İçeriğe geç
← OkulYKS Akademileri

YKS Biyoloji · Canlılarda Enerji Dönüşümleri · BİO-BY17-L08

Krebs döngüsü

AYTher yıl mutlaka soru çıkan konu· 8 bölüm

1Kanca

Ocak sabahı, otobüs durağında eksi dört derece. Mertcan ağzından çıkan beyaz bulutu gösterip arkadaşı Neşet'e açıklıyor: «Bu gördüğün karbondioksit. Akciğer içeri çektiğimiz oksijeni alıp karbondioksite çeviriyor, biz de dışarı veriyoruz.» Neşet eldivenini çıkarıp otobüs camına hohluyor; cam buğulanıyor, parmağının altında su damlacıkları birikiyor. «Bulut dediğin su. Karbondioksidi göremezsin bile.» Sonra ekliyor: «Oksijenin içinde karbon yok ki. Verdiğin gazdaki karbon nereden geliyor?» Mertcan bir an duraksıyor. Sabah merdivenleri koşarak inince soluğu hızlanmıştı; o sırada en çok çalışan akciğeri değil, bacak kaslarıydı. Karbondioksit akciğerde yapılmıyorsa hangi hücrenin hangi bölmesinde, hangi molekülün parçalanmasıyla ortaya çıkıyor?

2Hedefler

  • Pirüvatın asetil-CoA'ya dönüşmesini ve Krebs döngüsünü yerleri, girdileri ve ürünleriyle sıralarsın.
  • Bir tur ve bir glikoz için NADH, FADH₂, ATP ve CO₂ sayılarını hesaplarsın.
  • Glikozun altı karbonunun hangi basamakta CO₂ olarak ayrıldığını izlersin.
  • Oksijen kesildiğinde döngünün neden durduğunu NAD⁺ ve FAD'nin geri kazanılmasıyla açıklarsın.

3Konu anlatımı

Nefesteki karbonun adresi

Neşet'in itirazı yerinde. Soluduğumuz havada karbondioksit çok azdır ve oksijen molekülü karbon taşımaz; verdiğimiz havadaki fazla karbondioksidin karbonu yediğimiz besinden gelir. Bu karbon akciğerde değil, vücudun her yerindeki hücrelerin mitokondrilerinde koparılır. Kan onu dokulardan toplar, akciğer yalnızca dışarı bırakır. Merdiven inerken soluğun hızlanması da bu yüzden: çalışan kas hücreleri besini daha hızlı yıkar, daha çok karbondioksit verir ve kandaki artış solunumu hızlandırır.

«Glikoliz» dersinde sitoplazmadaki ilk evreyi izlemiştik: glikoz ikiye bölünüp iki pirüvat verir, hücre bu sırada az miktarda ATP ve NADH kazanır, karbonlardan ise hiçbiri gaz olarak ayrılmaz. Mertcan'ın nefesindeki karbonu bulmak için pirüvatı mitokondriye kadar izlememiz gerekiyor.

Pirüvat mitokondriye giriyor

Ortamda oksijen varsa pirüvat sitoplazmada kalmaz, mitokondriye taşınır. «Organeller II» dersinde mitokondrinin iki zarlı olduğunu, iç zarın kristalar oluşturduğunu, iç zarın kuşattığı bölmenin de matriks olduğunu görmüştük. Bu derste anlatılan bütün tepkimeler matrikste, oradaki enzimlerle yürür. Ökaryot hücrede durum budur. Mitokondri taşımayan bakteriler oksijenle solunum yaptığında aynı tepkimeler sitoplazmada yürür.

Ara basamak: pirüvattan asetil-CoA'ya

Üç karbonlu pirüvat döngüye doğrudan katılamaz; önce kırpılır. Matrikse giren her pirüvattan bir karbon CO₂ olarak ayrılır. Geride kalan iki karbonlu parça, yani asetil grubu, yardımcı bir molekül olan koenzim A ile birleşerek asetil-CoA adını alır. Bu sırada pirüvattan elektron ve hidrojen koparılır; bunları NAD⁺ alır ve NADH'ye dönüşür.

