Film çözümlemeleri ve örnek kütüphanesi

Maximus Germania'da muzaffer bir general. Eve, karısına ve oğluna dönmek istiyor; buğday tarlasında gezinen eli tekrar eden bir imge olarak kurulur.

Zanaat: Kaybedilecek olan savaşın ortasında, bir özlem olarak kuruluyor. Seyirci evi görmeden önce özlemini görüyor; kayıp daha haksızlıktan önce acıtmaya başlıyor.

İmparator Marcus Aurelius, Maximus'tan Roma'yı oğlu Commodus yerine senatoya teslim etmesini ister. Commodus babasını öldürür ve Maximus'tan bağlılık ister; Maximus reddeder.

Zanaat: Haksızlık iki katmanlı: bir baba katli ve bir kişisel ihanet. Hedef daha ilk perdede yüzüyle ve gerekçesiyle tanıtılıyor.

Maximus idamdan kaçar, eve döner; karısını ve oğlunu öldürülmüş bulur. Onları gömer ve yıkılır; köle tacirleri onu bulur.

Zanaat: Yara açıkça sahneleniyor ve kahraman her şeyini kaybediyor: aile, rütbe, isim. Resmî adaletin çöküşü ayrı bir sahneye gerek duymuyor, çünkü adaletin kaynağı olan imparator suçlunun kendisi.

Kuzey Afrika'da Proximo'nun gladyatör okulu. Maximus önce yaşamak istemez; sonra arenada yenilmez bir savaşçıya dönüşür.

Zanaat: Hazırlık ve dönüşüm türün klasik montajı yerine bir kimlik ölümüyle geliyor: general ölüyor, isimsiz gladyatör doğuyor. Usta figürü Proximo da bir zamanlar gladyatördü.

Proximo ona kalabalığı kazanmayı öğütler. Roma'ya, Kolezyum'a gidiş.

Zanaat: Usta, intikamın yöntemini veriyor: güç kılıçta değil kalabalıkta. Bu ders filmin finalini hazırlıyor, çünkü Commodus'u sonunda kalabalığın önünde dövüşmeye zorlayan şey de bu güçtür.

Kolezyum'daki ilk büyük dövüşten sonra Commodus arenaya iner. Maximus miğferini çıkarır, adını söyler ve öç yemini eder.

Zanaat: Yemin perde sonunda değil orta noktada, hedefin yüzüne karşı veriliyor. Saklı intikam açık intikama dönüyor ve oyunun kuralları değişiyor: Commodus onu artık kalabalığın gözü önünde öldüremez.

Lucilla ve senatör Gracchus, Maximus'u ordusuna kaçırıp Roma'yı senatoya geri verme planı kurar. Commodus'un hileli dövüşünde Maximus rakibini bağışlar; kalabalık onu sever.

Zanaat: Kişisel öç siyasi bir göreve bağlanıyor: Marcus'un isteği. Bağışlama sahnesi seyirciye kahramanın henüz düşmanına dönüşmediğini gösteriyor.

Commodus babasının onu sevmediğinden, Maximus'u ona tercih ettiğinden yakınır.

Zanaat: Ayna burada: iki adam aynı babanın sevgisi için çarpışıyor. Hedef insanlaşıyor ama sempati kazanmıyor; seyirci onun yarasını anlıyor ve korkusu artıyor.

Plan ihanetle çöker. Proximo ve Maximus'un dostları öldürülür, Maximus yakalanır.

Zanaat: Bedel masumlara ve müttefiklere değiyor. Proximo'nun ölümü, intikam yolunda başkalarının ödediği bedelin en ağırı.

Commodus düelloyu arenada yapar ama önce Maximus'u gizlice bıçaklar. Yaralı Maximus Commodus'u öldürür, son sözüyle Roma'nın senatoya verilmesini ister ve ölür.

Zanaat: Seçim kişisel öç ile görev arasında değil, ikisinin birleşmesinde. Kahraman intikamını alıyor ama son nefesini kendisi için değil Roma için harcıyor; doruk kişisel kazancı reddediyor.

Maximus ailesine, açılıştaki buğday tarlasına yürür.

