Tanı testi

İki öğrenci fizik çalışmaya aynı gün başlıyor. Biri kitabın ilk sayfasından başlıyor ve iyi bildiği konuları da baştan okuyor; haftalar sonra asıl eksik olduğu elektrik ünitesine ancak varıyor. Öteki önce kısa bir tanı testi çözüyor. Test, mekanik sorularında rahat olduğunu, ama birimleri çevirmeden hesap yaptığını ve elektrik sorularında kavram eksiği bulunduğunu gösteriyor. Bu öğrenci oryantasyon derslerinin birim bölümünü yeniden okuyor, mekaniği hızla geçiyor ve elektriğe erkenden başlıyor. İkisi aynı süreyi çalışıyor; biri zamanını zaten bildiğine, öteki eksik olduğu yere harcıyor. Oryantasyon ünitesinde fiziğin dört temel aracını gördük: formülü cümle olarak okumak, birimleri denetlemek, vektörlerle çalışmak ve grafik okumak. Bu ders, akademiye başlamadan önce nerede durduğunu ölçmenin yolunu anlatıyor: tanı testinin yapısını, bölüm puanlarından başlangıç ünitesini bulmayı, yanlışları türlerine ayırmayı ve sonucu bir yol haritasına çevirmeyi.

• Tanı testinin dört bölümünü ve her bölümün yokladığı üniteleri tanırsın.
• Bölüm puanlarından fizik akademisindeki başlangıç ünitesini belirlersin.
• Yanlışlarını işlem, kavram, okuma, birim ve yön hatası olarak ayırırsın.
• Tanı sonucunu haftalık bir çalışma planına ve tekrar ölçümüne çevirirsin.

Tanı testinin yapısı

Fizik akademisinin tanı testi 40 sorudan oluşur ve akademinin programını dört bölüme ayırarak yoklar:

Dördüncü bölüm yalnızca AYT fiziğine girecek, yani sayısal puan türünü hedefleyen öğrenciler içindir. Yalnızca TYT'ye hazırlanan bir öğrenci ilk üç bölümü çözer; dördüncü bölümün puanı onun planını etkilemez.

Testi süre tutarak ama acele etmeden çöz. Emin olmadığın bir soruyu tahminle işaretlemek, tanının sana söyleyeceğini bozar; bilmediğin soruyu boş bırakmak daha dürüst bir sonuç verir.

Başlangıç noktasını belirlemek

Akademinin ders kapılarında kullanılan ölçüt tanıda da geçerlidir: bir bölümü yüzde 80 ve üstü, yani 10 sorudan en az 8 doğruyla geçmiş sayılırsın. Bölümler sırayla okunur, çünkü fizik zinciri temel araçlardan mekaniğe, oradan elektrik ve dalgalara doğru kurulur.

1. Birinci bölümde 8'in altındaysan oryantasyon derslerine dön. Kat sorusunu, birim dönüşümünü, vektör toplamayı ve grafik okumayı sağlamlaştırmadan ünitelere geçmek, her ünitede aynı yerde takılmak demektir. Yanlışların hangi araçta toplandığına bak ve önce o dersi yeniden çalış.
2. Birinci bölümü geçip ikinci bölümde 8'in altındaysan, ikinci bölümdeki yanlışlarının bağlı olduğu en erken üniteden başla. Örneğin yanlışların hareket ve iş-enerji sorularında toplanıyorsa FZ03'ten başlarsın.
3. İlk iki bölümü geçip üçüncü bölümde 8'in altındaysan, üçüncü bölümdeki yanlışlarının bağlı olduğu en erken üniteden başla.
4. İlk üç bölümü geçtiysen TYT ünitelerinin soru kamplarına ve derece kampına ağırlık verirsin.

Sayısal hedefleyen öğrenci için dördüncü bölüm ayrı bir yol açar. Bu bölümde 8 ve üstündeysen AYT ünitelerinde soru kamplarına odaklanabilirsin. 8'in altındaysan AYT ünitelerine, TYT yolunu sürdürürken FZ09'dan başlayarak sırayla girersin. AYT fiziği TYT'deki kuvvet, enerji ve elektrik kavramlarına dayandığı için TYT yolundaki eksikler AYT'den önce kapatılır.

Yanlışları sınıflandırmak

Tanı testinin en değerli çıktısı yanlışlarıdır. Matematik akademisindeki dört türe fizikte iki tür daha eklenir; böylece beş türle çalışırız:

• İşlem hatası: Yöntem doğru, hesap yanlış.
• Kavram hatası: Bir tanım, yasa ya da ilişki eksik ya da yanlış biliniyor.
• Okuma hatası: Sorunun istediği yanlış okunmuş; örneğin yol yerine yer değiştirme bulunmuş.
• Birim hatası: Birimler çevrilmeden ya da yanlış çevrilerek hesap yapılmış.
• Yön hatası: Vektörel bir büyüklüğün yönü ya da işareti gözden kaçmış; örneğin zıt yönlü kuvvetler toplanmış.

Sınıflandırma, başlangıç kararını inceltir. Birinci bölümden 7 doğru yapan ama yanlışlarının hepsi birim hatası olan bir öğrenci, kavramları bilmektedir; birimler dersini yeniden okuyup her sayıyı birimiyle yazma alışkanlığı edinmesi yeter. Aynı 7 doğrunun yanındaki yanlışlar kavram hatasıysa, oryantasyon dersleri baştan çalışılmalıdır.

