Bölüm I — Ölçme ve değerlendirme

Bu değerlendirme ne yapar

Bu bir sınav değil. Kimse not vermiyor ve geçmek diye bir şey yok.

Yaptığı tek şey şu: neyi bildiğini sandığınla neyi gerçekten bildiğini ayırmak.

Bu ayrım önemli, çünkü bir bölümü okuyup bitirmek onu öğrenmiş olmakla aynı şey değil. Metni okurken her cümle mantıklı gelir; bir hafta sonra aynı bilgiyi kendin üretmen gerektiğinde hangi kısmın yerleştiği ortaya çıkar.

Okuduğunu anlamak kolaydır. Okumadan üretebilmek zordur. Ölçülen şey ikincisi.

Dört bölüm var. Bilgi kontrolü, hatırlamayı ölçer ve cevap anahtarı sonunda. Beceri kontrolü, üretmeyi ölçer ve anahtarı yok — çünkü tek doğru cevabı yok. Portfolyo, bu bölümde ürettiğin her şeyi tek bir yerde toplar. Başarı ölçütleri ise Bölüm ikiye geçmeye hazır olup olmadığını söyler.

Süre: bir buçuk ile iki saat. Beceri kontrolündeki yazma görevlerini ayrı bir güne bırakabilirsin.

Bilgi kontrolü

Kâğıt al, kitaba bakmadan cevapla. Cevap anahtarı aşağıda; oraya ancak hepsini bitirdikten sonra bak.

Altı küme var ve her biri bu bölümün ayrı bir modülünü yokluyor. Yanlış cevap sayısı değil, hangi kümede yanıldığın bilgi taşıyor; o yüzden cevapları küme küme ayır ve karıştırma.

Birinci küme — temel terimler. Şu terimleri birer cümleyle tanımla.

1. Hikâye ile olay örgüsü arasındaki fark nedir?
2. Logline ile sinopsis arasındaki fark nedir?
3. Treatment nedir ve hangi aşamada yazılır?
4. Çekim sürümü ile satış sürümü arasındaki fark nedir?
5. Sahne ile dizi arasındaki fark nedir?
6. Yer tutucu nedir ve neden kullanılır?
7. Semptom ile reçete ayrımı neyi söyler?

Bu yedi terim rastgele seçilmedi. Her biri, karıştırıldığında pratik bir zarar veren bir çiftin parçası; tanımı bilmemek değil, iki şeyi ayıramamak sorun yaratıyor. Tanımı hatırlayamadığın terimi boş bırak ve geç — boş bırakılan her madde, dönmen gereken dersin adresi.

İkinci küme — senaryo biçimleri. Aşağıdaki durumların her biri için en uygun biçimi seç ve tek cümleyle gerekçelendir.

1. Tek bir soruya derinlemesine cevap veren, tek mekânda geçen bir hikâye.
2. Aynı karakterlerin farklı sorular etrafında yıllara yayılan hikâyesi.
3. İzleyicinin kararlarına göre değişen, birden çok sonu olan bir anlatı.
4. Gerçek bir olayı tanıklıklarla anlatan, kurmaca olmayan bir iş.
5. Görsel efektin ve tasarımın yazımdan önce kilitlenmesi gereken bir anlatı.

Beş durumun beşinde de aynı soruyu sor: bu hikâyenin merkezindeki soru kaç kez ertelenebilir? Cevabın kabı belirler.

Üçüncü küme — üretim aşamaları. Aşağıdaki aşamaları doğru sıraya diz.

Yeniden yazım · Fikir · Çekim · Treatment · Kurgu · Logline · İlk taslak · Geliştirme notları · Kilitli senaryo · Dağıtım

Sıralamayı yaptıktan sonra bir soru daha cevapla: bu aşamalardan hangisi en uzun sürer ve hangisi en çok atlanır? İkisinin de cevabı aynı yerde ve bu, üçüncü modülün en çok tekrarlanan uyarısıydı.

Dördüncü küme — sayfa bileşenleri. Bir senaryo sayfasında görülen sekiz unsuru say ve her birinin işini üç kelimeyle yaz.

