Son 30 gün planı

Sınava bir ay kalmıştır. Bir öğrenci masasındaki biyoloji kitaplarına bakar: hücre, canlılar dünyası, bölünme, kalıtım, ekoloji, hepsi bir kez okunmuş, bir kısmı iki kez. Aklına ilk gelen, bütün kitapları baştan sona bir kez daha okumaktır. Bir hafta sonra yalnız ilk iki ünitenin yarısını bitirebildiğini fark eder; üstelik okuduğu sayfaların çoğu ona zaten tanıdık gelmektedir. Tanıdık gelmek ile hatırlayabilmek arasındaki farkı ise ilk denemede görür: kitapta okuduğu anda "bunu biliyorum" dediği organel görevlerini, boş bir kâğıda yazması istendiğinde yarısını çıkaramaz. Son ay, yeni bilgi toplamanın değil, var olan bilgiyi geri çağrılabilir hale getirmenin zamanıdır. Bu derste önce biyolojinin son aydaki çalışmasının neden okumadan çok hatırlamaya dayanması gerektiğine, ardından dört haftayı biyolojinin modüllerine göre nasıl paylaştıracağına ve sınav gününe nasıl varacağına bakıyoruz.

• Son ayda tekrar okumak yerine aktif hatırlamaya dayalı çalışmanın gerekçesini açıklarsın.
• Biyoloji modüllerini zayıflık ve soru ağırlığına göre önceliklendirirsin.
• Dört haftayı modüllere ve denemelere göre paylaştıran bir plan kurarsın.
• Son günlerde ve sınav gününde biyoloji için yapılması ve kaçınılması gerekenleri sıralarsın.

Tanımak ile hatırlamak

Biyoloji, terimleri ve yapı-görev ilişkileri yoğun bir derstir. Kitabı yeniden okurken her şey tanıdık gelir ve bu tanıdıklık, bilginin sınavda geri çağrılabileceği yanılsamasını yaratır. Oysa sınav, bilgiyi önüne koymaz; senden onu boş bir zihinden çağırmanı ister. Bu yüzden son ayda en verimli çalışma, kitabı kapatıp hatırlamayı denemektir: boş bir kâğıda hücrenin organellerini ve görevlerini yazmak, mitozun evrelerini sırayla çizmek, bir besin zincirini kurup her basamakta enerjinin ne kadar azaldığını söylemek. Hatırlayamadığın yer, çalışman gereken yerdir; ancak o zaman kitaba dönülür.

Biyolojiye özgü hatırlama araçları

• Çizim: Hücre, mitoz ve mayoz evreleri, kromozom yapısı, besin ağı ve madde döngüleri, kâğıda çizildiğinde akılda kalır. Çizimi bakmadan yap, sonra kitapla karşılaştır.
• Karşılaştırma tabloları: Bitki ve hayvan hücresi, mitoz ve mayoz, prokaryot ve ökaryot, tek ve çift çenekli bitkiler, beş omurgalı sınıfı gibi konular tabloyla çalışılır. Tablonun yalnız başlıklarını yaz, hücrelerini hafızadan doldur.
• Terim kartları: Bir kartın ön yüzüne terimi, arkasına tanımını ve bir örneğini yaz. Kartları karıştırarak çalış; doğru bildiklerini bir kenara ayır, bilemediklerini ertesi gün yeniden sor.
• Kendi kendine anlatma: Bir konuyu sesli olarak, karşında biri varmış gibi anlat. Takıldığın cümle, eksik olan bilgiyi gösterir.

Modülleri önceliklendirmek

Her modülü iki ölçüye göre değerlendir: senin o modüldeki durumun ve sınavdaki ağırlığı. Önceki denemelerin hata etiketlerine bakarak her modülü üç gruptan birine yerleştir: sağlam, kırılgan ve zayıf. Sınavda sık soru gelen ve senin zayıf olduğun modüller listenin başına, sağlam olduğun modüller sonuna yazılır. Kalıtım çoğu öğrenci için işlem pratiği gerektirdiği, hücre ve bölünme ise birçok konunun temeli olduğu için genellikle erken haftalara alınır.

Dört haftalık dağılım

Aşağıdaki dağılım bir başlangıç noktasıdır; kendi durumuna göre değiştirilmelidir.

• Birinci hafta, temel: Hücre, zar ve madde geçişi, organeller, çekirdek. Bu modüller bölünme, kalıtım ve fizyolojinin dilini oluşturur. Haftanın sonunda bir biyoloji mini denemesi çöz.
• İkinci hafta, işlem: Hücre bölünmeleri ve kalıtım. Her gün az sayıda ama çeşitli kalıtım sorusu çöz; dört adımlık iskeleti alışkanlık haline getir.
• Üçüncü hafta, geniş alanlar: Canlılar dünyası, ekoloji ve çevre sorunları; AYT'ye hazırlananlar için fizyoloji konuları da bu haftaya alınabilir. Karşılaştırma tablolarıyla çalış.
• Dördüncü hafta, birleştirme: Karma denemeler, hata defteri ve kartların tekrarı. Yeni konuya başlanmaz; amaç, öğrenilenin sağlamlaştırılmasıdır.

Her hafta en az bir tam deneme çözülmeli ve aynı gün incelenmelidir. Bir önceki haftanın konuları yeni haftada kısa bir hatırlama turuyla tazelenir; böylece birinci haftada çalışılan hücre konuları dördüncü haftada unutulmuş olmaz.

