Yanlılık ve çıkar çatışması

Açılış sahnesi

İki terapi yaklaşımını karşılaştıran bir çalışma okuyorsun. Sonuç: birinci yaklaşım daha etkili.

Şimdi tek bir bilgi ekliyorum. Çalışmayı yürüten ekip, birinci yaklaşımın geliştiricileri.

Bu bilgi sonucu geçersiz kılmıyor. Ekip dürüst olabilir ve büyük olasılıkla dürüst. Kimse veri uydurmadı, kimse hesap çarpıtmadı.

Yine de bir şey biliyoruz: bu alandaki karşılaştırmalı çalışmalarda sonuç, çoğunlukla araştırmacının inandığı yaklaşımın lehine çıkıyor. Hem de sistematik biçimde.

Yalan söylenmeden nasıl oluyor bu?

Bu ders o sorunun cevabıyla ilgili — ve cevabın en rahatsız edici tarafı şu: aynı mekanizma sende de çalışıyor.

Bu derste ne olacak

Önce yanlılığın ne olmadığını netleştireceğiz. Yalanla hiçbir ilgisi yok ve bunu anlamadan konu yanlış yerde tartışılıyor.

Sonra bir çalışmanın hangi noktalarda kayabildiğini tek tek göreceğiz. Kaymanın hiçbir noktasında kimsenin kötü niyetli olması gerekmiyor.

Ardından bizim alanımıza özgü olana geleceğiz. İlaç araştırmasında para konuşuluyor; terapi araştırmasında konuşulması gereken şey daha az görünür ve daha yaygın.

Son bölümde çözüm diye sunulan şeyin neden yetmediğine bakacağız.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bu tanımın içinde niyet yok ve olmaması kasıtlı.

Mekanizma

Kayma noktaları

Bir çalışma, sorunun seçildiği andan yayımlanma kararına kadar birkaç ayrı yerde kayabiliyor.

Bizim alanımızın kendi sorunu

İlaç araştırmasında konuşulan şey para. Terapi araştırmasında konuşulması gereken şey daha az görünür.

Bu bulgu, bu akademinin ekolleri anlatırken savunucularının anlatımıyla yetinmemesinin ve ekol tarafsızlığı ilkesinin dayanağı.

Sonucu şu: bir yaklaşımın kendi çevresinden çıkan çalışmalarla ne kadar desteklendiği, o yaklaşım hakkında sandığından az şey söylüyor. Asıl bilgi, o yaklaşıma bağlı olmayan bir ekibin aynı karşılaştırmayı yapıp ne bulduğunda. Bir literatürde bu tür çalışma yoksa, elde tutarlı görünen ama tek yönlü bakan bir yığın var demektir.

Bu, ekolleri karşılaştıran her cümleye uygulanacak bir indirim: kim söylüyor, hangi yaklaşımın içinden söylüyor, ve karşılaştırdığı yöntemi kim uygulamış.

Usta katmanı

Kendi tarafındaki mekanizma

Şimdi dersin en rahatsız edici bölümü.

Açıklamak yetiyor mu

Çıkar çatışmasına verilen standart cevap şu: beyan edilsin, okuyucu değerlendirsin. Yeterli mi?

Sınır ve güvenlik

Bu ders bir indirim ölçütü verdi ve indirim ile ret aynı şey değil.

Bir çalışmanın yanlı olabileceğini görmek onu çöpe atmak anlamına gelmiyor. Bütün çalışmalarda bir miktar yanlılık var; soru "var mı" değil, "ne kadar ve hangi yönde". Yanlılık gerekçesiyle bir bulguyu tamamen reddetmek, çoğu zaman o bulgunun rahatsız edici olmasından kaynaklanıyor ve bu, dersin öğrettiği aletin kendi onay yanlılığına alet edilmesi olur.

Bu bilgiyi bir uygulayıcıyı ya da bir yazarı suçlamak için kullanmamak da önemli. Çıkar çatışması bir dürüstlük yargısı değil; alandaki en dürüst insanlar da aynı mekanizmaların içinde çalışıyor. Birine "senin çıkarın var" demek bir tartışmayı bitirir ama hiçbir şeyi düzeltmez; düzelten şey, kararın nasıl verildiğini değiştiren düzenler.

Bir yakınının gördüğü tedaviye dair bir kanıtın yanlı olabileceğini fark ettiğinde de doğru adım, ona bunu söyleyip güvenini sarsmak değil. Alanın belirsizliğini paylaşmak sana bir şey kazandırmaz, ona bir şey kaybettirebilir. Kanıt okuryazarlığının yeri kendi okuduklarındır.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Yanlılık bir karakter özelliği değil bir düzen özelliğidir; en dürüst araştırmacı, kötü tasarlanmış bir çalışmada en yanlı sonucu üretebilir.

Bir çalışma soru seçiminde, karşılaştırma seçiminde, sonuç seçiminde, analiz kararlarında ve yayımlama kararında kayabilir; hiçbirinde kötü niyet gerekmez.

Terapi alanında mali olmayan çıkar en az mali olan kadar belirleyici olabilir: bir yaklaşımın geliştiricisinin yürüttüğü karşılaştırmalar sistematik olarak o yaklaşımın lehine çıkıyor ve bu fark, yaklaşımlar arası farkın önemli bir bölümünü açıklayabiliyor.

Bağlılık yalnız yorumu değil uygulamayı da etkiliyor; karşılaştırma grubundaki yöntem farkında olmadan daha zayıf uygulanıyor.

Çıkar çatışmasını açıklamak gerekli ama yeterli değil; bazı koşullarda açıklayanı rahatlatıp etkiyi artırabiliyor. Çözüm kişilere güvenmek değil düzeni değiştirmek.

Sonraki derse köprü

Bu derste tek bir çalışmaya nasıl indirim yapılacağını konuştuk. Ama tek bir çalışma zaten hiçbir zaman yeterli değildi.

Asıl soru şu: aynı konudaki onlarca çalışma nasıl bir araya getirilir, hangileri alınır, hangileri dışarıda kalır ve bütün bu kayma noktaları toplandığında ne olur? Sistematik derleme ve meta-analiz.