Ders kitabının kabulüyle pirüvat başına sonuç: 1 CO₂ ve 1 NADH. Glikozdan iki pirüvat geldiği için glikoz başına bu basamak 2 CO₂ ile 2 NADH verir. Mertcan'ın soluğundaki karbonun ilk parçası buradan çıkar.

Döngünün bir turu

Asetil-CoA, asetil grubunu matrikste bekleyen dört karbonlu okzaloasetata bırakır. İki ile dört karbon birleşince altı karbonlu sitrik asit oluşur; döngünün öteki adı da buradan gelir. Koenzim A serbest kalır ve yeni bir asetil grubu taşımaya döner.

Sitrik asit bundan sonra birkaç enzimin elinden geçer. Bu basamaklarda iki karbon CO₂ olarak ayrılır, koparılan elektronlar ve hidrojenler taşıyıcılara yüklenir. Tur bittiğinde altı karbonlu molekül yeniden dört karbonlu okzaloasetata dönüşmüştür ve bir sonraki asetil grubunu alabilir. Başlangıçtaki molekülün sonda geri gelmesi yüzünden bu dizi bir hat değil, bir çember gibi çalışır. Ara moleküllerin ayrıntılı adları AYT düzeyinde gerekmez; izlenmesi gereken karbon sayısı ve taşıyıcılardır.

Ders kitabının kabulüyle bir turun kazancı şöyledir:

  • 3 NADH (NAD⁺ elektron alarak)
  • 1 FADH₂ (FAD elektron alarak)
  • 1 ATP (bazı hücrelerde önce GTP olarak oluşup ATP'ye aktarılır)
  • 2 CO₂

Turdaki ATP substrat düzeyinde fosforilasyonla oluşur; bu yolun adını modülün açılışında, ATP'nin yapısını ve kaynaklarını konuştuğumuz derste koymuştuk: bir ara molekülün taşıdığı fosfat, bir enzimin aracılığıyla doğrudan ADP'ye aktarılır. Turun asıl kazancı ise bu tek ATP değil, elektron yüklü dört taşıyıcıdır.

Bir tur mu, bir glikoz mu?

Soruların büyük bölümü bu ayrımda kaybedilir. Her pirüvat bir asetil-CoA verir, her asetil-CoA döngüyü bir kez döndürür. Bir glikoz iki pirüvat verdiğine göre bir glikoz için döngü iki tur döner.

BasamakBir pirüvat ya da bir turBir glikoz
Ara basamak1 CO₂, 1 NADH2 CO₂, 2 NADH
Krebs döngüsü2 CO₂, 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP4 CO₂, 6 NADH, 2 FADH₂, 2 ATP
Mitokondride toplam3 CO₂, 4 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP6 CO₂, 8 NADH, 2 FADH₂, 2 ATP

Soru «glikoz başına» diyorsa satırları ikiyle çarp; «bir turda» diyorsa çarpma. Ara basamağın NADH'sini Krebs döngüsüne katmak da sık rastlanan bir kaymadır: döngünün kendisi glikoz başına 6 NADH verir, ara basamakla birlikte sayı 8 olur.

Altı karbonun muhasebesi

Glikozun altı karbonunu adım adım izleyelim. Glikolizde altı karbon iki pirüvata paylaşılır, hiçbiri kaybolmaz. Ara basamakta her pirüvat bir karbon bırakır; iki CO₂ çıkar ve iki asetil grubunda dört karbon kalır. Her asetil grubu döngüye iki karbon getirir, döngünün her turu da iki CO₂ verir; iki turda dört CO₂ çıkar. İki artı dört, glikozun altı karbonunun hepsidir.

Bu bir sayım dengesidir. Bir turda çıkan iki CO₂'nin karbon atomları tam o turda giren asetilin atomları olmayabilir; ama okzaloasetat her turun sonunda yine dört karbonlu olduğuna göre döngüde karbon birikmez, giren kadarı çıkar. Mertcan'ın sorusunun cevabı da buradadır: verdiği karbondioksidin karbonu kahvaltıdaki ekmeğin glikozundan gelir ve kas hücresinin mitokondri matriksinde koparılır. Akciğer bu gazı yapmaz, yalnızca dışarı bırakır.