Günlük düzen

Biyolojiye ayrılan günlük süre öteki derslerle birlikte düşünülmelidir. Biyoloji için tek ve uzun bir oturum yerine, gün içine dağılmış kısa oturumlar terimlerin akılda kalmasına daha çok yardım eder: sabah yeni bir konunun hatırlama turu, öğleden sonra soru çözümü, akşam kısa bir kart tekrarı. Uyku da öğrenmenin parçasıdır; gün içinde çalışılan bilgiler uyku sırasında pekişir, bu yüzden geç saatlere kadar çalışıp uykuyu kısmak son ayda ters etki yapar.

Hangi kaynakla?

Son ayda kaynak sayısını artırmak yerine azaltmak gerekir. Bir konu kitabı, bir soru kaynağı, kendi tuttuğun hata defteri ve kartlar yeterlidir. Her yeni kitap farklı bir anlatım düzeni ve terim tercihi getirir; bu da zaten öğrenilmiş bilgiyi karıştırabilir. Daha önce çözdüğün ama yanlış yaptığın soruları yeniden çözmek, hiç görmediğin yüzlerce soruya girişmekten çoğu zaman daha verimlidir.

Kaygıyı yönetmek

Son ayda kaygının artması doğaldır ve belli ölçüde çalışmaya güç de verir. Kaygı çalışmayı engellemeye başlarsa, büyük hedefi günlük küçük hedeflere bölmek işe yarar: "bugün hücre zarı kartlarını bitireceğim" gibi somut bir hedef, belirsiz bir "her şeyi öğrenmeliyim" düşüncesinden daha az baskı yaratır. Düzenli hareket, yeterli uyku ve kısa molalar da kaygıyı azaltır. Gün sonunda tamamladığın işleri bir satırla not etmek, ilerlemeyi görünür kılar ve özgüveni destekler.

Plan aksadığında

Hiçbir plan tam olarak uygulanmaz. Bir gün kaçırıldığında bütün takvimi kaydırmak yerine o günün en önemli işini sonraki günlere küçük parçalar halinde dağıt. Bir modülde beklenenden yavaş ilerliyorsan, sağlam olduğun bir modülün süresini kısaltarak yer aç. Planın amacı kusursuz uygulanmak değil, son ayın rastgele geçmesini önlemektir.

Son günler ve sınav günü

Son birkaç günde yeni bir kaynak açılmaz ve ağır, uzun çalışmalar bırakılır. Bu günler karşılaştırma tablolarına, terim kartlarına ve hata defterindeki biyoloji notlarına ayrılır. Sınavdan önceki akşam, gün boyu dinlenmiş bir zihinle kısa bir kart turu yeterlidir. Sınav sırasında biyoloji sorularında öncülleri ve olumsuz kökleri dikkatle okumak, karma deneme kampında edindiğin alışkanlıklarla sürer.

Bu dersle TYT biyolojisinin hazırlık yolu tamamlanıyor: temel bileşenlerden hücreye, canlılar dünyasından kalıtıma ve ekosisteme kadar bütün modüller, ardından deney, kalıtım ve karma deneme kampları ve son olarak son ayın planı.

Örnek 1 — Çalışma biçimi

Soru: Son ayda biyoloji için en verimli çalışma biçimi hangisidir?

• A) Bütün kitapları baştan sona yeniden okumak
• B) Kitabı kapatıp bilgiyi boş kâğıda yazarak ya da çizerek hatırlamaya çalışmak
• C) Yalnız yeni kaynaklar açmak
• D) Hiç soru çözmemek
• E) Yalnız en sevilen konuya çalışmak

Çözüm: Sınav bilgiyi geri çağırmayı ister; hatırlama denemek bunu doğrudan çalıştırır. Cevap: B.

Örnek 2 — Öncelik

Soru: Sınavda sık soru gelen ve öğrencinin zayıf olduğu bir modül planda nereye yerleştirilmelidir?

• A) Son güne
• B) Hiç çalışılmamalıdır
• C) Listenin sonuna
• D) Listenin başına, erken haftalara
• E) Yalnız sınav sabahına

Çözüm: Hem ağırlığı yüksek hem durumu zayıf olan modülde kazanılacak puan en fazladır. Cevap: D.

Örnek 3 — Son hafta

Soru: Dördüncü haftada hangisi yapılmamalıdır?

• A) Karma deneme çözmek
• B) Hata defterini gözden geçirmek
• C) Terim kartlarını tekrar etmek
• D) Karşılaştırma tablolarına bakmak
• E) Hiç çalışılmamış yeni bir kaynağa başlamak

Çözüm: Son haftanın amacı sağlamlaştırmaktır; yeni kaynak hem süreyi böler hem kaygıyı artırır. Cevap: E.

Örnek 4 — Aksama

Soru: Planındaki bir günü kaçıran öğrenci için en uygun yaklaşım hangisidir?

• A) O günün en önemli işini sonraki günlere küçük parçalar halinde dağıtmak
• B) Bütün planı bırakmak
• C) O gün kaçırılan her şeyi bir gecede yapmaya çalışmak
• D) Uykuyu kısaltarak açığı kapatmak
• E) Kaçırılan modülü tamamen atlamak

Çözüm: Küçük parçalara dağıtmak, planın geri kalanını bozmadan açığı kapatır. Cevap: A.

• Tanıdık gelmeyi bilmek sanmak. Kitapta tanınan bilgi, boş kâğıtta hatırlanamayabilir.
• Son ayı yeni konulara ayırmak. Son ay, var olanı sağlamlaştırma zamanıdır.
• Sağlam modüllere çok zaman ayırmak. Süre, zayıf ve ağırlığı yüksek modüllere öncelik vermelidir.
• Uykuyu kısmak. Öğrenilenin pekişmesi uykuya bağlıdır.
• Plan aksayınca bütün planı bırakmak. Küçük ayarlamalarla devam edilir.