Sonra bir soru daha: bu sekiz unsurdan hangisi metinde en son yazılır ve neden? Cevap, bir belgenin okuyucu için mi üretim için mi kurulduğunu anlamanın kısayolu.

Beşinci küme — görülebilir ve görülemez bilgi. Aşağıdaki beş cümleden hangileri çekilebilir? Çekilemeyenlerin her biri için bir davranış öner.

1. Kadın kapıyı kapattı.
2. Kadın yıllardır bu evde yalnız yaşıyordu.
3. Kadın buzdolabını açtı, kapattı.
4. Kadın kararsızdı.
5. Kadın telefonu tezgâha ters çevirdi.

Altıncı küme — teşhis dili. Aşağıdaki üç şikâyeti birer teşhise çevir. Şikâyet bir izlenimdir; teşhis, düzeltilebilir bir cümledir.

1. "İkinci yarı sıkıcı."
2. "Bu karakteri sevmedim."
3. "Final beni tatmin etmedi."

Beceri kontrolü

Bu bölümün cevap anahtarı yok ve olamaz da: altı görevin hiçbirinin tek doğru cevabı yok. Her görevin yanında bir ölçüt listesi var; kendi çıktını o listeye göre kontrol edeceksin.

Ölçütler bilerek ikili soru olarak yazıldı — var mı, yok mu. Derecelendirme yok, çünkü kendi işini derecelendiren kişi neredeyse her zaman kendine yüksek not verir.

Ölçüt: sahne başlığı üç bilgiyi taşıyor mu, mekân adı tutarlı mı, aksiyon paragrafları dört satırı aşıyor mu, karakter adları büyük harfle ve tutarlı mı, replikler tırnaksız mı, metinde kamera talimatı var mı?

Ölçüt: metinde tek bir duygu adı yok. Geçen zaman bir nesneyle ya da bir mekân ayrıntısıyla verildi. Karakter en az bir seçim yaptı.

Ölçüt: dört katmanın dördünde de bir bulgu var mı? Bulgularının kaçını sayfa numarasıyla gösterebiliyorsun?

Ölçüt: dördüncü sütunda en az sekiz madde var mı? Görüntü, oyunculuk, ses ve kurgu sütunlarının dördü de dolu mu?

Ölçüt: notlarında kaç tane "şunu yap" cümlesi var? Sıfır olmalı. Neyin çalıştığını söyleyen en az bir not var mı?

Ölçüt: kaç hata buldun? Kendi metninde üçten az hata bulan yazar, büyük ihtimalle metne değil hatırasına bakıyordur; bir hafta daha beklet ve tekrar dene. Bulduklarını da ikiye ayır: biçim hataları hemen düzelir, yapı hataları Bölüm ikiyi bekler.

Bu altı görevin hiçbiri tek oturuşta yapılmak zorunda değil. Ama hepsi yazılı olmak zorunda — kafada yapılan alıştırma, yapılmamış alıştırmadır ve bu bölümün tamamı bunun üstüne kuruluydu.

Bölüm portfolyosu

Portfolyo, bu bölümde ürettiğin her şeyin tek bir yerde toplanmış hâli. Altı parçası var ve neredeyse hepsi üçüncü ve dördüncü modülün çıktılarından geliyor — yani buradaki iş yeni bir şey üretmek değil, ürettiklerini toplamak ve eksik kalanı tamamlamak.

Bir. Kişisel öğrenme hedefleri. Yarım sayfa. Üç soruya cevap ver: bu akademiye neden başladın, altı ay sonra ne yapabiliyor olmak istiyorsun, ve hangi biçimde yazmak istiyorsun? Bu sayfayı bir yere kaldır; Bölüm on bittiğinde geri dönüp okuyacaksın.

İki. Fikir ve gözlem günlüğü. Üçüncü modülde kurduğun defter. Portfolyoya en az on kayıt giriyor: beş fikir, beş gözlem. Kayıtların tarihi olsun.