Oksijen döngüde yok, ama döngü ona muhtaç

Döngünün basamaklarında O₂ hiçbir molekülle birleşmez. Yine de oksijen kesilince Krebs döngüsü kısa sürede durur. Nedeni taşıyıcıların sayısıdır: matrikste NAD⁺ ve FAD sınırlı miktardadır. Her tur bunları elektronla doldurup NADH ve FADH₂'ye çevirir. Dolu taşıyıcılar elektronlarını başka bir sisteme bırakıp yeniden NAD⁺ ve FAD'ye dönmedikçe döngü elektron yükleyecek boş taşıyıcı bulamaz. O sistemin elektron bırakabilmesi ise oksijene bağlıdır. Oksijen gelmezse NADH birikir, NAD⁺ tükenir ve hem ara basamak hem döngü tıkanır. Sınav dilinde: Krebs döngüsü oksijeni doğrudan kullanmaz, ama oksijensiz koşulda yürüyemez.

Döngüye yalnız glikoz girmez

Krebs döngüsü besinlerin ortak kavşağıdır. Yağlar yıkıldığında yağ asitleri parçalanarak asetil-CoA'ya dönüşür ve döngüye aynı kapıdan girer. Proteinlerden gelen amino asitler azotlu gruplarını bıraktıktan sonra karbon iskeletleriyle döngünün farklı noktalarına katılabilir. Uzun süre aç kalan bir insanın vücudunda yağ dokusu azalırken verdiği karbondioksidin önemli bir kısmının bu yoldan gelmesi bu yüzdendir.

Döngünün sonunda glikozun karbonu tümüyle dışarı verilmiş, enerjisinin büyük kısmı ise ATP'ye değil glikoz başına on NADH ile iki FADH₂'ye (glikolizin iki NADH'si de sayılınca) yüklenmiştir. Sıradaki ders «Elektron taşıma sistemi», bu taşıyıcıların elektronlarını mitokondri iç zarındaki zincire nasıl bıraktığını, o elektronların akışından ATP'nin nasıl kazanıldığını ve zincirin sonunda oksijenin nerede devreye girdiğini ele alıyor.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Mertcan'ın karbondioksidi

Soru: Kancadaki tartışmada Mertcan'ın verdiği havadaki karbondioksidin nerede ve neyin karbonundan oluştuğu soruluyor. Hangisi doğrudur?

  • A) Akciğer alveollerinde, solunan oksijenden
  • B) Kanda, alyuvarların taşıdığı oksijenden
  • C) Sitoplazmada, glikolizde glikozun bölünmesinden
  • D) Mitokondri matriksinde, besinden gelen pirüvat ve asetil gruplarının karbonundan
  • E) Mitokondri iç zarında, oksijenin suya dönüşmesinden

Çözüm: O₂ karbon taşımaz; bu yüzden A ve B karbonun kaynağını gösteremez. Glikolizde glikoz iki pirüvata bölünür ama karbon kaybedilmez, C bu yüzden yanlıştır. İç zarda oksijen suya dönüşür, ondan CO₂ çıkmaz. Karbondioksit ara basamakta ve Krebs döngüsünde, matrikste ayrılır. Cevap: D.

Örnek 2 — İki pirüvatın hesabı

Soru: Oksijenli solunum yapan bir hücrede bir glikozdan gelen iki pirüvat mitokondride tümüyle yıkılıyor. Ara basamak ve Krebs döngüsünde birlikte oluşan NADH, FADH₂ ve açığa çıkan CO₂ sayısı hangisidir?

