Son 30 gün planı

Sınava bir ay kala bir öğrenci masasına bakar: üç ayrı tarih kitabı, iki soru bankası, yarım kalmış bir özet defteri. Her birini açtığında başka bir konu eksik görünür. Bir gün Osmanlı'nın kuruluşunu, ertesi gün Kurtuluş Savaşı'nı, sonraki gün İlk Çağ uygarlıklarını çalışır; hafta sonunda hiçbirinin yerine oturmadığını hisseder. Sorun bilgi eksikliği değil, son ayın bir planının olmamasıdır. Akademide modüller tamamlandı, kamplarda çizelge, kart, tablo, harita ve ok zincirleri kuruldu. Bu son dersin işi, bütün bu araçları dört haftalık bir takvime yerleştirmek ve sınav gününe hem bilgiyi hem de sakinliği taşıyan bir düzen kurmaktır.

• Son ayda okumak yerine hatırlamaya dayanan bir çalışma biçimi kurarsın.
• Modülleri kendi durumuna ve sınavdaki yerine göre önceliklendirirsin.
• Kamplarda hazırladığın araçları dört haftalık bir takvime yerleştirirsin.
• Plan aksadığında ve sınav gününe yaklaşırken ne yapacağını önceden belirlersin.

Okumak yerine çağırmak

Son ayda tarih kitabını baştan sona yeniden okumak cazip gelir; satırlar tanıdık geldikçe bilginin yerinde olduğu sanılır. Ama sınav, bilgiyi gözünün önüne koymaz; onu boş bir zihinden geri çağırmanı ister. Bu yüzden son ayın temel kuralı şudur: önce kapalı kitapla hatırlamaya çalış, takıldığın yerde kitabı aç. Örneğin bir sabah, Kurtuluş Savaşı'nın cephelerini kâğıda yazmayı dene; hangi cephenin hangi antlaşmayla kapandığını hatırlayamadığın an, o sabahın çalışma konusunu bulmuş olursun.

Kampların araçları

Son ay yeni araç kurmanın değil, kamplarda kurulan araçları kullanmanın zamanıdır:

• Duvar çizelgesi: Her sabah birkaç dakika, çizelgenin bir bölümünü kapatıp yeniden doldurmak için kullanılır.
• Kavram kartları: Karıştırılarak sorulur; bilinenler ayrılır, bilinmeyenler ertesi güne kalır.
• Antlaşma tablosu: Sütunları kapatılarak çalışılır; bir gün maddeler, bir gün taraflar gizlenir.
• Kör harita: Haftada iki kez boş bir taslak üzerine bir katman yerleştirilir.
• Ok zincirleri: Bir modülün zinciri bakmadan yeniden çizilir ve eski çizimle karşılaştırılır.
• Yanlış listesi: Karma denemelerden gelen yanlışlar, türlerine göre ilgili araca yönlendirilir.

Bu araçların ortak özelliği, hepsinin hatırlamayı zorlamasıdır. Bir aracı kullanırken zorlandığın yer, o günün asıl çalışma alanıdır; kolayca doldurduğun bölümler ise kısa bir kontrol turuyla geçilebilir. Böylece zaman, zaten bildiğin konular yerine eksik kalan noktalara harcanır.

Modülleri önceliklendirmek

Her modül iki soruya göre değerlendirilir: Bu modülde ne kadar sağlamım? Bu modül sınavda ne kadar sık karşıma çıkıyor? Karma denemelerdeki yanlış dağılımına bakarak modüller üç gruba ayrılır: sağlam, kırılgan ve zayıf. Zayıf olduğun ve sınavda sık sorulan modüller ilk haftalara, sağlam olduğun modüller son haftaların kısa tekrarlarına bırakılır. Millî Mücadele ile Atatürk ilke ve inkılapları, TYT'de ve AYT'de düzenli olarak yer aldığı için çoğu öğrencinin planında erken ve geniş bir yer tutar. Sınavda hangi modülden kaç soru geleceği yıldan yıla değişebilir; bu yüzden önceliklendirme tek bir yılın sorularına göre değil, birkaç yılın genel eğilimine ve kendi denemelerine göre yapılmalıdır.

Dört haftalık takvim

Aşağıdaki dağılım bir başlangıçtır; kendi önceliklerine göre değiştirilmelidir.

• Birinci hafta, kökler: Tarih bilimi ve çağlar, İlk Çağ uygarlıkları, İslam tarihi ve Türk-İslam devletleri. Duvar çizelgesinin ilk bölümü ve İlk Çağ haritası bu haftanın araçlarıdır.
• İkinci hafta, Osmanlı: Kuruluştan son döneme Osmanlı siyasi tarihi, devlet ve toplum düzeni, Balkan Savaşları. Kavram kartları, özellikle toprak ve vergi kavramları, bu haftanın merkezindedir.
• Üçüncü hafta, Millî Mücadele ve cumhuriyet: Birinci Dünya Savaşı, işgaller ve cemiyetler, kongreler, cepheler, Lozan, inkılaplar, ilkeler ve Atatürk dönemi dış politikası. Antlaşma tablosu, cephe haritası ve sebep-sonuç zincirleri en çok bu hafta kullanılır.
• Dördüncü hafta, birleştirme: Yeni konuya başlanmaz. Karma denemeler, yanlış listesinin kapatılması ve bütün araçların kısa tekrarı yapılır.

Her hafta en az bir karma deneme çözülür ve aynı gün incelenir. Yeni haftaya geçerken önceki haftanın araçlarından biri kısa bir hatırlama turuyla tazelenir; böylece birinci haftanın çizelgesi dördüncü haftaya geldiğinde silinmiş olmaz.