Üç. Bir film ya da bölümün sahne listesi. Bir filmi izleyip sahnelerini sırayla listele. Her sahne için tek satır: nerede, kim var, ne oluyor. Bu liste bir filmin iskeletidir ve ilk kez böyle bir liste çıkaran çoğu kişi, filmin sandığından çok daha az sahneden oluştuğunu görüp şaşırır.

Dört. Bir sayfalık sessiz sahne. Dördüncü modülün ikinci uygulamasından. Düzeltilmiş hâli girsin.

Beş. İlk senaryo okuma raporu. Dördüncü modülün altıncı uygulamasından. Dokuz başlığın hepsi dolu olsun.

Altı. Öz değerlendirme formu. Tek sayfa. Bu bölümde en iyi yaptığın şey ne, en zorlandığın şey ne, ve Bölüm ikiye başlarken neyi yanında götürmek istiyorsun?

Altı parçanın hiçbiri mükemmel olmak zorunda değil. Portfolyonun işi iyi görünmek değil, bir başlangıç noktası kaydetmek; değeri de tam olarak buradan geliyor, çünkü ilerleme ancak bir başlangıç noktası varsa ölçülebilir.

Başarı ölçütleri

Bölüm ikiye geçmeye hazır olup olmadığını beş ölçüt söyler. Hepsi ölçülebilir ve hiçbiri zevk sormuyor; yani cevabı tartışmaya açık olan tek bir madde yok.

Formatın temel unsurlarını doğru kullanma. Yazdığın bir sayfada sahne başlığı, aksiyon ve diyalog düzeni kurala uygun mu? Ölçüt: bir başkası sayfana bakıp biçim hatası bulamıyorsa geçtin.

Görsel ve işitsel anlatıma uygun yazma. Yazdığın sahnede duygu adı var mı? Ölçüt: sıfır. Bilgilerin kaçı davranışa çevrilmiş? Ölçüt: hepsi.

Sahneye amaç ve değişim kazandırma. Yazdığın sahnenin başında ve sonunda karakterin durumu farklı mı? Ölçüt: farkı tek cümleyle söyleyebiliyorsan geçtin. Söyleyemiyorsan sahne henüz bir sahne değil.

Teknik terimleri doğru kullanma. Bu bölümde yüz yirmiden fazla terim tanımlandı. Ölçüt hepsini ezberlemek değil: bir metin hakkında konuşurken "çalışmıyor" yerine "değer değişimi yok" diyebiliyor musun? Terimin işi teşhis koymak.

Çalışma ve arşiv sistemi oluşturma. Bir yazma pencerene, bir dosya düzenine ve çalışan bir yedeğe sahip misin? Ölçüt en sert olanı: yedeğini test ettin mi? Test edilmemiş yedek, yedek sayılmaz.

Bu beş ölçüt bir sıralama değil; hepsi aynı ağırlıkta ve hepsi bu bölümde ayrı bir modüle bağlı.

Beş ölçütten üçünü karşılıyorsan devam et. İkisini karşılıyorsan devam et ama eksik kalan ölçütü Bölüm iki boyunca yanında taşı. Hiçbirini karşılamıyorsan bu bir başarısızlık değil — büyük ihtimalle uygulamaları yapmadan okudun ve çözümü de belli.

Cevap anahtarı

Birinci küme. Yedi tanım sırasıyla şöyle.