  • A) NADH = 4, FADH₂ = 1, CO₂ = 3
  • B) NADH = 6, FADH₂ = 2, CO₂ = 4
  • C) NADH = 10, FADH₂ = 2, CO₂ = 6
  • D) NADH = 8, FADH₂ = 2, CO₂ = 6
  • E) NADH = 8, FADH₂ = 4, CO₂ = 6

Çözüm: Ara basamak pirüvat başına 1 NADH ve 1 CO₂ verir: iki pirüvatta 2 ile 2. Döngü iki tur döner: 6 NADH, 2 FADH₂, 4 CO₂. Toplam 8 NADH, 2 FADH₂, 6 CO₂. A tek pirüvatın değerleri; B ara basamağı unutuyor; C glikolizin 2 NADH'sini de katıyor, soru ise yalnız mitokondriyi soruyor; E FADH₂'yi tur başına iki sanıyor. Cevap: D.

Örnek 3 — Oksijen kesilince matriks

Soru: Varsayımsal bir deneyde mitokondrileri sağlam bir hücre kültürüne oksijen verilmesi durduruluyor. Krebs döngüsü için ilk dakikalarda hangisi beklenir?

  • A) Döngü O₂ kullanmadığı için aynı hızda sürer.
  • B) Döngü hızlanarak ATP açığını kapatır.
  • C) NAD⁺ ve FAD geri kazanılamaz; NADH birikir ve döngü yavaşlayıp durur.
  • D) Asetil grubunu okzaloasetata bağlayan basamak O₂ istediği için yalnız o basamak durur.
  • E) Döngü NADH yerine CO₂ üretmeye başlar.

Çözüm: Döngüde O₂ doğrudan harcanmaz; bu yüzden D'deki gerekçe yanlıştır. Ama dolu taşıyıcılar elektronlarını ancak oksijen varken bırakabilir. Oksijen yokken boş NAD⁺ ve FAD tükenir ve döngü yürüyemez. A «doğrudan kullanmaz» bilgisini «etkilenmez» diye genişletiyor. B ve E döngünün işleyişiyle ilgisiz. Cevap: C.

Örnek 4 — Etiketli karbonun yolu

Soru: Varsayımsal bir deneyde pirüvatın yalnız karboksil karbonu, yani ara basamakta ayrılan karbonu radyoaktif işaretleniyor. Oksijenli ortamdaki hücrelerde bu etiket ilk olarak hangi molekülde görülür?

  • A) Okzaloasetat
  • B) Sitrik asit
  • C) CO₂
  • D) Asetil-CoA
  • E) FADH₂

Çözüm: Ara basamakta pirüvattan kopan karbon doğrudan CO₂ olarak ayrılır; işaretli karbon asetil grubuna geçmez. Bu yüzden asetil-CoA, sitrik asit ve okzaloasetat bu etiketi taşımaz. FADH₂ karbon değil elektron taşır. Cevap: C.

5Tuzaklar

  • CO₂'yi glikolize yazmak. Glikolizde glikoz iki pirüvata bölünür, karbon kaybı olmaz. CO₂ ara basamakta ve Krebs döngüsünde çıkar.
  • «Krebs döngüsü oksijeni doğrudan kullanır.» Döngünün hiçbir basamağında O₂ harcanmaz. Döngü oksijensiz durur, çünkü NAD⁺ ve FAD ancak oksijen varken geri kazanılır.
  • Bir turla bir glikozu karıştırmak. 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP, 2 CO₂ bir turun kazancıdır; glikoz iki tur döndürdüğü için değerler ikiyle çarpılır.
  • Ara basamağı döngüye katmak ya da unutmak. Döngü glikoz başına 6 NADH verir; ara basamağın 2 NADH'siyle mitokondride toplam 8 olur. Sorunun hangi evreyi sorduğunu oku.
  • Döngünün yerini kristalara koymak. Krebs döngüsü matrikste yürür; iç zar ve kristalar elektron taşıma sisteminin yeridir. Bakteride yer sitoplazmadır.