Zanaat: Açılış imgesi ödeniyor. Film intikamı bir ölümle ödüllendiriyor: kahraman hayatta kalmıyor, eve dönüyor. Tür hükmü açık: öç alındı ama bedeli bütün bir hayattı.

Oh Dae-su sarhoş hâlde karakoldadır; kızının doğum günüdür ve elinde bir hediye vardır. Bir arkadaşı onu kefaletle çıkarır; Dae-su bir telefon kulübesinden kaybolur.

Zanaat: Kahraman sevimsiz, dağınık ve kusurlu kuruluyor. Seyirci ona baştan bağlanmıyor; bu, son perdedeki kırılmanın ahlaki zeminini hazırlıyor: bu adam masum bir kurban değil.

Dae-su on beş yıl boyunca otel odasına benzeyen bir hücrede tutulur. Televizyondan karısının öldürüldüğünü ve kendisinin şüpheli olduğunu öğrenir. Bir zamanlar zarar verdiği herkesin listesini yazar ve bedenini eğitir.

Zanaat: Haksızlık, resmî adaletin çöküşü ve hazırlık tek bir hapis bölümüne sıkıştırılmış. Liste türün tanıdık bir aracı, ama burada bir itiraf defteri gibi işliyor: kahraman kendi geçmişini tarıyor ve asıl cevabı bulamıyor.

Dae-su aniden serbest bırakılır. Bir restoranda genç aşçı Mi-do ile tanışır; Mi-do ona yardım eder.

Zanaat: Birinci perdenin dönüm noktası bir karardan değil bir serbest bırakılıştan doğuyor. Kahraman özgür sanıyor kendini; seyirci de öyle. Oysa oyun tam bu anda başlıyor.

Dae-su hücreyi bulmak için ipuçlarını izler; tek bir koridorda pek çok adamla çekiçle dövüşür.

Zanaat: Türün ilk kan vuruşu ünlü bir aksiyon sahnesine dönüşüyor. Seyirci tam istediğini alıyor: güçlenmiş kahraman hesap soruyor. Film bu tatmini bilerek veriyor, çünkü onu sonra geri alacak.

Dae-su'yu hapsettiren zengin Lee Woo-jin kendini gösterir ve bir oyun önerir: Dae-su nedeni beş günde bulursa Woo-jin kendini öldürecektir.

Zanaat: Hedefin yüzü erken veriliyor, ama soru değişiyor: «kim?» yerine «neden?». Türün gerilim sorusu bir gizem sorusuna dönüşüyor; intikam artık bir av değil bir hatırlama işi.

Dae-su okul yıllarına döner ve Woo-jin'i kız kardeşi Soo-ah ile gördüğünü, bunu bir arkadaşına anlattığını hatırlar. Yayılan söylenti Soo-ah'nın ölümüne yol açmıştır.

Zanaat: Ayna anı tersine kuruluyor: kahraman düşmanına benzemiyor, düşmanının yarasını kendisi açmış. Haksızlığa uğrayan ile haksızlık eden yer değiştiriyor ve listede hiç yazmayan bir isim ortaya çıkıyor.

Woo-jin'in intikamının asıl biçimi açığa çıkar: Mi-do, Dae-su'nun kızıdır ve ikisinin birbirine bağlanması baştan tasarlanmıştır. Dae-su sırrın Mi-do'ya söylenmemesi için yalvarır ve kendini cezalandırır. Woo-jin intikamını tamamlayıp kendini öldürür.

Zanaat: Doruk yüzleşme klasik bir hesaplaşma değil, bir yenilgi. İntikamcı sandığımız kahraman diz çöküyor; asıl intikamcı kazanıyor ve kazandığı anda kendi hayatına son veriyor. Tür, intikamın galibi bile yok ettiğini söylüyor.

Dae-su bir hipnozcudan sırrı unutturmasını ister. Karlı bir manzarada Mi-do ona sarılır; Dae-su'nun yüzündeki ifade belirsizdir.

Zanaat: Son görüntü açık uçlu ama boş değil: unutmanın mümkün olup olmadığı sorusu filmin intikam hakkındaki hükmüdür. Seyirci iki tutarlı okuma arasında kalıyor ve ikisi de ağır.