Günlük ritim

Tarihe ayrılan süre, öteki derslerle birlikte düşünülmelidir. Uzun tek bir oturum yerine güne yayılmış kısa oturumlar daha verimlidir: sabah çizelgeden ya da haritadan kısa bir hatırlama, öğleden sonra konu çalışması ve soru, akşam kavram kartları. Gün içinde öğrenilenler uykuda pekiştiği için geceyi kısaltarak çalışmak, son ayda kazançtan çok kayıp getirir.

Kaynak sadeliği

Son ayda kaynak eklemek yerine azaltmak gerekir. Bir konu anlatımı, bir soru kaynağı, kamplarda hazırladığın araçlar ve yanlış listesi yeterlidir. Her yeni kitap farklı bir anlatım düzeni ve farklı terimler getirir; bu da yerine oturmuş bilgiyi bulandırabilir. Daha önce yanlış yaptığın soruları yeniden çözmek, hiç görmediğin yüzlerce soruya dalmaktan çoğu zaman daha çok kazandırır.

Plan aksadığında

Bir gün kaçırıldığında bütün takvimi kaydırmak yerine, o günün en önemli işi sonraki birkaç güne küçük parçalar hâlinde dağıtılır. Bir modülde beklenenden yavaş ilerleniyorsa, sağlam olunan bir modülün süresi kısaltılarak yer açılır. Planın amacı kusursuz uygulanmak değil, son ayın rastgele harcanmasını önlemektir. Haftanın sonunda planla gerçekte yapılanı karşılaştırmak, bir sonraki haftanın daha gerçekçi kurulmasını sağlar.

Kaygı ve son günler

Son ayda kaygının artması doğaldır. Kaygı çalışmayı engellemeye başladığında, büyük hedefi o günün somut küçük işlerine bölmek işe yarar: «Bugün Balkan Savaşları zincirini yeniden çizeceğim» gibi. Gün sonunda tamamlanan işleri bir satırla not etmek, ilerlemeyi görünür kılar. Sınava birkaç gün kala yeni kaynak açılmaz ve ağır çalışmalar bırakılır; bu günler çizelgenin, kartların ve antlaşma tablosunun kısa tekrarına ayrılır. Sınavdan önceki akşam dinlenmiş bir zihinle yapılan kısa bir kart turu yeterlidir. Sınav sırasında metin tabanlı sorularda dayanağı metinde aramak ve olumsuz köklerin altını çizmek, karma deneme kampındaki alışkanlıklarla sürer.

Bu dersle YKS Tarih akademisi tamamlanıyor: tarih biliminin araçlarından İlk Çağ uygarlıklarına, Türk-İslam devletlerinden Osmanlı'ya, Birinci Dünya Savaşı'ndan Kurtuluş Savaşı'na, inkılaplardan Atatürk dönemi dış politikasına uzanan modüller, ardından altı kamp ve son olarak son ayın planı.

Örnek 1 — Çalışma biçimi

Soru: Son ayda tarih çalışırken önerilen temel kural hangisidir?

• A) Kitabı baştan sona birkaç kez okumak
• B) Yalnız yeni kaynaklardan soru çözmek
• C) Önce kapalı kitapla hatırlamaya çalışmak, takılınca kitabı açmak
• D) Hiç tekrar yapmamak
• E) Yalnız sağlam modülleri çalışmak

Çözüm: Sınav bilgiyi boş bir zihinden çağırmayı ister. Cevap: C.

Örnek 2 — Öncelik

Soru: Bir öğrenci denemelerinde en çok Kurtuluş Savaşı cephelerinde yanlış yapıyor. Planında bu modülü nereye koymalıdır?

• A) Erken ve geniş bir yere
• B) Yalnız son güne
• C) Hiç çalışmamaya
• D) Yalnız sınav sabahına
• E) En sona, kısa bir tekrara

Çözüm: Zayıf olunan ve sınavda sık görülen modüller ilk haftalara alınır. Cevap: A.

Örnek 3 — Son hafta

Soru: Dört haftalık takvimde son haftanın temel işi hangisidir?

• A) Yeni konulara başlamak
• B) Yeni kaynaklar almak
• C) Hiç deneme çözmemek
• D) Yalnız İlk Çağ'ı çalışmak
• E) Karma denemeler, yanlış listesinin kapatılması ve araçların kısa tekrarı

Çözüm: Son hafta yeni konu açılmaz; öğrenilen sağlamlaştırılır. Cevap: E.

Örnek 4 — Aksama

Soru: Planın bir günü kaçırıldığında önerilen tutum hangisidir?

• A) Bütün takvimi baştan yazmak
• B) O günün en önemli işini sonraki günlere küçük parçalar hâlinde dağıtmak
• C) Planı tümüyle bırakmak
• D) Kaçırılan günü yok saymak
• E) Ertesi gün iki katı yeni kaynak açmak

Çözüm: Planın amacı kusursuzluk değil, son ayın rastgele geçmesini önlemektir. Cevap: B.

• Kitabı yeniden okumayı çalışmak sanmak. Tanıdıklık, hatırlayabilmek demek değildir.
• Son ayda kaynak eklemek. Yeni kitaplar oturmuş bilgiyi bulandırabilir.
• Yalnız sevilen ya da sağlam modülleri çalışmak. Öncelik, zayıf ve sık sorulan modüllere verilmelidir.
• Son haftada yeni konuya başlamak. Son hafta birleştirmeye ayrılır.
• Uykuyu kısmak. Gün içinde öğrenilenler uykuda pekişir.