6Tekrar kartı

  • Yer: mitokondri matriksi (ökaryot); bakteride sitoplazma. Pirüvat oksijenli koşulda mitokondriye girer.
  • Ara basamak: pirüvat (3C) → asetil-CoA (2C) + CO₂; pirüvat başına 1 NADH; glikoz başına 2 CO₂, 2 NADH.
  • Döngü: asetil (2C) + okzaloasetat (4C) → sitrik asit (6C) → 2 CO₂ çıkar → okzaloasetat yeniden oluşur.
  • Bir tur: 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP (substrat düzeyinde), 2 CO₂. Glikoz başına iki tur: 6, 2, 2, 4.
  • Karbon: glikolizde 0, ara basamakta 2, Krebs döngüsünde 4 → glikozun 6 karbonu CO₂ olur.
  • O₂ döngüde doğrudan kullanılmaz; yoksa NAD⁺ ve FAD geri kazanılamaz, döngü durur.
  • Yağ asitleri asetil-CoA olarak, amino asitler azotlu gruplarını bırakarak döngüye girebilir.

7Alıştırma

  1. Soru 1 · Kolay

    Bir kas hücresinde Krebs döngüsünün tepkimeleri hangi bölmede yürür?

    1. A)Sitoplazmada
    2. B)Mitokondri iç zarındaki kristalarda
    3. C)Mitokondri matriksinde
    4. D)Kloroplast stromasında
    5. E)Mitokondrinin iki zarı arasındaki boşlukta
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Döngünün enzimleri iç zarın kuşattığı matrikstedir; sitoplazma glikolizin, kristalar elektron taşıma sisteminin, stromada ise Calvin döngüsü yürür.

  2. Soru 2 · Kolay

    Döngüde asetil grubunu alarak altı karbonlu sitrik asidi oluşturan dört karbonlu molekül hangisidir?

    1. A)Okzaloasetat
    2. B)Pirüvat
    3. C)Asetil-CoA
    4. D)Glikoz
    5. E)RuBP
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Pirüvat üç, glikoz altı karbonludur; RuBP Calvin döngüsünün beş karbonlu alıcısıdır, asetil-CoA ise birleşmenin öbür tarafıdır.

  3. Soru 3 · Kolay

    Krebs döngüsü bir kez döndüğünde kaç CO₂ açığa çıkar?

    1. A)çıkan CO₂ = 6
    2. B)çıkan CO₂ = 1
    3. C)çıkan CO₂ = 3
    4. D)çıkan CO₂ = 4
    5. E)çıkan CO₂ = 2
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Her turda iki karbon kadar CO₂ ayrılır; dört iki turun yani bir glikozun değeri, altı ise ara basamak da katılınca glikozun bütün karbonudur.

  4. Soru 4 · Kolay

    Pirüvatın asetil-CoA'ya dönüştüğü ara basamakta her pirüvat için oluşan ürünler hangisidir?

    1. A)1 ATP ve 1 FADH₂
    2. B)1 CO₂ ve 1 NADH
    3. C)2 CO₂ ve 3 NADH
    4. D)1 O₂ ve 1 NADH
    5. E)Yalnız 2 ATP
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Üç karbonlu pirüvattan bir karbon CO₂ olarak kopar ve elektronları NAD⁺ alır; iki CO₂ ile üç NADH döngünün bir turudur, O₂ ise hiç oluşmaz.

  5. Soru 5 · Orta

    Oksijenli solunumda glikoz yıkılırken CO₂ hangi evrelerde açığa çıkar?

    1. A)Yalnız glikolizde
    2. B)Glikolizde ve Krebs döngüsünde
    3. C)Yalnız elektron taşıma sisteminde
    4. D)Pirüvatın asetil-CoA'ya dönüştüğü ara basamakta ve Krebs döngüsünde
    5. E)Glikolizde ve ara basamakta
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Glikolizde glikoz iki pirüvata bölünür ve karbon kaybedilmez; elektron taşıma sisteminde karbonlu molekül işlenmez, karbon yalnız matriksteki iki evrede ayrılır.

  6. Soru 6 · Orta

    Nazmi «Krebs döngüsü oksijenli solunumun parçası, öyleyse basamaklarından birinde O₂ doğrudan harcanıyor olmalı» diyor. Nazmi'ye verilecek en doğru karşılık hangisidir?

