arasında yakınlaşmanın başlaması ve Türklerin İslam'ı kabulünün hızlanması
    5. E)Karlukların Bizans'a göç etmesi
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Ortak düşmana karşı kurulan ittifak, Türk-İslam ilişkilerinin dönüm noktası olmuştur.

  14. Soru 14 · Zor

    Beytü'l-Hikme'de Müslümanların yanında Hristiyan ve Sabii bilginlerin de çalışması neyi gösterir?

    1. A)Bilginin yalnız Araplara ait olduğunu
    2. B)Çevirinin yasak olduğunu
    3. C)Farklı inançlardan bilginlerin ortak bir bilim çalışmasında yer alabildiğini
    4. D)Halifenin bilime ilgisiz olduğunu
    5. E)Kurumun dinî bir okul olduğunu
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Çok dilli bilgi birikimi, ancak bu dilleri bilen farklı toplulukların katkısıyla aktarılabilmiştir.

  15. Soru 15 · Zor

    Abbasi Devleti'nin geniş toprakları tek merkezden yönetememesinin sonucu hangisidir?

    1. A)Devletin sınırlarının genişlemesi
    2. B)Valilerin ve yerel hanedanların bağımsızlaşarak halifenin siyasi gücünün zayıflaması
    3. C)Halifeliğin Endülüs'e taşınması
    4. D)Bağdat'ın kurulması
    5. E)Talas'ın kazanılması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Tolunoğulları, Fatımiler ve Büveyhoğulları gibi güçler halifenin otoritesini sınırlamıştır.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «İslam bilim ve kültürü» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

  1. Soru 1 · Orta

    1055'te Bağdat'a girerek Büveyhoğullarının egemenliğine son veren hükümdar kimdir?

    1. A)Hülagü
    2. B)Tuğrul Bey
    3. C)Mutasım
    4. D)Harun Reşid
    5. E)Abdurrahman
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Bu olay Türklerin İslam dünyasının siyasi liderliğine yükselişinin işaretlerinden biridir.

  2. Soru 2 · Orta

    929'da III. Abdurrahman'ın halifelik ilan etmesinin sonucu hangisidir?

    1. A)Abbasilerin yıkılması
    2. B)Fatımilerin ortadan kalkması
    3. C)İslam dünyasında aynı anda üç halifenin bulunması
    4. D)Bağdat'ın kurulması
    5. E)Gırnata'nın düşmesi
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Bağdat, Kahire ve Kurtuba'daki halifeler, siyasi birliğin dağıldığını gösterir.

  3. Soru 3 · Zor

    Kâğıdın yaygınlaşması ile Beytü'l-Hikme'deki çeviri faaliyeti arasında nasıl bir bağ kurulabilir?

    1. A)Kâğıt çeviri faaliyetini engellemiştir.
    2. B)İkisi farklı yüzyıllarda olduğu için bağ yoktur.
    3. C)Çeviri faaliyeti kâğıdı ortadan kaldırmıştır.
    4. D)Ucuz ve bol yazı malzemesi, çevrilen eserlerin çoğaltılmasını ve yayılmasını kolaylaştırmıştır.
    5. E)Kâğıt yalnız Endülüs'te kullanılmıştır.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Bilginin üretimi kadar çoğaltılması da onun etkisini belirler.

  4. Soru 4 · Zor

    Endülüs'ün kaybedilmesinde iç ve dış etkenler birlikte hangi seçenekte verilmiştir?

    1. A)1031'den sonra küçük beyliklere bölünme ve kuzeydeki Hristiyan krallıkların ilerleyişi
    2. B)Talas yenilgisi ve Çin baskısı
    3. C)Moğol saldırısı ve Bağdat'ın yıkılması
    4. D)Abbasilerin Endülüs'e saldırması
    5. E)Kâğıdın yaygınlaşması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Siyasi dağınıklık, dışarıdan gelen baskıya karşı direnci zayıflatmıştır.

  5. Soru 5 · Zor

    Abbasilerin Arap olmayan Müslümanlara yükselme imkânı tanıması ile Türklerin devlet içindeki yükselişi arasındaki ilişki hangisidir?

    1. A)Bu politika Türkleri hiç etkilememiştir.
    2. B)Türkler yükselme imkânı bulamamıştır.
    3. C)Türkler yalnız Endülüs'te yükselmiştir.
    4. D)Bu politika Türkleri Bağdat'tan uzaklaştırmıştır.
    5. E)Bu politika, Türklerin orduda ve sarayda etkili konumlara gelmesinin zeminini hazırlamıştır.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Arap olmayanlara açılan kapı, Türk komutanların ve sonra Türk hanedanlarının yükselişine imkân vermiştir.

H04 — İslam Tarihi ve Uygarlığı

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.