William Munny, ölen karısının mezarının başında. Bir zamanlar acımasız bir katil olduğu, karısının onu bu hayattan kurtardığı yazıyla anlatılır. Şimdi çocuklarıyla domuz besleyen yoksul bir çiftçidir.

Zanaat: Kaybedilecek olan bir kişi değil, bir benlik: karısının ondan yaptığı adam. Film daha ilk görüntüde intikamın neye mal olacağını söylüyor: bu benliğe.

Big Whiskey kasabasında bir kovboy bir kadının yüzünü keser. Şerif Little Bill suçlulara yalnız genelev sahibine birkaç at teslim etme cezası verir; kadınlar birikimlerini toplayıp ödül koyar. Genç bir silahşor, ödülü paylaşmak için Munny'ye gelir.

Zanaat: Resmî adaletin çöküşü açıkça sahneleniyor, ama haksızlık kahramana değil başkalarına yapılmış. Munny'nin gerekçesi parası, öfkesi değil. Film türün motorunu bilerek ödünç bir yakıtla çalıştırıyor.

Munny tereddütten sonra eski dostu Ned'i de alarak yola çıkar. Ata binmekte zorlanır, silahla eskisi kadar iyi değildir.

Zanaat: Hazırlık vuruşu tersine kurulmuş: kahraman güçlenmiyor, yaşlandığını görüyor. Seyirci efsanevi bir katil bekliyor, karşısında yorgun bir adam buluyor.

Little Bill kasabaya gelen ünlü bir silahşoru dövüp aşağılayarak kovar. Hastalanan Munny de saloonda Little Bill'den ağır bir dayak yer.

Zanaat: Hedef, kendi gözünde haklı bir düzen adamı olarak kuruluyor: kasabasına silah sokmuyor ve bunu şiddetle yapıyor. Karşıt, kahramanın aynası: o da şiddeti bir düzen için kullanıyor.

Kovboylardan biri vurulur. Ölümü yavaş ve acı vericidir; Ned tetiği çekemez ve eve dönmeye karar verir.

Zanaat: İlk kan bir zafer olarak değil bir ağırlık olarak çekiliyor. Ölen adamın susuzluğu ve yalvarışı, seyircinin tatmin beklentisini ağır bir tanıklığa çeviriyor.

Genç silahşor ikinci kovboyu öldürür ve ardından çöker; öldürmenin ne demek olduğunu ilk kez anlamıştır.

Zanaat: Ayna burada genç adamda kuruluyor: Munny'nin yıllar önce olduğu kişi. Film efsaneyi isteyen gence efsanenin içini gösteriyor.

Munny, Ned'in Little Bill tarafından işkenceyle öldürüldüğünü ve cesedinin saloonun önünde sergilendiğini öğrenir.

Zanaat: Gerçek intikam ancak şimdi doğuyor. Masum, kahramanı bu yoldan geri çevirmek isteyen dosttur; ölümü intikamın bedelinin masuma değmesidir ve kahramanı son kez eski benliğine çağırır.

Munny yıllardır içmediği viskiyi içer, geceleyin saloona girer, saloon sahibini ve Little Bill'i öldürür.

Zanaat: Seçim bir dövüş değil bir dönüş: karısının ondan aldığı içkiyi içmek, karısının ondan yaptığı adamı bırakmaktır. Film intikamı alıyor ve bunun bir kayıp olduğunu açıkça gösteriyor.

Munny kasabaya, Ned'i düzgünce gömmelerini söyleyip aksi hâlde geri döneceği tehdidiyle ayrılır. Kapanış yazısı, onun çocuklarıyla çiftlikten ayrıldığını ve başka bir şehirde ticaretle uğraştığının söylendiğini aktarır.

Zanaat: Son görüntü açılışa döner: mezar ve çiftlik, ama artık boş. Film hükmünü bir yokluğun üzerine kuruyor; intikamın ardından kahraman yalnız söylentilerde yaşıyor.

Siyah beyaz bir yakın plan: Gelin'in yüzü kan içinde. Bill'in yüzünü görmeyiz, yalnız sesini duyar ve botlarını görürüz; sonra Gelin vurulur.