    1. A)Haklıdır; O₂ asetil grubuyla birleşir.
    2. B)Döngünün hiçbir basamağı O₂ kullanmaz, ama O₂ yokken NAD⁺ ve FAD geri kazanılamadığı için döngü durur.
    3. C)Döngünün oksijenle hiçbir ilişkisi yoktur, oksijensiz ortamda da hızını korur.
    4. D)O₂ okzaloasetatın yeniden oluştuğu basamakta harcanır.
    5. E)Döngü O₂ üretir, harcamaz.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Oksijen ancak dolu taşıyıcıların boşaltılmasında gerekir; üçüncü seçenek doğrudan kullanmamayı bağımsızlık sanarak öbür uca kayıyor.

  7. Soru 7 · Orta

    Bir glikozdan gelen iki asetil-CoA döngüye giriyor. Yalnız Krebs döngüsünde oluşan NADH, FADH₂ ve ATP sayısı hangisidir?

    1. A)NADH = 3, FADH₂ = 1, ATP = 1
    2. B)NADH = 8, FADH₂ = 2, ATP = 2
    3. C)NADH = 6, FADH₂ = 2, ATP = 4
    4. D)NADH = 2, FADH₂ = 6, ATP = 2
    5. E)NADH = 6, FADH₂ = 2, ATP = 2
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. İki asetil-CoA iki tur demektir ve bir turun değerleri ikiyle çarpılır; ilki tek tur, ikincisi ara basamağın NADH'sini, üçüncüsü glikolizin ATP'sini katıyor.

  8. Soru 8 · Orta

    Krebs döngüsüyle ilgili ifadelerden hangisi doğrudur?

    1. A)Turun sonunda okzaloasetat yeniden oluşur ve yeni bir asetil grubunu alabilir.
    2. B)Her turda bir glikoz molekülü tümüyle yıkılır.
    3. C)Döngüdeki ATP elektron taşıma sistemiyle üretilir.
    4. D)Sitrik asit üç karbonludur.
    5. E)Döngü yalnız hayvan hücrelerinde görülür.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Bir glikoz için iki tur gerekir; döngüdeki ATP substrat düzeyinde oluşur, sitrik asit altı karbonludur ve bitkiler de bu döngüyü kullanır.

  9. Soru 9 · Orta

    Ökaryot bir hücrede evre ile yer eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

    1. A)Glikoliz — mitokondri matriksi
    2. B)Krebs döngüsü — sitoplazma
    3. C)Pirüvatın asetil-CoA'ya dönüşmesi — mitokondri matriksi
    4. D)Krebs döngüsü — mitokondrinin dış zarı
    5. E)Pirüvatın asetil-CoA'ya dönüşmesi — kloroplast stroması
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Ara basamak da döngü de matrikste yürür; glikoliz sitoplazmada gerçekleşir, dış zarda ve stromada bu tepkimelerin enzimleri bulunmaz.

  10. Soru 10 · Orta

    Oksijenli solunumda bir glikozun CO₂'ye çevrilen karbonlarından kaçı ara basamakta, kaçı Krebs döngüsünde ayrılır?

    1. A)ara = 4, Krebs = 2
    2. B)ara = 0, Krebs = 6
    3. C)ara = 2, Krebs = 2
    4. D)ara = 2, Krebs = 4
    5. E)ara = 1, Krebs = 2
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. İki pirüvatın her biri bir karbon bırakır, döngünün iki turu ise ikişer karbon çıkarır; ilki sırayı ters, beşincisi tek pirüvatı sayıyor.

  11. Soru 11 · Orta

    Varsayımsal bir hücrede belirli bir sürede Krebs döngüsü 10 tur dönüyor. Bu turlarda oluşan NADH ile açığa çıkan CO₂ sayısı hangisidir?