Yol haritasını kurmak

Tanı sonucundan dört bilgi çıkar: TYT yolundaki başlangıç üniteni, sayısal hedefliysen AYT yolundaki başlangıç üniteni, en sık hata türün ve bölüm puanların. Bu dört bilgi haftalık planın iskeletidir. Başlangıç ünitesinden sırayla ilerlenir ve her dersin sonundaki ustalık kapısı kullanılır; kapıda 5 sorudan en az 4 doğru yapmadan sonraki derse geçilmez. En sık hata türü için bir alışkanlık eklenir: birim hatasında her sayıyı birimiyle yazmak, yön hatasında her soruda pozitif yönü baştan belirlemek, okuma hatasında soru kökündeki "yol", "yer değiştirme", "ortalama", "anlık" gibi sözcükleri işaretlemek.

Tanıyı ne zaman ve nasıl çözmeli?

Tanıyı ünitelere başlamadan önce, dinlenmiş olduğun bir günde ve tek oturumda çöz. Oturumu bölmek zorunda kalırsan her bölümü bütün olarak çöz; bir bölümün yarısını bir gün, yarısını öteki gün çözmek sonuçları karşılaştırılamaz hâle getirir. Test bitince hemen cevap anahtarına bakma; önce her soru için emin olup olmadığını not al. Bu not, doğru ama şansla işaretlenmiş soruları ayırmanı sağlar; o sorular da yol haritasında eksik sayılır.

Tanının sınırı

Kırk soruluk bir test, bir öğrencinin fizik bilgisinin bir fotoğrafıdır, eksiksiz bir haritası değildir. Her ünite birkaç soruyla yoklandığı için tek bir şanslı ya da şanssız soru bir bölüm puanını değiştirebilir. Bu yüzden tanı, başlangıç noktasını seçmek için kullanılır; sonrasındaki ilerleme her dersin ustalık kapısıyla ölçülür. Tanının gösterdiği başlangıç ünitesinde birkaç ders çalıştıktan sonra konuların fazla kolay geldiğini görürsen bir sonraki üniteye geçebilir, zorlandığını görürsen bir önceki üniteye dönebilirsin.

İlerlemeyi ölçmek

Tanıyı birkaç haftada bir, benzer bir testle tekrarla ve bölüm puanlarını yan yana yaz. Puanın yanı sıra hata türlerinin dağılımına da bak: puan artmış ama aynı hata türü hâlâ ilk sıradaysa, o türe yönelik alışkanlık henüz yerleşmemiştir. Bir bölümü ilk kez 8 ve üstüyle geçtiğinde o bölümün yolunda bir sonraki basamağa geçersin.

Örnek 1 — Başlangıç ünitesi

Soru: Bir öğrenci birinci bölümden 9, ikinci bölümden 7 doğru yapıyor; ikinci bölümdeki yanlışları hareket ve kuvvet ile basınç ve kaldırma sorularında. Bu derse göre nereden başlamalıdır?

• A) Oryantasyon derslerinden
• B) FZ07'den
• C) FZ03'ten
• D) FZ06'dan
• E) Derece kampından

Çözüm: Birinci bölüm geçilmiştir; ikinci bölümdeki yanlışların bağlı olduğu en erken ünite FZ03'tür. Cevap: C.

Örnek 2 — Hata türü

Soru: Bir öğrenci doğuya 9 N ve batıya 4 N'lik iki kuvvetin bileşkesini 13 N buluyor. Bu yanlış hangi türdendir?

• A) Yön hatası
• B) Birim hatası
• C) Okuma hatası
• D) İşlem hatası
• E) Strateji hatası

Çözüm: Zıt yönlü kuvvetler toplanmıştır; vektörün yönü gözden kaçmıştır. Cevap: A.

Örnek 3 — Geçme ölçütü

Soru: Tanı testinde bir bölümü geçmiş sayılmak için 10 sorudan en az kaç doğru gerekir?

• A) 6 doğru
• B) 7 doğru
• C) 9 doğru
• D) 10 doğru
• E) 8 doğru

Çözüm: Ölçüt yüzde 80'dir; 10 sorunun yüzde 80'i 8 eder. Cevap: E.

Örnek 4 — Dördüncü bölüm

Soru: Yalnızca TYT'ye hazırlanan bir öğrenci dördüncü bölümden 3 doğru yapıyor. Bu sonuç planını nasıl etkiler?

• A) AYT ünitelerine FZ09'dan başlamalıdır.
• B) Planını etkilemez; dördüncü bölüm AYT'ye girecekler içindir.
• C) Oryantasyon derslerine dönmelidir.
• D) Tanıyı hemen yeniden çözmelidir.
• E) TYT yolunu bırakmalıdır.

Çözüm: Dördüncü bölüm yalnız sayısal hedefleyenlerin AYT yolunu belirler. Cevap: B.

• Emin olmadığı soruyu tahminle işaretlemek. Tahmin tanının sonucunu bozar; boş bırakmak daha dürüsttür.
• Bölümleri sırasız okumak. Temel araçlar geçilmeden üniteler planlanmaz.
• Bütün yanlışları kavram eksiği saymak. Birim ve yön hataları alışkanlıkla düzelir.
• TYT yolunu bitirmeden AYT'ye geçmek. AYT fiziği TYT kavramlarına dayanır.
• Şansla doğru çıkan soruyu bilinmiş saymak. Emin olunmayan doğrular eksik sayılır.