1. Hikâye olan biten her şeydir, zaman sırasına dizilmiş bütün olaylar. Olay örgüsü ise bunların izleyiciye hangi sırayla ve hangi seçimle gösterildiğidir. Hikâye malzemedir, olay örgüsü karardır.
2. Logline tek cümlelik özettir ve merak uyandırmak için yazılır. Sinopsis birkaç sayfadır ve hikâyenin tamamını sonuyla birlikte anlatır. Biri satar, diğeri açıklar.
3. Treatment, senaryodan önce yazılan ve hikâyeyi sahne sahne düzyazı olarak anlatan belgedir. Geliştirme aşamasında, ilk taslaktan önce yazılır.
4. Satış sürümü okunmak için düzenlenmiştir; akıcıdır, sahne numarası yoktur. Çekim sürümü üretim içindir; sahne numaralıdır, revizyonludur ve teknik bilgi taşır.
5. Sahne tek bir mekânda ve tek bir zaman diliminde geçen birimdir. Dizi ise birbirine bağlı sahnelerin oluşturduğu daha büyük anlatı birimidir.
6. Yer tutucu, takıldığın yere konan geçici çözümdür. Amacı akışı korumaktır; çünkü bir sahnede takılıp günler kaybetmek, kabaca yazıp ilerlemekten her zaman pahalıdır.
7. Okuyucunun yaşadığı deneyim semptomdur ve neredeyse her zaman doğrudur. Önerdiği çözüm reçetedir ve neredeyse her zaman yanlıştır. Teşhisi yazar koyar.

Yedisinin ortak noktası şu: her biri bir çiftin yarısı ve çiftin diğer yarısıyla karıştırıldığında somut bir hata üretiyor — yanlış belge yazmak, yanlış aşamada düzeltmeye kalkmak ya da okuyucunun teşhisini reddetmek gibi.

İkinci küme. Sırasıyla: kısa film, dizi, etkileşimli anlatı, belgesel, animasyon. Gerekçeler tek bir ilkeye dayanır — bir fikri hangi kaba koyacağını, cevabın kaç kez ertelenebildiği söyler.

Üçüncü küme. Doğru sıra: Fikir · Logline · Treatment · İlk taslak · Geliştirme notları · Yeniden yazım · Kilitli senaryo · Çekim · Kurgu · Dağıtım.

Dördüncü küme. Sahne başlığı, aksiyon satırı, karakter adı, diyalog, parantez içi yönerge, geçiş, ses göstergesi, sayfa numarası. İşleri sırasıyla: yeri kurar, olanı gösterir, konuşanı bildirir, sözü taşır, okumayı yönlendirir, sahneleri bağlar, duyulanı işaretler, metni sıralar.

Altıncı küme. Sırasıyla: ikinci yarıda değer değişimi yok ya da aynı bilgi tekrar ediliyor; karakterin ne istediği kurulmamış ya da istediği şeyin bedeli görünmüyor; final, kurulmamış bir hazırlığın üstüne biniyor. Üçünde de şikâyetten teşhise geçiş, cümleye bir ölçülebilir eksik koyarak yapılıyor.

Beşinci küme. Çekilebilir olanlar: birinci, üçüncü ve beşinci. İkinci cümle bir geçmiş bilgisidir; eşyanın eskimişliğiyle ya da tek kişilik bir düzenle verilir. Dördüncü cümle bir duygu adıdır; başlanıp bitirilmeyen bir eylemle verilir.

Sonuçları oku

Şimdi asıl kısım. Kaç doğru yaptığın önemli değil ve bir eşik de yok. Önemli olan hangi kümede yanıldığın; altı kümenin her biri ayrı bir derse bağlı ve eksik oradadır.

Ve son bir şey. Bu değerlendirmeyi bir kez yaptıktan sonra sakla. Bölüm iki bittiğinde aynı beş kümeyi tekrar cevapla ve iki kâğıdı yan yana koy. Aradaki fark, hiçbir başarı hissinin veremeyeceği bir şeyi verecek: ölçülmüş ilerleme.

Bölüm ikiye geçiş

Bölüm birde senaryonun ne olduğunu, sayfanın nasıl okunduğunu ve yazarın nasıl çalıştığını öğrendin. Yani zemini kurdun.

Bölüm ikide tek bir konu var ve o konu bu işin kalbi: hikâyenin kendisi. Fikrin nereden geldiği, neyin hikâye olup neyin olmadığı, karakterin nasıl kurulduğu, çatışmanın neden zorunlu olduğu ve bir hikâyenin neden ilerlediği. Buraya kadar öğrendiğin her şey, orada anlatacağın şeyin taşıyıcısıydı — ve taşıyıcı olmadan anlatılacak hiçbir şey yerine ulaşmıyor.