    1. A)NADH = 10, CO₂ = 20
    2. B)NADH = 60, CO₂ = 40
    3. C)NADH = 30, CO₂ = 10
    4. D)NADH = 20, CO₂ = 30
    5. E)NADH = 30, CO₂ = 20
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Her tur üç NADH ve iki CO₂ verir; ikinci seçenek turu glikoz sanıp ikiyle fazladan çarpıyor, dördüncüsü iki sayının yerini değiştiriyor.

  12. Soru 12 · Zor

    Varsayımsal bir hücrede 4 glikoz oksijenli solunumla tümüyle yıkılıyor. Yalnız ara basamak ve Krebs döngüsünde oluşan NADH ve FADH₂ sayısı hangisidir?

    1. A)NADH = 24, FADH₂ = 8
    2. B)NADH = 32, FADH₂ = 8
    3. C)NADH = 40, FADH₂ = 8
    4. D)NADH = 32, FADH₂ = 4
    5. E)NADH = 12, FADH₂ = 4
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Glikoz başına ara basamak iki, döngü altı NADH ile iki FADH₂ verir; ilki ara basamağı unutuyor, üçüncüsü sorulmayan glikoliz NADH'sini katıyor, sonuncusu glikoz başına tek tur sayıyor.

  13. Soru 13 · Zor

    Varsayımsal bir deneyde hücreye oksijen ulaşması kesiliyor. İlk dakikalarda mitokondri matriksinde hangisi beklenir?

    1. A)NAD⁺ geri kazanılamadığından NADH birikir, ara basamak ve Krebs döngüsü yavaşlayıp durur.
    2. B)Döngü O₂ kullanmadığı için aynı hızda sürer.
    3. C)Döngü hızlanarak eksik ATP'yi tamamlar.
    4. D)Asetil grubunu okzaloasetata bağlayan basamak O₂ ile yürüdüğü için döngü durur.
    5. E)CO₂ üretimi artar.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. Döngü oksijeni doğrudan kullanmaz ama boş taşıyıcı bulamayınca durur; dördüncü seçenek sonucu doğru bulup gerekçeyi uyduruyor, ikincisi ise etkiyi tümden yok sayıyor.

  14. Soru 14 · Zor

    Varsayımsal bir madde Krebs döngüsünde okzaloasetatın yeniden oluşmasını engelliyor. Bir süre sonra matrikste hangisi beklenir?

    1. A)Döngü hızlanır, çünkü sitrik asit daha çok oluşur.
    2. B)Glikoliz hemen durur, çünkü okzaloasetat glikolizin girdisidir.
    3. C)Asetil-CoA tükenir.
    4. D)Eldeki okzaloasetat bittikçe asetil grubunu alacak molekül kalmaz; asetil-CoA birikir ve döngü durur.
    5. E)Döngü durmaz; asetil grubu bu kez RuBP ile birleşir.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Okzaloasetat her turda geri gelmek zorundadır, gelmeyince sitrik asit kurulamaz; RuBP kloroplastta, glikolizin girdisi ise glikozdur.

  15. Soru 15 · Zor

    Varsayımsal bir hücre kültüründe ara basamakta 12 CO₂ açığa çıkıyor ve oluşan bütün asetil-CoA'lar döngüye giriyor. Yıkılan glikoz sayısı ile Krebs döngüsünde çıkan CO₂ sayısı hangisidir?

    1. A)glikoz = 12, Krebs CO₂ = 24
    2. B)glikoz = 6, Krebs CO₂ = 12
    3. C)glikoz = 6, Krebs CO₂ = 24
    4. D)glikoz = 3, Krebs CO₂ = 12
    5. E)glikoz = 12, Krebs CO₂ = 48
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Glikoz başına ara basamak iki CO₂ verdiği için altı glikoz yıkılmıştır; her glikoz iki turla dört CO₂ çıkarır, ilk seçenek pirüvat sayısını glikoz sanıyor.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «Elektron taşıma sistemi» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

  1. Soru 1 · Orta

    Oksijenle solunum yapan ama mitokondri taşımayan bir bakteride Krebs döngüsünün tepkimeleri nerede gerçekleşir?