Zanaat: Haksızlık önsöz olarak veriliyor ve seyirci onu bütünüyle değil parça parça görüyor. Ne olduğunu biliyoruz ama nedenini bilmiyoruz; film bu boşluğu son filmin sonuna kadar taşıyacak.

Gelin, listesindeki isimlerden birinin evinde onunla dövüşür. Kadının küçük kızı okuldan dönünce dövüş durur; sonra Gelin onu kızının gözü önünde öldürür ve listede bir ismin üstünü çizer.

Zanaat: İlk kan daha başlangıçta ve sırasız geliyor: seyirci bunun listedeki ikinci isim olduğunu üstü çizilen listeden anlıyor. Çocuğun bakışı, intikamın yeni bir intikamcı doğurabileceğini ilk dakikalarda söylüyor.

Gelin hastanede yıllar süren komadan uyanır. Bebeğinin yaşamadığını sanır; bedenini yeniden yürümeye zorlar.

Zanaat: Kaybedilecek olan burada geri dönüşle kuruluyor: bir bebek. Seyirci kaybı kahramanla aynı anda öğreniyor ve onun öfkesine ortak oluyor.

Listedeki bir başka hedef olan O-Ren Ishii'nin çocukluğu animasyonla anlatılır: o da ailesinin öcünü almış bir kızdır.

Zanaat: Ayna anı erken ve hedefin tarafından kuruluyor. Seyirci düşmanın da bir intikamcı olduğunu bildiği için doruktaki düello bir infaz değil, iki benzer yazgının karşılaşması oluyor.

Gelin, Okinawa'da emekli bir kılıç ustasından ondan bir daha kılıç yapmayacağına yemin etmiş olmasına rağmen bir kılıç alır.

Zanaat: Usta figürü intikamcıya beceri değil bir araç ve bir onay veriyor. Ustanın yeminini bozması, intikamın başkalarına da bedel ödettiğinin hafif tonlu bir işareti.

Tokyo'da bir restoranda kalabalık bir çeteyle dövüş, ardından karlı bir bahçede O-Ren ile düello. Film, Bill'in bebeğin yaşadığını bildiğini ima eden bir cümleyle biter.

Zanaat: Orta nokta iki filmin arasına yerleştirilmiş: yaranın yeni yüzü, kaybedilen bebeğin yaşıyor olması. İntikamın hedefi değişmiyor ama anlamı değişiyor.

Gelin, listedeki bir başka ismin tuzağına düşüp diri diri gömülür. Ustası Pai Mei ile geçen eğitim yılları geriye dönüşle anlatılır; öğrendiği teknikle tabutu kırıp çıkar.

Zanaat: Dip ile hazırlık aynı sekansta buluşuyor: en çaresiz an, geçmişte kazanılmış bir becerinin ödendiği an. Eğitim geriye dönüşü tam gerektiği anda verilerek bir kurulum ve ödeme çiftine dönüşüyor.

Gelin, Bill'in evine varır ve dört yaşındaki kızıyla karşılaşır.

Zanaat: Son hamle bir dövüşe değil bir aileye açılıyor. Hedefin evinde intikamcının kaybettiği şey yaşıyor; doruğun sorusu artık yalnız öldürmek değil, anne olabilmek.

Gelin ile Bill uzun bir konuşma yapar; sonra kısa bir karşılaşmada Gelin onu ustasından öğrendiği ölümcül bir teknikle öldürür. Bill birkaç adım atar ve düşer.

Zanaat: Yüzleşmenin ağırlığı konuşmada; dövüş birkaç saniye sürüyor. Bu, türün kuralını açıkça işletiyor: doruğu fiziksel üstünlük değil, iki karakterin birbirine söyledikleri ve Gelin'in seçimi taşıyor.

Gelin bir motel banyosunda ağlayıp gülerken görülür; kızıyla birlikte yeni bir hayata başlar.

Zanaat: Final intikamı bir boşlukla değil bir kavuşmayla ödüllendiriyor. Gladyatör ve Affedilmeyen ile karşılaştır: aynı tür, kahramanını ölüme, yokluğa ya da yeni bir hayata gönderebilir.