    1. A)Çekirdekte
    2. B)Sitoplazmada
    3. C)Mitokondri matriksinde
    4. D)Kloroplastta
    5. E)Hücre çeperinde
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Bakteride çekirdek, mitokondri ve kloroplast yoktur; bu canlılarda döngünün enzimleri sitoplazmada iş görür, çeper ise koruyucu bir dış yapıdır.

  2. Soru 2 · Orta

    Yağların ve proteinlerin hücresel solunumda kullanılmasıyla ilgili hangisi doğrudur?

    1. A)Krebs döngüsüne yalnız glikozdan gelen karbon girebilir.
    2. B)Yağlar yalnız depo olarak kalır, solunumda yıkılmaz.
    3. C)Amino asitler döngüde O₂ ile birleşerek yıkılır.
    4. D)Yağ asitleri asetil-CoA'ya dönüşerek, amino asitler azotlu gruplarını bıraktıktan sonra döngüye girebilir.
    5. E)Proteinler döngüye girmeden doğrudan ATP'ye dönüşür.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. Döngü besinlerin ortak kavşağıdır; O₂ döngüde hiç harcanmaz ve protein molekülü ATP'ye dönüşmez, enerjisi ancak yıkımla aktarılır.

  3. Soru 3 · Zor

    Oksijenli solunum yapan bir hücrede bir glikoz için şu ifadeler veriliyor. I. Krebs döngüsü iki tur döner. II. Glikozun karbonları ilk olarak glikolizde CO₂ hâlinde ayrılır. III. Ara basamak ve Krebs döngüsünde toplam 8 NADH oluşur. Hangileri doğrudur?

    1. A)Tur sayısı ve NADH toplamı
    2. B)Yalnız karbonun glikolizde ayrılması
    3. C)Üçü birden
    4. D)Tur sayısı ve glikoliz iddiası
    5. E)Yalnız NADH toplamı
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. İki pirüvat iki turu döndürür, ara basamağın iki NADH'si döngünün altısıyla sekiz eder; glikolizde ise karbon kaybedilmediği için ikinci ifade yanlıştır.

  4. Soru 4 · Zor

    Mükerrem bir tablonun «Krebs döngüsü, glikoz başına» sütununa NADH = 3, FADH₂ = 1, ATP = 1, CO₂ = 2 yazmış. Tabloyu düzeltmek için hangisi yapılmalıdır?

    1. A)Değerler doğrudur, değiştirilmez.
    2. B)Yalnız CO₂ yanlıştır, altı yazılmalıdır.
    3. C)Yalnız NADH yanlıştır, sekiz yazılmalıdır.
    4. D)Bütün değerler üçle çarpılmalıdır.
    5. E)Bunlar bir turun değerleridir; glikoz iki tur döndürdüğü için NADH = 6, FADH₂ = 2, ATP = 2, CO₂ = 4 yazılmalıdır.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Sütun yalnız döngüyü soruyor; altı CO₂ ve sekiz NADH ara basamağı da katan mitokondri toplamıdır, tablonun hatası ise tur ile glikozu karıştırmaktır.

  5. Soru 5 · Zor

    Varsayımsal bir madde, ortamda oksijen bol olduğu hâlde NADH'nin elektronlarını bırakıp NAD⁺'ye dönmesini engelliyor. Matrikste hangisi beklenir?

    1. A)Oksijen bol olduğu için döngü aynı hızda sürer.
    2. B)Döngü oksijeni kendisi kullanamadığı için hızlanır.
    3. C)Oksijen bulunsa da NAD⁺ yenilenmediğinden NADH birikir; ara basamak ve döngü yavaşlayıp durur.
    4. D)Döngü NADH yerine ATP üreterek sürer.
    5. E)Glikolizde CO₂ çıkmaya başlar.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Döngüyü yürüten şey oksijenin kendisi değil boş taşıyıcının geri gelmesidir; ilk seçenek oksijeni doğrudan girdi sanıyor, son seçenek ise glikolizde karbon kaybı uyduruyor.

BY17 — Canlılarda Enerji Dönüşümleri

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.